Raporti ALTAX – Zbatimi i Buxhetit 2025 dhe ndikimi i faljes fiskale 2026

Raporti ALTAX – Zbatimi i Buxhetit 2025 dhe ndikimi i faljes fiskale 2026

Nga ALTAX Observatory

Raporti i ALTAX analizon zbatimin e Buxhetit të Shtetit për vitin 2025, duke u mbështetur në gjetjet e Kontrollit të Lartë të Shtetit (KLSH), dhe i rivlerëson ato në kushtet e ndryshimeve të krijuara nga Paketa e Faljes Fiskale 2026. Qëllimi është të evidentojë jo vetëm përputhjen formale të treguesve buxhetorë me objektivat e miratuara, por edhe cilësinë reale të menaxhimit të financave publike, qëndrueshmërinë fiskale dhe përgjegjshmërinë institucionale.

Buxheti i vitit 2025 arriti të ruajë deficitin brenda kufirit formal prej 47.1 miliardë lekësh, ose 1.8% të PBB-së. Megjithatë, ky rezultat nuk përfaqëson domosdoshmërisht një përmirësim të shëndetit të financave publike.

Sipas analizës së ALTAX, dobësitë vazhdojnë në mbledhjen e të ardhurave, disiplinën e shpenzimeve, realizimin e investimeve, administrimin e detyrimeve dhe saktësinë e raportimit financiar.

Problemi kryesor nuk qëndron vetëm te planifikimi fillestar i buxhetit, por te i gjithë cikli i menaxhimit të tij: planifikimi, miratimi, rishikimi, ekzekutimi dhe raportimi.

Shqipëria arrin të ruajë disa tregues makro-fiskalë brenda objektivave, por ende nuk garanton të njëjtën cilësi në administrimin e burimeve publike dhe në kthimin e tyre në rezultate konkrete për ekonominë dhe qytetarët.

Falja fiskale 2026 tregon përmirësim të stokut, por jo të arkëtimeve

Një nga kontributet kryesore të raportit është rivlerësimi i borxhit tatimor dhe doganor pas zbatimit të ligjit nr. 86/2025.

Deri më 23 tetor 2026, Administrata Tatimore raportoi 453 milionë euro detyrime të fshira ose të shuara, që lidhen me rreth 220.4 mijë tatimpagues.

ALTAX vlerëson se:

  • Stoku i borxhit tatimor dhe doganor, nga 256.3 miliardë lekë në fund të vitit 2025, zbret në rreth 191 miliardë lekë pas faljes automatike.
  • Në skenarin qendror, me përfshirjen e opsionit për periudhën 2015–2019, stoku mund të zbresë në rreth 171 miliardë lekë.
  • Pjesa potencialisht e arkëtueshme mbetet afërsisht 55 miliardë lekë.
  • Efekti neto i faljes në arkën e pritshme është afër zeros, sipas modelit të ALTAX.

Kjo evidenton një dallim të rëndësishëm ndërmjet fshirjes kontabël të detyrimeve dhe përmirësimit real të kapacitetit të shtetit për të mbledhur të ardhurat.

Falja e ka zvogëluar stokun e borxhit, por nuk ka zgjidhur problemin e rikuperimit të detyrimeve dhe as krijimin e borxhit të ri.

Në vitin 2025, stoku tatimor u rrit me 31.9 miliardë lekë dhe ai doganor me 12.7 miliardë lekë. Këto detyrime të reja nuk preken nga falja.

Dobësitë kryesore të menaxhimit të financave publike

Raporti identifikon gjashtë problematika strukturore:

1. Borxhi tatimor dhe doganor. Problemi kryesor është aftësia e kufizuar për të rikuperuar detyrimet dhe për të parandaluar krijimin e borxhit të ri.

2. Disiplina buxhetore. Rishikimet e vona, angazhimet pas datës 15 tetor dhe përqendrimi i pagesave në dhjetor tregojnë dobësi në kontrollin e ekzekutimit buxhetor.

3. Investimet publike. Realizimi i shpenzimeve kapitale ishte 83.8%, ndërsa 62.2% e mosrealizimit lidhej me financimin e huaj. Fondet e planifikuara nuk përkthehen automatikisht në investime të realizuara dhe funksionale.

4. Saktësia e treguesve fiskalë. Klasifikimet kontabël, efektet e kursit të këmbimit dhe fshirja e detyrimeve mund të krijojnë një pamje më të favorshme të financave publike sesa gjendja reale.

5. Risqet jashtë buxhetit. Koncesionet, PPP-të, garancitë dhe ndërmarrjet publike vazhdojnë të krijojnë ekspozime financiare që mund të kalojnë në barrë për buxhetin.

6. Përgjegjshmëria institucionale. Përsëritja e problematikave tregon se rekomandimet e auditimit nuk janë shndërruar ende në një sistem efektiv parandalimi dhe kontrolli.

Çfarë duhet të shqetësojë më shumë për qëndrueshmërinë fiskale?

ALTAX vlerëson se vëmendja nuk duhet të përqendrohet vetëm te niveli i borxhit publik apo deficiti buxhetor.

