Shpërndarja rajonale e barrës tatimore me përqendrim ekstrem, pabarazi dhe sfida ndaj interesit publik (2025)

Shqipëria paraqitet në 2025 si një nga ekonomitë më dinamike dhe fiskalisht performante të Ballkanit Perëndimor (WB6). Raporti Vjetor 2025 i Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve (DPT) dokumenton një rritje të fortë të të ardhurave tatimore (+12,47 % krahasuar me 2024), me rritje të theksuar të Tatimit mbi të Ardhurat Personale (TAP +23,9 %) dhe TVSH-së neto (+15 %). Megjithatë, barra tatimore mbetet shumë e përqendruar gjeografikisht dhe strukturalisht, duke krijuar dy sfida kryesore që cenojnë qëndrueshmërinë afatgjatë të buxhetit dhe drejtësinë sociale: varësinë nga një numër i vogël rajonesh dhe tatimpaguesish të mëdhenj, si dhe një sistem regresiv që rëndon më shumë mbi konsumatorët dhe punonjësit e thjeshtë.

Struktura e të ardhurave tatimore 2025

Tabela 13 tregon strukturën e plotë të të ardhurave tatimore bruto të Shqipërisë për vitin 2025 (burimi: Raporti Vjetor 2025 i DPT-së, llogaritjet ALTAX).

Burimi i të Ardhurave	Mld lekë	% e totalit	% e PBB	Plan 2025	Ndryshim vs 2024
TVSH (neto)	227,3	34,1 %	8,7 %	226,7	+6,2 %
TAP (Tatimi mbi të Ardhurat Personale)	82,7	11,2 %	3,2 %	84,2	+24,8 %
TF (Tatimi mbi Fitimin)	58,7	7,9 %	2,3 %	60,4	+2,7 %
Kontributet shoqërore & shëndetësore	179,1	24,2 %	6,7 %	177,7	+10,9 %
Akciza	69,6	9,4 %	2,7 %	70,9	+9,7 %
Taksa kombëtare + Tarifa	24,6	3,3 %	1,8 %	47,1	+2,9 %
Taksa vendore	40,9	5,5 %	1,6 %	40,8	+1,4 %
TOTAL bruto të ardhura	741,6	100 %	27 %	743,4	+8,7 %

Figura 9 (Struktura e të Ardhurave Tatimore, 2025 – % e totalit tatimor bruto) konfirmon pesë konstatime kryesore:

1. TVSH-ja mbetet shtylla kryesore (34,1 %), me 66,3 % nga doganat – shprehje e varësisë së lartë nga importi.
2. TAP-ja është “motori i rritjes reale” (+24,8 %), sinjal i formalizimit dhe rritjes së pagave.
3. Kontributet shoqërore (24,2 % e totalit, 38 % e totalit DPT bruto) përbëjnë barrën më të rëndë mbi punën.
4. TF (7,9 %) reflekton një bazë të ngushtë dhe përjashtime të shumta.
5. Varësia e lartë nga TVSH + akciza (>60 %) e bën sistemin regresiv dhe të cenueshëm ndaj goditjeve ekonomike.

Krahasim me BE-në dhe rajonin (Tabela 14) Shqipëria ka një avantazh konkurrues (tax-to-GDP 27 % vs mesatarja WB6 31–32 % dhe BE-27 40,4 %), por barra mbi punën (39–42 %) është afër mesatares rajonale. Dita e Lirisë Fiskale 2026 arrin më herët (9 Prill) se në shumicën e vendeve të rajonit. Megjithatë, decentralizimi fiskal mbetet i ulët (vetëm 5,6 % e PBB vs 11,4 % në BE).

Roli i Tiranës dhe tatimpaguesve të mëdhenj

Përqendrimi ekstrem është edhe më i dukshëm kur shohim kontributin gjeografik dhe sipas madhësisë së tatimpaguesve (Tabela 15).

Struktura	Të ardhura (mld lekë)	% e totalit tatimor	% e totalit DPT bruto
Tirana	268,1	37 %	38 %
DTM (Tatimpaguesit e Mëdhenj)	237,6	32 %	37 %
Tirana + DTM (totali)	505,8	69 %	76 %
11 Qarqet e tjera	227,9	31 %	24 %
TOTAL	733,7	100 %	100 %

Figura 10 ilustron problemin strukturor: 69 % e të ardhurave tatimore vijnë vetëm nga Tirana dhe Drejtoria e Tatimpaguesve të Mëdhenj (900–1.200 subjekte). Kjo krijon rrezik të lartë fiskal – çdo ngadalësim në ndërtim, import ose aktivitetin e disa kompanive të mëdha mund të shkaktojë rënie dramatike të të ardhurave.

Shpërndarja e barrës tatimore sipas rajoneve në Shqipëri, 2025

Të ardhurat totale fiskale (tatime + kontribute + dogana + pushtet vendor) arritën 708,3 miliard lekë. Prej tyre:

• Tatime + kontribute shoqërore = 428,08 mld lekë (60,4 %)
• Të ardhura doganore = 239,41 mld lekë (33,8 %)
• Të ardhura të pushtetit vendor = 40,91 mld lekë (5,8 %)

Tabela 16. Shpërndarja e Barrës Fiskale sipas Qarqeve (miliard lekë)

