Reformat, çelësi për ta bërë më të plotë rrugën e Shqipërisë dhe Ballkanit drejt BE-së

Drejtori i Departamentit Evropian të Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN), Alfred Kammer, mbajti në Tiranë një fjalim të rëndësishëm në hapësirat e College of Europe, me temën “Making the Most of EU Accession”, ku theksoi se integrimi evropian për vendet e Ballkanit Perëndimor është një mundësi historike për rritje, konvergjencë dhe reformë të thellë institucionale.

Një moment simbolik për Shqipërinë dhe rajonin

Në fjalën e tij, Kammer vlerësoi faktin që kampusi më i ri i College of Europe është hapur pikërisht në Tiranë, duke e cilësuar këtë si “një shenjë të qartë se Shqipëria po bëhet pjesë aktive e historisë së re evropiane”.
Ai kujtoi se gjatë tri dekadave të fundit, Shqipëria ka kaluar një proces të thellë transformimi, nga tranzicioni dhe rindërtimi pas viteve ’90, drejt modernizimit ekonomik dhe forcimit të institucioneve.

“Shqipëria qëndron sot më pranë se kurrë integrimit në Bashkimin Evropian. Ky udhëtim nuk është vetëm ekonomik, por edhe institucional dhe vleror,” – tha Kammer.

Sfida globale dhe domosdoshmëria e bashkëpunimit

Shefi i FMN-së për Evropën theksoi se bota po përballet me një periudhë të trazuar ekonomike me tensione tregtare, pasiguri gjeopolitike dhe rritje të çmimeve të energjisë.
Evropa, sipas tij, është goditur më shumë nga inflacioni, kostoja e energjisë dhe nevoja për shpenzime shtesë në siguri. Për vendet e Ballkanit Perëndimor, këto efekte ndihen drejtpërdrejt në rritjen e kostove të importit dhe pasiguritë tregtare.

Në këtë kontekst, Kammer nënvizoi se bashkëpunimi rajonal dhe evropian është jetik për të ruajtur qëndrueshmërinë dhe për të përshpejtuar reformat.

Roli i FMN-së në mbështetje të reformave evropiane

Duke folur për rolin e FMN-së në kontinent, Kammer kujtoi se FMN bashkëpunon me 46 vende evropiane, përmes ekipeve në Uashington, zyrave rajonale në Paris, Bruksel, Vjenë dhe Varshavë, si dhe përmes zyrave të përhershme në disa vende të Ballkanit Perëndimor.
Ai vuri në dukje paralelizmin historik midis FMN-së dhe College of Europe, të dy institucione që u krijuan pas Luftës së Dytë Botërore me të njëjtin qëllim, të ndërtonin një Evropë më të bashkuar, më të integruar dhe më të qëndrueshme ekonomikisht.

Ballkani Perëndimor: qëndrueshmëri pas pandemisë dhe potencial i lartë rritjeje

Pas pandemisë, ekonomitë e rajonit kanë treguar një rimëkëmbje të shpejtë dhe të fortë.
Sipas Kammer, Shqipëria ka qenë ndër vendet me performancën më të mirë, me rritje mesatare mbi 4% në vit, falë menaxhimit makroekonomik të kujdesshëm dhe energjisë së sektorit privat.
Megjithatë, ai paralajmëroi se rritja ekonomike nuk mjafton pa reforma strukturore.

Hendeku i konvergjencës dhe sfidat strukturore

Kammer theksoi se të ardhurat për frymë në Ballkanin Perëndimor mbeten rreth gjysmën e vendeve që u anëtarësuan në BE në vitin 2004 dhe vetëm rreth një të tretën e vendeve të vjetra anëtare.
Ai renditi disa nga sfidat kryesore që e mbajnë rajonin prapa:

• Produktivitet i ulët dhe mungesë inovacioni;
• Plakje e popullsisë dhe emigrim i fuqisë punëtore;
• Kosto të larta energjie që dëmtojnë industritë intensive.

Për ta kapërcyer këtë, sipas tij, investimet në infrastrukturë dhe kapital njerëzor janë të domosdoshme.