Ekzistojnë edhe detyrime dhe ekspozime të tjera që mund të ndikojnë në financat publike:

  • 73.4 miliardë lekë të drejta dhe detyrime të lidhura me nënhuatë dhe garancitë, ku rreth 73% e nënhuave lidhen me sektorin energjetik.
  • Angazhime kontraktore dhe pagesa të përqendruara në fund të vitit.
  • Detyrime të ndërsjella të ndërmarrjeve publike.
  • Rreziqe nga PPP-të dhe kontratat koncesionare.
  • Presione të mundshme mbi financimin e skemave sociale.

Këto elemente kërkojnë monitorim të integruar, sepse qëndrueshmëria fiskale nuk varet vetëm nga detyrimet që regjistrohen në borxhin publik, por edhe nga ekspozimet që mund të shndërrohen në shpenzime të ardhshme.

Pse përsëriten problemet?

Raporti nuk paraqet si të provuara shkaqet që qëndrojnë pas problematikave të evidentuara. Ai i trajton ato si hipoteza të hapura që kërkojnë auditim të mëtejshëm.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për të kuptuar nëse dobësitë burojnë nga:

  • mangësi në kapacitetet administrative;
  • planifikim jorealist të të ardhurave dhe shpenzimeve;
  • kontrolle të pamjaftueshme mbi angazhimet publike;
  • dobësi në përgjegjësinë individuale dhe institucionale;
  • mekanizma joefektivë të ndjekjes së rekomandimeve të auditimit.

Qasja e ALTAX është të ndajë faktet e dokumentuara nga interpretimet dhe hipotezat, duke shmangur nxjerrjen e përfundimeve që kërkojnë prova shtesë.

Çfarë do të thotë raporti për qytetarët, biznesin dhe investitorët?

GrupiÇështja kryesoreNdikimi i mundshëm
QytetarëtCilësia e shpenzimeve publikeTë ardhurat dhe taksat nuk garantojnë automatikisht shërbime më të mira
BiznesetFalja fiskale dhe trajtimi i detyrimeveRrezik për pritshmëri të amnistive të përsëritura dhe konkurrencë të pabarabartë
InvestitorëtParashikueshmëria fiskale dhe kontraktoreRritje e pasigurisë mbi detyrimet, angazhimet dhe stabilitetin e politikave
Skemat publikeFinancimi dhe detyrimet e ardhshmeRrezik që dobësitë e ndërmarrjeve publike dhe skemave sociale të kalojnë te buxheti

Për qytetarin, çështja nuk është vetëm sa para mbledh shteti, por sa mirë i përdor ato.

Për biznesin, çështja është nëse rregullat zbatohen në mënyrë të barabartë dhe nëse faljet fiskale nuk kthehen në një avantazh për ata që nuk kanë përmbushur detyrimet.

Për investitorin, rëndësi ka aftësia e shtetit për të garantuar stabilitet, transparencë dhe parashikueshmëri.

Rekomandimet kryesore të KLSH të prezantuara nga ALTAX,

Raporti propozon kalimin nga rekomandimet e përgjithshme të auditimit drejt një sistemi konkret përgjegjësie dhe monitorimi.

Prioritetet përfshijnë:

  • Ndarjen e borxhit tatimor sipas vjetërsisë, mundësisë së rikuperimit dhe përgjegjësisë për mosarkëtimin.
  • Monitorimin e veçantë të borxhit të ri pas faljes fiskale.
  • Përmirësimin e planifikimit dhe kontrollit të angazhimeve buxhetore.
  • Analizën e realizimit fizik dhe financiar të investimeve publike.
  • Transparencë më të madhe për PPP-të, garancitë dhe ndërmarrjet publike.
  • Përmirësimin e kontabilitetit, auditimit të brendshëm dhe raportimit financiar.
  • Përcaktimin e përgjegjësive konkrete për çdo institucion dhe rekomandim të pazbatuar.

Raporti përfshin gjithashtu një plan veprimi për tatimpaguesit deri më 31 dhjetor 2026, një matricë përgjegjësie institucionale dhe tabela monitorimi të përdorshme nga media dhe Kuvendi.

Financat publike pra shfaqin stabilitet formal, por dobësi strukturore.

Raporti e evidenton hendekun ndërmjet përmbushjes së objektivave makro-fiskale dhe cilësisë së administrimit të financave publike.

Falja fiskale e vitit 2026 përmirësoi pamjen statistikore të stokut të detyrimeve, por nuk garanton rritje të arkëtimeve, disiplinë më të mirë buxhetore apo parandalim të borxhit të ri.

Në këndvështrimin e ALTAX, sfida e financave publike shqiptare nuk është vetëm ruajtja e deficitit dhe borxhit brenda objektivave, por kalimi drejt një administrimi që garanton arkëtim real, shpenzime efektive, investime të realizuara dhe përgjegjësi institucionale.

Shpërndaje këtë postim

Leave a Reply


error:
Rreth Politikës së Privatësisë

Kjo faqe përdor cookie në mënyrë që ne t'ju ofrojmë përvojën më të mirë të mundshme të përdoruesit. Informacioni i cookie -t ruhet në shfletuesin tuaj dhe kryen funksione të tilla si njohja me ju kur ktheheni në faqen tonë të internetit dhe ndihma e ekipit tonë për të kuptuar se cilat seksione të faqes në internet i gjeni më interesante dhe të dobishme.