Ndikimi fiskal i turizmit në Shqipëri dhe kontributi në buxhetin e shtetit dhe financat vendore

Kapitulli 9 i studimit për Turizmin në Shqipëri 2025 -2030 mbi ndikimin e turizmit në financat publike tregon qartë se sektori turistik në Shqipëri ka kaluar nga një aktivitet ekonomik me rol kryesisht zhvillimor në një burim të rëndësishëm dhe të qëndrueshëm të të ardhurave fiskale, me ndikim të drejtpërdrejtë në buxhetin e shtetit dhe në buxhetet vendore.
Në vitet e fundit, dhe veçanërisht në periudhën 2025–2026, turizmi ka filluar të funksionojë si një shtyllë fiskale, duke kontribuar jo vetëm përmes tatimeve direkte, por edhe përmes një game të gjerë taksash indirekte, kontributesh sociale dhe tarifash vendore që lidhen me aktivitetin ekonomik të gjeneruar nga fluksi turistik.

Në thelb, ndikimi fiskal i turizmit krijohet nga tre mekanizma kryesorë. Së pari, nga tatimet direkte, ku përfshihen tatimi mbi fitimin e bizneseve turistike dhe tatimi mbi pagat e punonjësve në sektorët HORECA dhe shërbimet mbështetëse. Së dyti, nga tatimet indirekte, ku dominon TVSH-ja mbi konsumin turistik dhe akcizat mbi mallrat e konsumit që lidhen me aktivitetin turistik. Së treti, nga taksat dhe tarifat vendore, të cilat përfshijnë taksat mbi pasurinë, tarifat komunale dhe licencat e shërbimeve që përdoren për financimin e shërbimeve publike në zonat turistike. Këto mekanizma krijojnë një cikël fiskal të plotë ku shpenzimi turistik kthehet në të ardhura publike përmes kanaleve të ndryshme tatimore.

Kontributi fiskal në buxhetin qendror

Të dhënat për vitin 2025 tregojnë se turizmi ka gjeneruar një kontribut fiskal rekord për buxhetin e shtetit, duke reflektuar rritjen e shpenzimeve turistike, zgjerimin e sektorit HORECA dhe formalizimin gradual të punësimit në këtë sektor. Burimi më i madh i të ardhurave fiskale mbetet Tatimi mbi Vlerën e Shtuar (TVSH), i cili përfiton drejtpërdrejt nga konsumi turistik në akomodim, ushqim dhe shërbime.

TVSH-ja në sektorin turistik ka një karakteristikë specifike në Shqipëri: shërbimet e akomodimit dhe disa aktivitete të lidhura aplikojnë një normë të reduktuar prej 6%, e krijuar për të nxitur zhvillimin e sektorit. Megjithëse norma është e ulët, volumi i madh i transaksioneve turistike krijon një efekt shumëfishues në të ardhurat buxhetore.

Tabela 1. Kontributi fiskal i turizmit në buxhetin qendror (vlerësim për vitin 2025)

Burimi fiskal	Vlerësimi 2025 (mld lekë)	Vlera në milion €	Rritja vjetore
TVSH nga turizmi (direkte + indirekte)	30–36	300–360	+8–12%
Akciza nga konsum turistik	8.6–13.4	86–134	+8–12%
Tatimi mbi fitimin (HORECA dhe shërbime)	1.3–1.8	13–18	+8–12%
Tatimi mbi pagat + kontribute sociale	45–56	450–560	+10–16%
Kontribut total fiskal qendror	97–123	970–1230	+9–14%

Nga kjo strukturë fiskale, del në pah se tatimi mbi pagat dhe kontributet sociale përbëjnë komponentin më të madh të të ardhurave, duke reflektuar peshën e lartë të punësimit në sektorin turistik dhe në sektorët mbështetës. Në vitin 2025 numri i të punësuarve në sektorët e lidhur me turizmin është vlerësuar rreth 274–278 mijë persona, me një pagë mesatare bruto rreth 83–84 mijë lekë në muaj, çka ka rritur ndjeshëm kontributet për sigurimet shoqërore dhe shëndetësore.

Në të njëjtën kohë, akcizat mbi mallra si karburantet, cigaret, kafeja dhe birra kanë treguar rritje të dukshme, e lidhur drejtpërdrejt me konsumin turistik. Vlerësohet se rreth 12–18% e të ardhurave nga akciza në Shqipëri lidhen me turizmin, veçanërisht gjatë muajve të verës kur konsumi rritet ndjeshëm.

Ndryshe nga këto kategori, tatimi mbi fitimin nga turizmi mbetet relativisht i ulët, kryesisht për shkak të strukturës së sektorit. Mbi 90% e bizneseve turistike janë mikro ose të vogla dhe përjashtohen nga tatimi mbi fitimin për shkak të pragut të xhiros prej 14 milionë lekësh. Për më tepër, investimet e mëdha turistike përfitojnë shpesh nga lehtësira fiskale afatgjata sipas legjislacionit për investimet strategjike.

