Pse Shqipëria rritet ekonomikisht me ritme të larta, por potenciali zhvillimor mbetet i pashfrytëzuar?

Në vitin 2025, Shqipëria ka regjistruar një rritje ekonomike të qëndrueshme, me parashikime nga FMN (Fondi Monetar Ndërkombëtar) që variojnë nga 3.4% deri në 3.5% të PBB-së reale, ndërsa Banka Botërore vlerëson një moderim në 3.2% deri në 3.7%. Ndërkohë, për tremujorin e tretw rritja ekonomike tregoi 3.75%. Kjo rritje është mbështetur nga faktorë si turizmi dhe konsumi privat, por sfidat strukturore si produktiviteti i ulët dhe emigracioni kanë penguar një zhvillim më të thellë.

Por, ajo qw duam tw analizojmw janw arsyet pas kësaj situate, duke integruar fakte nga raportet ndërkombëtare si ato të FMN-së dhe Bankës Botërore.

Se pari, rritja aktuale e PBB-së në Shqipëri është kryesisht ciklike, jo potenciale.

Sipas raportit të FMN-së për Shqipërinë në 2025, pas një mesatareje 4.3% në periudhën post-pandemike, PBB-ja pritet të rritet me 3.5% në 2025, kryesisht nga konsumi privat dhe turizmi. Kjo tregon se ekonomia po përfiton nga rimëkëmbja e përkohshme, por nuk po investon mjaftueshëm në kapacitete afatgjata si teknologji apo industri, duke e lënë potencialin e saj strukturor të pashfrytëzuar.

Ajo mbështetet në faktorë që rrisin kërkesën afatshkurtër (turizëm, konsum, shpenzime publike), por jo në rritjen e kapaciteteve prodhuese afatgjata të ekonomisë.

Kjo do të thotë se ekonomia rritet më shpejt se mesatarja rajonale, por kufiri i saj strukturor mbetet i pandryshuar dhe ritmet e z\hvillimit do të bien. Për shembull, Banka Botërore thekson se rritja e 3.3% në 2024 u nxit nga turizmi dhe ndërtimi, por pa ndryshime thelbësore në ofertën ekonomike, duke krijuar rrezik për ngadalësim nëse faktorët ciklikë dobësohen.

Se dyti, turizmi ka qenë kontribuesi kryesor i rritjes, por ka produktivitet të ulët.

Në nëntëmujorin 2025-ës, turistët e huaj shpenzuan rreth 4.4 miliardë euro, sipas të dhënave nga Banka e Shqipërisë. Sipas Këshillit Botëror të Turizmit dhe Udhëtimeve (WTTC), sektori pritet të kontribuojë gati 608.5 miliardë lekë në PBB në 2025, duke arritur deri në 20% të ekonomisë në disa vlerësime. Megjithatë, ky sektor mbetet i kufizuar në efektet e tij afatgjata, pasi edhe pse rrit PBB-në, sjell valutë, si dhe rrit punësimin sezonal, në anën tjetër ka produktivitete relativisht të ulëta, krijon pak zinxhirë vlere me sektorë të tjerë, si dhe është i ndjeshëm ndaj goditjeve të jashtme.

Si pasojë, turizmi rrit volumin ekonomik, por jo kapacitetin transformues të ekonomisë. Për ilustrim, raporti i WTTC tregon se ndërsa turizmi krijon 38% të eksporteve, ai varet nga punë sezonale dhe nuk integron mjaftueshëm me industrinë apo bujqësinë, duke e bërë ekonominë vulnerabël ndaj ndryshimeve globale si inflacioni apo kriza energjetike.

Se treti, produktiviteti në Shqipëri mbetet i ulët.

Në raportin e Artikullit IV të Dhjetor 2025, FMN vëren se Shqipëria ka një nga rritjet më të larta në Evropë, por produktiviteti i ulët pengon konvergencën[1] me BE-në. Investimet në pasuri të paluajtshme dhe shërbime dominojnë, duke lënë mbrapa sektorët inovativë, siç tregohet nga renditja e Shqipërisë në Indeksin Global të Inovacionit 2025, ku ajo renditet e 40-ta në infrastrukturë por e 61-ta në sofistikim biznesi.

Investimet janë më shumë në pasuri të paluajtshme dhe shërbime, më pak në industri, teknologji dhe inovacion, si dhe kapitali njerëzor nuk përmirësohet me ritmin e kërkuar.

Pa rritje të produktivitetit, rritja nuk përkthehet në paga reale më të larta afatgjata, konvergjenca me BE-në ngec[2].

Kjo situatë ilustrohet nga fakti se, pavarësisht rritjes së PBB-së, pagat mesatare në Shqipëri mbeten ndër më të ulëtat në rajon, duke nxitur emigracionin dhe duke krijuar një cikël negativ ku produktiviteti nuk rritet për shkak të mungesës së fuqisë punëtore të kualifikuar.

Se katerti, ekonomia rritet ndërkohë që, sipas censusit të fundit dhe raportit të Bankës Botërore për Migracionin Ndërkombëtar në Shqipëri 2025, popullsia në moshë pune po tkurret me 1.2% në vit, duke arritur në 2.36 milionë banorë në janar 2025.

Emigracioni i fuqisë punëtore të kualifikuar vazhdon, me 44% të shqiptarëve që shprehin dëshirë për të emigruar, niveli më i lartë në rajon sipas anketave të Gallup. Kjo ka krijuar mungesa në tregun e punës, duke rritur pagat më shumë se produktivitetin.

Popullsia në moshë pune po tkurret, emigrimi i fuqisë së kualifikuar vazhdon dhe mungesat në tregun e punës po rrisin pagat më shumë se produktiviteti.