Qarku	Tatime + Kontribute	Dogana	Pushteti vendor	TOTAL (mld lekë)	% e totalit kombëtar
Tiranë (Tiranë + DTM)	342,6	143,7	18,8	505,079	68,80 %
Durrës	27,4	9,0	3,2	39,561	5,40 %
Elbasan	11,3	12,2	2,2	25,713	3,50 %
Vlorë	13,9	9,1	2,3	25,334	3,50 %
Fier	14,0	8,5	2,4	24,937	3,40 %
Korçë	9,1	9,5	2,1	20,734	2,80 %
Shkodër	9,8	7,4	2,3	19,511	2,70 %
Dibër	5,2	12,4	1,1	18,687	2,50 %
Lezhë	6,1	10,2	1,7	17,989	2,50 %
Berat	5,6	8,2	1,6	15,433	2,10 %
Gjirokastër	4,6	4,6	1,3	10,509	1,40 %
Kukës	3,7	4,6	1,9	10,19	1,40 %
TOTAL	453,4	239,4	40,9	733,677	100 %

Gjetje kryesore për interesin publik:

• Vetëm Tirana + Durrës zënë 74,2 % të barrës fiskale kombëtare – një nga nivelet më të larta të centralizimit në Europën Juglindore.
• Qarqet periferike (Kukës, Dibër, Gjirokastër, Berat) kontribuojnë vetëm 7,5 %, megjithëse zënë mbi 25 % të territorit dhe një pjesë të konsiderueshme të popullsisë.
• Taksa mbi ndërtesat (19,9 % e të ardhurave vendore) është shumë e përqendruar në Tiranë, Durrës dhe Vlorë. Kjo krijon një rreth vicioz: rajonet urbane gjenerojnë më shumë të ardhura → marrin më shumë investime publike → periferitë mbeten të dobëta dhe humbasin fuqinë punëtore.

Shpërndarja e barrës tatimore sipas rajoneve në Kosovë (2025)

Në Kosovë situata është pak më e balancuar, por Prishtina dhe tatimpaguesit e mëdhenj zënë 55–60 % të të ardhurave tatimore të brendshme. Varësia nga TVSH-ja është edhe më e lartë (42 %), ndërsa kontributet shoqërore janë shumë më të ulëta (10 %).

Të hyrat tatimore totale (nga ATK) = 1.051,6 milionë € Të hyrat doganore = 1.965 milionë € Total fiskal = 3.161 milionë €

Tabela 17. Shpërndarja sipas strukturave operative (mln €)

Regjioni / Struktura	Totali (mln €)	% e totalit tatimor	% e totalit fiskal
DTM	1.191,77	46,5 %	37,7 %
DTMS	253,78	17,1 %	8,0 %
Prishtina	587,42	17,1 %	18,6 %
Ferizaj	142,49	2,8 %	4,5 %
Prizren	255,15	4,2 %	8,1 %
Gjilan	174,76	2,2 %	5,5 %
Pejë	193,36	2,1 %	6,1 %
Mitrovicë	190,24	1,8 %	6,0 %
Gjakovë	105,80	1,2 %	3,3 %
Z. Qendrore	67,13	5,0 %	2,1 %
TOTAL	3.161	100 %	100 %

Pas përfshirjes së doganave, Prishtina + DTM + DTMS zënë 80,7 % të barrës totale fiskale. Rajonet periferike (Gjakovë, Mitrovicë, Pejë) kontribuojnë rreth 15,4 % – një peshë dukshëm më e lartë se në analizën vetëm me të dhënat e ATK-së. Krahasuar me Shqipërinë (Tirana + Durrës = 74,2 %), Kosova ka një shpërndarje relativisht më të balancuar, por varësia nga doganat mbetet e lartë.

Çfarë do të thotë kjo për interesin publik?

1. Drejtësia sociale dhe pabarazia rajonale – Barra tatimore është regresive (TVSH + akciza) dhe e përqendruar në pak rajone. Qytetarët e Kukësit, Dibrit apo Gjirokastrës paguajnë TVSH njëlloj si tiranasit, por marrin shumë më pak shërbime publike në këmbim.
2. Rreziku fiskal kombëtar – 69–76 % e të ardhurave varet nga Tirana/DTM (Shqipëri) ose Prishtina/DTM (Kosovë). Çdo krizë lokale (ndërtim, import, energji) mund të destabilizojë buxhetin e shtetit.
3. Decentralizimi i munguar – Pushteti vendor zë vetëm 5,8 % (Shqipëri) dhe akoma më pak në Kosovë. Pa rritje të të ardhurave vendore (taksa mbi pasurinë, taksa progresive rajonale) dhe reduktim të barrës mbi punën në rajonet rurale, pabarazia do të thellohet.
4. Mësimet nga Kosova – Përfshirja e doganave e shpërndan barrën më gjerë, por nuk zgjidh varësinë nga importi. Të dyja vendet kanë nevojë për një politikë fiskale rajonale: incentiva për biznesin në qarqe, investime në infrastrukturë dhe taksim më të lartë mbi pasurinë e paluajtshme në zonat e zhvilluara.

Rekomandime për politikëbërësit në funksion të interesit publik mendojmë se janë:

• Rritje e decentralizimit fiskal deri në 8–10 % të PBB-së deri në 2030.
• Reformë e taksave vendore (taksa progresive mbi ndërtesat dhe tokën).
• Reduktim i barrës mbi punën në rajonet periferike (ulje e kontributeve shoqërore për punësim të ri).
• Diversifikim i bazës tatimore (rritje e TF-së dhe taksave mbi pasurinë).

Me një dimension rajonal në reformën fiskale, Shqipëria dhe Kosova mund të shmangin thellimin e pabarazisë territoriale dhe të ndikojnë në forcimin e besimit të qytetarëve në sistemin tatimor. Zhvillimi i balancuar ekonomik nuk është vetëm çështje ekonomike, por edhe çështje e drejtësisë sociale dhe stabilitetit kombëtar.

Shënim – Kjo analizë është përshtatur nga Raporti 14 i ALTAX për Barrën Tatimore 2025 dhe Lirinë fiskale 2026