Performanca fiskale Janar–Gusht 2025 shfaq progres, por sfidat strukturore mbeten të forta

Të dhënat paraprake të Ministrisë së Financave për periudhën Janar–Gusht 2025 tregojnë një ecuri të qëndrueshme të të ardhurave dhe disiplinë në shpenzime, por krahasimet me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar dhe analiza e treguesve theksojnë sfida të rëndësishme që kërkojnë vëmendje strategjike.

Të ardhurat buxhetore mbi plan, por strukturalisht të varura nga konsumi dhe pagat

Të ardhurat totale për 8-mujorin arritën 498.6 miliardë lekë, mbi 101% të planit të periudhës dhe rritje 7.3% krahasuar me Janar–Gusht 2024.

Rritja kryesore vjen nga tatimi mbi të ardhurat personale (+26.3%) dhe TVSH neto (+20.7%), që tregon rritje të konsumit të brendshëm dhe formalizim të pjesshëm të ekonomisë.

Përqendrimi i të ardhurave kryesore mbi tatimet mbi konsum dhe paga e individëve krijon një vulnerabilitet afatmesëm, sepse çdo ngadalësim i konsumit ose rritje inflacioni mund të ulë ndjeshëm të ardhurat.

Të ardhurat nga tatimet mbi fitimin u rritën vetëm 3.6%, tregues i një dinamike të moderuar të fitimeve të bizneseve dhe një sinjal se ekonomia nuk po rritet në mënyrë të qëndrueshme nga produktiviteti apo investimet private.

Administrata doganore dhe fondet speciale performancë, por me kufizime

Të ardhurat doganore u realizuan në 99% të planit, por taksat doganore vetëm 92.1%, që sugjeron kufizime të importit ose tendenca për shmangie fiskale dhe aktivitet informal.

Renta minerare mbeti 84.7% e planit, duke reflektuar varësinë e lartë nga tregjet ndërkombëtare dhe mungesën e masave për stabilizim.

Fondet speciale (sigurimet shoqërore dhe shëndetësore) u rritën 12.5%, duke treguar përmirësim në mbledhjen e kontributeve.

Edhe pse fondet speciale realizohen mbi plan, pjesëmarrja e kontribuuesve është ende jo-uniforme dhe sektorët më informalë vazhdojnë të kërcënojnë stabilitetin e tyre.

Shpenzimet publike rritje e qëndrueshme, por vonesa në investime kapitale

Shpenzimet totale arritën 457.4 miliardë lekë, 12.7% më shumë se Janar–Gusht 2024, duke reflektuar zgjerim të shpenzimeve korente dhe rritje të interesave të borxhit.

Shpenzimet korente (407.9 mld lekë, +12.1%) dominojnë buxhetin, duke lënë hapësirë të kufizuar për investime që stimulojnë zhvillimin ekonomik afatgjatë.

Shpenzimet kapitale janë rritur 15% krahasuar me 2024, por realizohen vetëm 30% e planit vjetor, duke vonuar ndikimin e projekteve në ekonomi.

Vonesa kronike në shpenzimet kapitale jo vetëm që ul efektivitetin e politikave fiskale, por rrit rrezikun që fondet të përdoren në mënyrë jo efikase në fundvit.

Suficiti fiskal është ruajtur, por vjen në rënie

Suficiti për periudhën Janar–Gusht është 41.2 miliardë lekë, por 29.8% më i ulët se një vit më parë, duke treguar presion të rritur mbi financat publike.

Suficiti më i ulët tregon një presion më të madh për të financuar nevoja emergjente, duke ulur fleksibilitetin fiskal dhe duke e bërë të nevojshme një menaxhim më të kujdesshëm për të shmangur rritjen e borxhit publik.

Problematikat strukturore dhe risqet për afatmesëm

Ekonomia mbetet e ndjeshme ndaj strukturës së të ardhurave të saj, duke treguar një varësi të konsiderueshme nga tatimet mbi konsum dhe paga. Kjo varësi rrit rrezikun e buxhetit në periudha ngadalësimi ekonomik, pasi çdo tkurrje e konsumit apo ulje e pagave mund të ndikojë direkt në realizimin e të ardhurave fiskale. Në të njëjtën kohë, shpenzimet kapitale janë të ulëta dhe të vonuara, çka kufizon ndikimin e tyre në zhvillimin ekonomik dhe stimulimin e punësimit.

Të ardhurat nga renta minerare dhe taksat doganore nuk janë të stabilizuara, duke krijuar një rrezik të luhatjeve të të ardhurave dhe paqartësi për planifikimin afatmesëm fiskal. Ndërsa shpenzimet korente vazhdojnë të rriten, konsumi i burimeve për paga dhe pensione mund të kufizojë aftësinë e qeverisë për të investuar në projekte strategjike që përmirësojnë kapacitetin prodhues të ekonomisë.

Në këtë mënyrë, tendencat aktuale nxjerrin në pah nevojën për politika që adresojnë këto dobësi strukturore dhe rrisin qëndrueshmërinë e buxhetit.

Në përmbledhje, ndërsa Janar–Gusht 2025 tregon performancë pozitive në të ardhura dhe disiplinë në shpenzime, vonesa në investime kapitale, ulja e suficitit dhe varësia e lartë nga konsumimi dhe pagat e bëjnë të qartë se stabiliteti fiskal dhe efektiviteti ekonomik mund të vihen në provë deri në fund të vitit. Tendencat e periudhës kërkojnë vëmendje të fortë dhe tregojnë se sfidat strukturore janë të pamohueshme dhe të menjëhershme.