Kontributi në buxhetet vendore

Ndikimi i turizmit në financat vendore është gjithashtu i rëndësishëm dhe në disa raste vendimtar për stabilitetin fiskal të bashkive turistike. Në vitin 2025 të ardhurat e veta të pushtetit vendor arritën rreth 40–46 miliardë lekë, ndërsa kontributi i turizmit vlerësohet në intervalin 4.5–7.4 miliardë lekë, ose rreth 12–16% të totalit të të ardhurave vendore.

Tabela 2. Struktura e të ardhurave vendore nga turizmi

Burimi	Pesha	Vlera vjetore (mld lekë)
Taksa mbi pasurinë e paluajtshme	40–45%	1.8–3.3
Licenca dhe aktivitete turistike	20–25%	1.1–1.8
Tarifa komunale dhe shërbime	15–20%	0.7–1.5
Taksa mbi bizneset e vogla	10–15%	0.5–1.1
Koncesione dhe aktivitete rekreative	5–10%	0.3–0.7

Shpërndarja territoriale e këtyre të ardhurave tregon një përqendrim të lartë në prefekturat bregdetare, të cilat përfitojnë pjesën më të madhe të të ardhurave turistike vendore.

Tabela 3. Shpërndarja e të ardhurave vendore nga turizmi sipas prefekturave

Prefektura	Të ardhura nga turizmi (mld lekë)	Pesha kombëtare
Vlorë	0.9–1.85	25–30%
Durrës	0.81–1.70	22–27%
Fier	0.68–1.48	15–20%
Tiranë	0.54–1.33	12–18%
Shkodër	0.36–0.89	6–10%
Lezhë	0.32–0.74	5–8%
Prefektura të tjera	0.18–0.59	8–12%

Në këto rajone, të ardhurat turistike financojnë shërbimet bazë komunale si pastrimi urban, menaxhimi i mbetjeve, ndriçimi publik, menaxhimi i plazheve dhe infrastruktura lokale. Në këtë mënyrë krijohet një cikël zhvillimi lokal, ku turizmi gjeneron të ardhura vendore, këto të ardhura investohen në infrastrukturë dhe cilësi shërbimesh, dhe kjo rrit më tej tërheqjen turistike të zonës.

Humbjet fiskale nga informaliteti

Megjithë performancën e lartë fiskale të sektorit, informaliteti mbetet një nga pengesat kryesore për realizimin e potencialit të plotë fiskal të turizmit. Vlerësimet tregojnë se 15–25% e shpenzimeve turistike nuk formalizohen, duke krijuar një humbje fiskale vjetore rreth 20–40 milionë euro.

Tabela 4. Vlerësimi i humbjeve fiskale nga informaliteti

Burimi i informalitetit	Humbja vjetore (milion €)	Pesha
Short-term rentals (Airbnb etj.)	10–20	40–50%
Restorante dhe bare informale	5–12	25–30%
Shërbime turistike informale	5–10	20–25%
Total	20–40	100%

Segmenti më problematik mbetet akomodimi afatshkurtër, ku rreth 70–80% e njësive operojnë pjesërisht ose plotësisht jashtë sistemit fiskal. Kjo krijon jo vetëm humbje fiskale, por edhe konkurrencë të pandershme për bizneset formale dhe presion mbi sistemin e sigurimeve shoqërore.

Turizmi dhe perspektiva fiskale për vitin 2026

Në perspektivën e vitit 2026, turizmi pritet të vazhdojë të funksionojë si motor natyral i rritjes së të ardhurave buxhetore, pa pasur nevojë për rritje të taksave. Rritja e konsumit turistik dhe formalizimi gradual i sektorit pritet të rrisin të ardhurat bruto turistike në rreth 5.7–6.1 miliardë euro, ndërsa kontributi fiskal total mund të arrijë 110–145 miliardë lekë.

Ky zhvillim mbështetet nga rritja e numrit të netëve të qëndrimit, përmirësimi i cilësisë së ofertës turistike dhe zgjerimi i sezonit turistik përtej muajve të verës. Në të njëjtën kohë, reduktimi gradual i informalitetit në segmentin e qirave afatshkurtra mund të gjenerojë 10–25 milionë euro të ardhura shtesë çdo vit, pa shtuar barrën tatimore mbi ekonominë vendase.

Në përfundim, analiza e ndikimit fiskal të turizmit tregon se sektori tashmë është një instrument strategjik për stabilitetin fiskal dhe zhvillimin ekonomik të Shqipërisë. Kontributi i tij në buxhetin qendror dhe vendor nuk është më vetëm një efekt dytësor i aktivitetit ekonomik, por një element strukturor i financave publike. Nëse formalizimi përparon dhe sezonaliteti reduktohet, turizmi ka potencialin të konsolidohet si një nga burimet më të qëndrueshme dhe më efikase të të ardhurave publike në dekadën e ardhshme.