Ekonomia shqiptare ruan stabilitetin, por përballet me kufizime strukturore në pothuajse gjysmën e parë të 2026

Ekonomia shqiptare po vazhdon të ruajë një stabilitet makroekonomik të pranueshëm gjatë muajve të parë të vitit 2026, por po shfaq qartë shenja ngadalësimi dhe mungesë transformimi të thellë strukturor. Sipas analizës së mendjeve të pavarura ekonomike, rritja vjetore pritet të qëndrojë rreth 3.5 deri në 3.6 për qind. Kjo rritje mbështetet kryesisht te kërkesa e brendshme, turizmi dhe sektori i ndërtimit. Megjithatë, ajo mbetet kryesisht sasiore dhe jo cilësore, duke lënë të pazgjidhura probleme të thella si informaliteti i lartë, emigracioni, produktiviteti i ulët dhe varësia e madhe nga disa sektorë të pak.

Në raport me perspektivën e integrimit në Bashkimin Evropian, Shqipëria kalon me sukses testin e stabilitetit makroekonomik. Por ajo ende nuk arrin të tregojë përparim të mjaftueshëm në konvergjencën reale me standardet evropiane. Modeli aktual ekonomik po funksionon nën potencialin e tij, që mund të arrinte 4 deri në 5 për qind me reforma të thella në sundimin e ligjit, tregun e punës, energjinë e gjelbër dhe konkurrencën.

Rritja ekonomike mbetet e moderuar

Të dhënat paraprake për periudhën janar-maj 2026 tregojnë një aktivitet ekonomik të qetë. Ndërtimi dhe shërbimet mbajnë peshën kryesore, ndërsa turizmi po hyn në një fazë maturimi me ritme më të ulëta se në vitet 2023-2025. Projeksionet e institucioneve ndërkombëtare konfirmojnë këtë tendencë. Banka Botërore dhe FMN presin një rritje prej 3.4 për qind, Komisioni Evropian 3.3 për qind, ndërsa EBRD rreth 3.5 për qind.

Analistët vlerësojnë se modeli ekonomik aktual po arrin kufijtë e tij. Rritja vazhdon të mbështetet te konsumatorët, ndërtimi dhe turizmi, por pa një rritje të konsiderueshme të eksporteve me vlerë të lartë apo përmirësim të produktivitetit, ajo nuk po krijon mirëqenie të qëndrueshme për shumicën. Pabarazia po thellohet, me fitime që grumbullohen te një numër i kufizuar aktorësh, ndërsa shtresa e mesme po ndjen presion të fortë.

Inflacioni në rritje të lehtë dhe tregtia e jashtme

Inflacioni ka shënuar një rritje modeste, duke arritur 2.8 për qind në prill 2026. Presioni kryesor vjen nga çmimet në transport, energji dhe shërbimet e turizmit. Banka e Shqipërisë ka mbajtur normën bazë të interesit të pandryshuar, por ekonomia mbetet e ndjeshme ndaj goditjeve të jashtme si luhatjet e çmimeve të naftës dhe energjisë.

Në tregtinë e jashtme, eksportet kanë shënuar rritje më të shpejtë se importet, duke pakësuar pak deficitin tregtar. Megjithatë, varësia strukturore nga importet vazhdon të jetë e lartë. Investimet e huaja direkte po vijnë kryesisht në energji diellore dhe turizëm, por efekti i tyre në zinxhirët vendorë të vlerës mbetet i kufizuar.

Tregu i punës dhe pabarazia

Papunësia ka arritur nivele historikisht të ulëta, rreth 8.3 deri 8.7 për qind. Pagat në sektorin formal po rriten, por informaliteti mbetet i lartë dhe arrin afër 30 për qind të PBB-së. Rritja e pagave po tejkalon ritmin e produktivitetit, gjë që dobëson konkurrencën ndërkombëtare. Emigracioni i të rinjve të arsimuar po krijon mungesa serioze në fuqinë punëtore, ndërsa pabarazia në pasuri po thellohet.

Fiskaliteti dhe sfida e korrupsionit

Deficiti buxhetor po mbahet nën kontroll, rreth 2 për qind të PBB-së, ndërsa borxhi publik ka zbritur në rreth 53 për qind. Megjithatë, zbatimi i investimeve publike mbetet i dobët. Sipas vlerësimeve të pavarura, kostoja ekonomike e korrupsionit arrin nivele shqetësuese, me humbje direkte dhe indirekte që mund të shkojnë deri në 1-1.5 miliardë euro në vit.

Turizmi mbetet motori kryesor, por është sezonal. Energjia diellore po zgjerohet, por varësia nga hidrocentralet krijon rreziqe. Ndërtimi jep kontribut të madh, por efekti afatgjatë i tij në ekonomi është i kufizuar.

Ekspertët rekomandojnë një kalim të shpejtë drejt një modeli të ri zhvillimi që fokusohet te industria e lehtë, bujqësia moderne, teknologjia informative dhe energjia e pastër. Lufta kundër informalitetit, reforma të thella në arsim dhe tregun e punës, transparencë më e lartë në prokurime dhe shfrytëzimi maksimal i fondeve evropiane me monitorim të rreptë janë hapa thelbësorë.

Shqipëria ka një mundësi historike me negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Por nëse vazhdon me të njëjtin model, rritja do të mbetet mesatare dhe mirëqenia do të shpërndahet në mënyrë të pabarabartë. Siç theksojnë shpesh analistët, vendit nuk i duhet thjesht më shumë rritje, por një rritje më e mirë dhe më e qëndrueshme.