Kjo krijon presione inflacioniste, rrezik për konkurrueshmërinë, si dhe rritje që nuk mbështetet në zgjerim real të ofertës.

Për shembull, FMN paralajmëron se plakja demografike dhe emigracioni mund të ulin forcën punëtore, duke e bërë rritjen e tanishme të paqëndrueshme pa reforma në arsim dhe trajnim profesional.

Se pesti, investimet ne sasi po, ne cilësi jo mjaftueshëm Ndërsa investimet publike dhe private janë rritur:

Sipas Strategjisë së Bankës Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (EBRD) për Shqipërinë 2025-2030, investimet në infrastrukturë si rrugë dhe energji kanë rritur PBB-në afatshkurtër, por pjesa në arsim, R&D (kërkim-zhvillim) dhe teknologji mbetet e ulët. Raporti i Bankës Botërore tregon se investimet totale arritën në 5.3 miliardë euro në projekte turizmi dhe infrastrukturë, por vetëm një pjesë e vogël shkon në inovacion, siç reflektohet në renditjen e ulët të Shqipërisë në Indeksin e Inovacionit Evropian 2025.

Pjesa më e madhe shkon në infrastrukturë fizike dhe pasuri të paluajtshme dhe më pak në arsim, aftësi, R&D, teknologji.

Kjo rrit PBB-në afatshkurtër, por jo potencialin prodhues afatgjatë.

Kjo pabarazi në investime shpjegon pse Shqipëria ka përmirësime në lidhje me infrastrukturën, por ngec në zhvillimin e kapitalit njerëzor, duke penguar një rritje më inkluzive.

Se gjashti, roli i shtetit është stabilizues dhe jo transformues. Në raportin e FMN-së 2025, politikat monetare të Bankës së Shqipërisë kanë mbajtur inflacionin në 2.3% dhe borxhin publik në rënie drejt nivelit 50% të PBB-së, duke arritur një bilanc primar pozitiv. Në statistikat fiskale buxheti 2025 fokusohet në konsolidim, por reformat strukturore si ato në energji dhe bujqësi mbeten fragmentare, të kujdesshme, stabilizuese dhe të fokusuara në menaxhim rreziku.

Por, politikat nuk kanë krijuar ende shtysa të forta transformuese dhe deri më sot reformat strukturore janë graduale dhe fragmentare.

Kjo mban ekonominë stabël në sipërfaqe, por jo dinamike në thellësi. Për shembull, vendimi i fundit monetar i dhjetorit 2025 nga Banka e Shqipërisë thekson rritjen e konsumit dhe punësimit, por paralajmëron nevojën për reforma më të thella për të shmangur rreziqet demografike.

Se shtati, institucionet dhe klima e biznesit shërbejnë si frenues të heshtur. Sipas raportit të Klimës së Investimeve 2025 të Departamentit të Shtetit Amerikan, Shqipëria ka një regjim liberal për investimet e huaja, por sfida në qeverisje dhe siguri juridike vazhdojnë. EBRD thekson përmirësime në mjedisin biznesor, por institucionet ende favorizojnë aktivitete me kthim të shpejtë.

Qeverisja, siguria juridike, konkurrenca reale mbeten faktorë që dekurajojnë investime produktive afatgjata dhe favorizojnë aktivitete me kthim të shpejtë, por me vlerë të ulët.

Këto pengesa shpjegojnë pse, pavarësisht rritjes, Shqipëria renditet poshtë në indekset e inovacionit, duke penguar një klimë biznesi që tërheq investime cilësore. Ne mbyllje, rritja aktuale tregon se ekonomia funksionon dhe reziston, por potenciali i saj mbetet i bllokuar nga kufizime strukturore. Nëse nuk fillon një zhvendosje politikash e qëllimshme drejt rritjes së produktivitetit, kapitalit njerëzor dhe cilësisë institucionale, atëherë rritja e lartë do të mbetet një arritje statistikore, por larg një transformimi zhvillimor.

---

[1] sepse rritja e produktivitetit përcakton aftësinë e ekonomisë për të gjeneruar të ardhura më të larta për frymë pa krijuar presione inflacioniste apo humbje konkurrueshmërie. Në kushtet kur produktiviteti i punës dhe i kapitalit në Shqipëri mbetet ndjeshëm më i ulët se mesatarja e BE-së, rritja ekonomike mbështetet kryesisht në zgjerimin e sektorëve me vlerë të shtuar të ulët. Kjo kufizon rritjen e pagave reale, ngadalëson akumulimin e kapitalit dhe mban të ardhurat për frymë larg niveleve të BE-së, edhe në periudha me ritme të larta rritjeje të PBB-së.

[2] do të thotë procesi gradual përmes të cilit një vend i afrohet nivelit ekonomik, social dhe institucional të Bashkimit Europian, jo vetëm në terma formalë (anëtarësim), por sidomos në standard jetese dhe funksionim shteti.

Në praktikë, konvergjenca me BE-në nënkupton:

• Afrim të të ardhurave për frymë me mesataren e BE-së (paga, mirëqenie, konsum).
• Rritje të produktivitetit, në mënyrë që ekonomia të prodhojë më shumë vlerë me të njëjtat burime.
• Institucione më funksionale, me rregulla të qëndrueshme, zbatim ligji dhe qeverisje efektive.
• Klimë biznesi dhe tregje pune të krahasueshme me vendet e BE-së.
• Politika publike të qëndrueshme, në linjë me standardet fiskale, financiare dhe sociale të BE-së.

Pra, konvergjenca nuk është thjesht “të rritesh shpejt”, por të rritesh në mënyrë cilësore, duke e bërë rritjen të qëndrueshme, gjithëpërfshirëse dhe të krahasueshme me ekonomitë e BE-së.