Efektet gjinore të politikës fiskale në Evropë dhe Ballkan

Sipas një studimi të ri të Fondit Monetar Ndërkombëtar (IMF Working Paper WP/26/88, maj 2026), politika fiskale nuk vepron në një vakuum neutral ndaj gjinisë. Ajo ndërvepron me struktura të tregut të punës që janë tashmë të ndikuara nga gjinia, duke prodhuar efekte sistematikisht të ndryshme për burrat dhe gratë, veçanërisht kur krahasojmë Ballkanin me pjesën tjetër të Evropës.

Autorët Serhan Cevik dhe Maja Ivanovic kryejnë analizën e parë krahasuese sistematike duke përdorur të dhëna paneli ndërkombëtare dhe metodën e projeksioneve lokale. Ata gjurmojnë se si goditjet fiskale zgjeruese (stimuluese) dhe kontrakuese (kursuese) ndikojnë në pjesëmarrjen në fuqinë punëtore, punësimin dhe pagat, duke identifikuar shoket si ndryshime të mëdha diskrecionale në bilancin primar të rregulluar ciklikisht.

Gjetjet kryesore tregojnë dallime të theksuara rajonale dhe gjinore

Kur ndodhin zgjerime fiskale, në Ballkan përmirësimet për gratë në punësim dhe pjesëmarrje janë modeste dhe vijnë me vonesë. Burrat përfitojnë më shpejt dhe më fuqishëm. Në kontrast, në vendet e tjera evropiane efektet janë më të forta, më të shpejta dhe më të balancuara midis gjinive, madje në disa raste gratë përfitojnë proporcionalisht më shumë. Kjo vjen kryesisht për shkak të ngurtësive strukturore në Ballkan, të tilla si përqendrimi i grave në sektorë publikë dhe shërbime, infrastruktura e dobët e kujdesit për fëmijë dhe të moshuar, si dhe niveli i lartë i informalitetit.

Efektet e kontraktimeve fiskale janë edhe më shqetësuese. Ato godasin më rëndë punësimin e grave, sidomos kur ndodhin gjatë recesioneve. Në ekonomitë e Ballkanit, rënia është më e madhe, më e qëndrueshme dhe me volatilitet më të lartë krahasuar me Evropën tjetër. Rregullimi ndodh kryesisht nëpërmjet humbjes së vendeve të punës, jo tërheqjes nga tregu i punës.

FMN-ja thekson se këto dallime nuk janë rastësore. Ato pasqyrojnë ndryshime thelbësore në përbërjen sektoriale të punësimit, nivelin e infrastrukturës sociale, mbrojtjen sociale dhe fleksibilitetin e tregut të punës. Gratë në Ballkan varen më shumë nga shërbimet publike dhe përballen me barrë më të madhe të punës së pakompensuar, gjë që i bën ato më të ndjeshme ndaj ndryshimeve në shpenzimet qeveritare.

Në përfundim, studimi arrin në një mesazh të qartë, se politika fiskale operon brenda tregjeve të punës të strukturuar gjinore. Kjo ka implikime të rëndësishme për stabilizimin makroekonomik dhe reziliencën e tregut të punës në ekonomitë në tranzicion si ato të Ballkanit. Për të qenë më efektive dhe për të mos përkeqësuar pabarazitë, politikat fiskale duhet të marrin parasysh dimensionin gjinor duke investuar në kujdes social, formalizim të punës dhe masa që lehtësojnë pjesëmarrjen e barabartë të grave në ekonomi.

Ky punim kontribuon ndjeshëm në literaturën mbi multiplikatorët fiskalë duke shtuar këndvështrimin gjinor dhe rajonal, duke na kujtuar se efektet agregate shpesh fshehin heterogjenitet të rëndësishëm që ndikon në mirëqenien dhe rritjen afatgjatë.