Publikohet studimi “Rritja e ofertës së banesave nuk garanton përmirësimin e aksesit në strehim”

ALTAX Observatory publikon studimin e ri “Rritja e ofertës së banesave nuk garanton përmirësimin e aksesit në strehim”, një analizë e thelluar mbi zhvillimin e tregut të banesave dhe sektorit të ndërtimit në Shqipëri gjatë periudhës 2005–2025.

Studimi mbështetet në të dhëna zyrtare të INSTAT, Bankës së Shqipërisë, analiza financiare dhe projeksione demografike, për të vlerësuar nëse rritja e ndërtimit është shoqëruar me përmirësim real të aksesit në strehim për qytetarët shqiptarë.

Çfarë tregon studimi?

Gjetja kryesore e raportit është se rritja e vazhdueshme e ndërtimit nuk është përkthyer automatikisht në rritje të përballueshmërisë së banesave.

Analiza evidenton se:

• Zhvillimi i ndërtimit është përqendruar pothuajse tërësisht në trekëndëshin Tiranë–Durrës–Vlorë, ndërsa shumë qarqe të tjera vazhdojnë të humbasin popullsi dhe aktivitet ekonomik.
• Ndërtimi i banesave nuk ndjek më evolucionin demografik të vendit, pasi numri i familjeve është në rënie, ndërkohë që stoku i banesave vazhdon të rritet.
• Ekziston një hendek i konsiderueshëm midis rritjes reale të stokut të banesave dhe zhvillimeve të regjistruara përmes lejeve zyrtare të ndërtimit, duke ngritur nevojën për më shumë transparencë dhe gjurmueshmëri të tregut.
• Çmimet e banesave, veçanërisht në Tiranë, janë rritur shumë më shpejt sesa të ardhurat e familjeve, duke e bërë blerjen e një apartamenti gjithnjë e më të vështirë për shtresën e mesme.
• Financimi i tregut mbështetet në një kombinim të kapitalit bankar, remitancave dhe burimeve të tjera të kapitalit, duke krijuar një strukturë zhvillimi që nuk lidhet domosdoshmërisht me kërkesën reale për strehim.

Kush mbetet jashtë tregut?

Raporti identifikon katër kategori që përballen me vështirësitë më të mëdha për të siguruar një banesë:

• të rinjtë;
• familjet që nuk zotërojnë një pronë ekzistuese;
• punonjësit me paga mesatare;
• emigrantët që rikthehen në Shqipëri pa kapital të konsiderueshëm.

Çfarë propozon studimi?

Raporti paraqet një paketë rekomandimesh për politika publike, ndër të cilat:

• zgjerimin e programeve të strehimit të përballueshëm;
• nxitjen e zhvillimit më të balancuar territorial;
• rritjen e transparencës në tregun e pasurive të paluajtshme;
• krijimin e mekanizmave që orientojnë investimet drejt zhvillimit produktiv dhe jo vetëm drejt pasurive të paluajtshme;
• forcimin e kapaciteteve fiskale dhe planifikuese të pushtetit vendor.

Studimi synon të zhvendosë debatin publik nga pyetja “Sa banesa po ndërtohen?” drejt pyetjes më të rëndësishme:

“Kush ka realisht mundësi të përfitojë nga banesat që po ndërtohen?”

Përfundimi kryesor është se rritja e ofertës së banesave, në mungesë të politikave që përmirësojnë përballueshmërinë, transparencën dhe balancën territoriale, nuk garanton një akses më të mirë në strehim dhe as një zhvillim më gjithëpërfshirës të vendit.

Ky studim synon të kontribuojë në debatin publik dhe institucional mbi politikat e strehimit, zhvillimin urban dhe qëndrueshmërinë ekonomike, duke ofruar evidencë, analiza dhe rekomandime konkrete për vendimmarrësit, komunitetin e biznesit, akademinë dhe publikun e gjerë.