“Anëtarësimi në BE ofron një shans historik për të mbyllur këto boshllëqe duke hapur qasjen në tregun e vetëm, në strukturat e qeverisjes evropiane dhe në mekanizmat e mbështetjes financiare,” – theksoi Kammer.

Studimet e FMN-së tregojnë se vendet që u anëtarësuan në BE fituan rreth 30% rritje të PBB-së për frymë brenda 15 vitesh, kryesisht përmes produktivitetit dhe investimeve.
Për vendet kandidate, përfitime të ngjashme mund të përgjysmojnë hendekun me BE-në brenda një brezi, nëse reformat zbatohen me vendosmëri.

Reformat mbeten faktori përcaktues për zhvillim dhe integrim

Në thelb të mesazhit të tij, Kammer vuri theksin te qeverisja e mirë dhe sundimi i ligjit si parakusht për zhvillim afatgjatë.

“Forcimi i institucioneve, lufta kundër korrupsionit dhe sigurimi i barazisë para ligjit janë baza e çdo ekonomie moderne dhe e çdo shoqërie që beson te e ardhmja e vet.”

Ai bëri thirrje për:

• Reformimin e ndërmarrjeve shtetërore, për të shmangur ndikimet politike dhe për të rritur efikasitetin;
• Transparencë në prokurimet publike;
• Administratë publike profesionale dhe të përgjegjshme.

Sipas analizave të FMN-së, mbyllja e vetëm gjysmës së boshllëqeve të politikave krahasuar me vendet më të zhvilluara do të mund të sillte një rritje të PBB-së me rreth 9% në afatmesëm, ndërsa reformat në qeverisje vetëm do të kontribuonin me mbi 4% të kësaj rritjeje.

Kammer theksoi gjithashtu se reformat e qeverisjes janë jo vetëm ekonomikisht më të frytshme, por edhe politikisht të mundshme, sepse gëzojnë mbështetje të gjerë publike dhe mund të krijojnë “momentum” për ndryshime të tjera.

Sfidat politike dhe roli i vullnetit

Megjithëse FMN ofron mbështetje teknike, trajnim dhe ngritje kapacitetesh, Kammer pranoi se reformat kërkojnë mbi të gjitha vullnet politik dhe guxim.

“Reformat kërkojnë ekspertizë, por mbi të gjitha kërkojnë kurajo politike. Ato janë të vështira, por të domosdoshme.”

Ai kujtoi se procesi i anëtarësimit në BE mund të shërbejë si forcë shtytëse për të kapërcyer interesat e ngushta dhe për të përshpejtuar transformimin institucional.

Një përpjekje e përbashkët evropiane

Kammer theksoi se edhe BE duhet të reformojë vetveten, për të thelluar tregun e përbashkët dhe për të nxitur produktivitetin.
Sipas vlerësimeve të FMN-së, reformat e brendshme të BE-së mund të rrisin PBB-në e Unionit me rreth 3% gjatë dekadës së ardhshme, me efekte pozitive të drejtpërdrejta për ekonomitë e fqinjëve, përfshirë Ballkanin Perëndimor.

Kjo e bën të qartë se zgjerimi dhe reforma janë procese të ndërlidhura, ku një BE më e fortë nxit një Ballkan më të fortë dhe anasjelltas.

Në mbyllje, Kammer kujtoi frymën historike të integrimit evropian:

“Kur të tjerët ngrinin mure, Evropa ndërtonte ura. Kur të tjerët ktheheshin brenda vetes, Evropa hapte dyert.”

Ai i bëri thirrje Shqipërisë dhe vendeve të rajonit që të tregojnë të njëjtën ambicie dhe bashkëpunim si brezat që ndërtuan projektin evropian.

“Forcimi i rritjes, thellimi i integrimit dhe rikthimi i konvergjencës kërkojnë vendosmëri dhe unitet qëllimi. Por përfitimet janë të jashtëzakonshme: një rajon që nuk është vetëm pjesë gjeografike e Evropës, por pjesë e plotë ekonomike dhe institucionale e saj.” “Mundësia është para nesh. Është koha të veprojmë.”