Treguesit e bilancit të pagesave për periudhën 2020-2024 dhe qasja për 2025

Për të nxjerrë në pah tërësinë e ekuilibrave ekonomikë dhe t’i kuptuar më mirë ndryshimet që ka pësuar Shqipëria gjatë këtyre viteve, ne do të shqyrtojmë me detaje secilin tregues, duke u fokusuar në faktorët që ndihmuan zhvillimin e këtyre treguesve, por edhe kontradiktat apo ecurinë që mund të ndikojnë në përfundimet për të ardhmen. Kjo analizë e thelluar do të ndihmojë në kuptimin e vlerave në kontekstin e situatës ekonomike, politikave fiskale dhe faktorëve të jashtëm.

Viti	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Bilanci i Llogarisë Current	-8.6	-7.6	-5.9	-1.2	-3.4	-3.7
Mallra dhe Shërbime (fob)	-14.4	-13.3	-10.3	-5.4	-9.0	-9.6
Mallra (fob)	-22.3	-25.1	-23.5	-20.7	-24.1	-25.3
Eksportet	5.9	8.3	10.7	8.4	7.2	8.1
Importet	28.2	33.4	34.2	29.0	31.4	33.4
Shërbimet	7.9	11.8	13.2	15.3	15.1	15.7
Eksportet e Shërbimeve	16.6	22.9	26.5	29.9	29.9	30.7
Importet e Shërbimeve	8.8	11.1	13.2	14.6	14.8	15.0
Të Ardhurat e Parë (neto)	-1.6	-1.4	-1.7	-1.3	-1.0	-0.7
Kompensimi i Punonjësve (neto)	1.7	1.9	2.4	2.4	2.7	3.0
Të Ardhurat nga Investimet (neto)	-3.3	-3.3	-4.2	-3.7	-3.7	-3.7
Të Ardhurat e Tjera (neto)	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0
Të Ardhurat Sekondarë	7.5	7.1	6.2	5.4	6.6	6.5
Qeveria e Përgjithshme (neto)	0.4	0.3	0.2	0.1	0.1	0.1
Dërgesat e Punonjësve (neto)	5.0	5.0	4.6	4.2	4.8	4.8
Të Ardhurat e Tjera Private (neto)	2.0	1.8	1.4	1.1	1.7	1.7
Llogaria e Kapitalit	1.1	2.3	0.1	0.2	0.0	0.0
Llogaria Financiare	-11.2	-10.2	-4.5	-4.5	-4.6	-6.0
Investimi Direkt (neto)	-6.7	-6.4	-6.5	-5.7	-6.0	-6.0
Investimi në Portofol	-0.5	-0.6	3.2	1.5	3.1	2.0
Investimet e Tjera	-4.1	-3.1	-1.1	-0.3	-1.7	-2.0
Gabime dhe Mosparaqitje	1.2	1.2	0.7	0.7	0.0	0.0
Bilanci Net	3.7	4.9	-1.3	3.5	1.1	2.3
Aktivet Rezervë (humbje rezervë = +)	-4.9	-6.1	0.6	-4.2	-1.1	-2.3
Humbja e Financimit	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0
Vlera e Eksportit të Mallrave dhe Shërbimeve (fob)	-29.8	57.3	41.7	24.9	11.4	12.0
Vlera e Importit të Mallrave dhe Shërbimeve (fob)	-19.8	37.0	26.8	11.5	21.4	12.4
Volumi i Eksporteve	-27.4	41.4	28.3	23.8	6.3	10.1
Volumi i Importeve	-19.5	23.7	11.7	10.6	16.6	9.4
Kushtet e Tregtisë	-9.1	17.5	8.7	-7.9	-5.1	-2.5
Rezervat (miliona euro)	3,942	4,972	4,952	5,847	6,137	6,748
Rezervat (muaj importi i mallrave dhe shërbimeve)	9.6	8.8	6.9	7.3	6.3	6.2
Rezervat (përqind e matrit të ARA)	188	215	197	213	131	135
Borxhi i Jashtëm (miliona euro)	8,549	9,755	9,766	10,147	10,337	10,769
Borxhi i Jashtëm (përqind e PBB-së)	63.9	64.0	53.9	46.2	41.0	39.8
PBB Nominale (miliona euro)	13,380	15,248	18,131	21,982	25,227	27,034

Në vijim më poshtë ne kemi analizuar dhe sqaruar treguesit duke dhënë edhe komentet mbi to sipas analizës së tendencës dhe efekteve në vend.

1. Bilanci i llogarisë korrente

Bilanci i llogarisë korrente është përmirësuar ndjeshëm nga -8.6% e PBB-së në 2020 në -1.2% në 2023, përpara se të përkeqësohet sërish në -3.7% në 2025.

Reduktimi i deficitit 2020-2023 vjen si rezultat i rritjes së eksporteve të shërbimeve, kryesisht turizmit dhe sektorit të IT-së.

Përkeqësimi i pritshëm për 2024-2025 lidhet me një rritje të deficitit tregtar të mallrave, ku importet janë zgjeruar më shumë se eksportet.

Edhe pse ka një përmirësim të dukshëm, Shqipëria ende ka një deficit të konsiderueshëm të bilancit pagesave. Ky është kryesisht për shkak të pabarazisë mes eksporteve dhe importeve të mallrave, që mbetet një sfidë e pandryshuar për ekonominë shqiptare.

Rritja e importeve, sidomos në energji dhe mallra industriale, mund të ketë një ndikim të vazhdueshëm në deficitin e bilancit current. Nëse eksportet nuk mund të rriten më tej për shkak të faktorëve globalë (si krizë ekonomike apo ndërprerje të zinxhirëve të furnizimit), kjo mund të shtojë presionin mbi ekuilibrat makroekonomikë.

2. Tregtia e Mallrave dhe Shërbimeve (fob)

Deficiti tregtar i mallrave është në nivele të larta dhe nuk ka përmirësime strukturore:

• Në 2020-2023, ai mbeti në intervalin -20.7% deri -25.1% të PBB-së.
• Për 2024-2025, deficiti thellohet në -24.1% dhe -25.3%, për shkak të rritjes së importeve, veçanërisht në sektorin e energjisë dhe mallrave të konsumit.

Eksportet dhe importet e shërbimeve janë pika më e fortë e bilancit:

• Eksportet e shërbimeve rriten nga 16.6% e PBB-së në 2020 në 30.7% në 2025, falë turizmit, outsourcing-it dhe shërbimeve financiare.
• Importet e shërbimeve rriten më ngadalë, duke kontribuar në balancën pozitive të shërbimeve.

Pavarësisht rritjes së eksporteve të mallrave në disa vitet e fundit, ekonomia shqiptare nuk ka arritur ende të diversifikojë eksportet dhe të reduktojë varësinë nga importet. Ky është një problem i qëndrueshëm që ka ndikuar negativisht në bilancin e tregtisë, sidomos për shkak të rritjes së çmimeve të energjisë dhe materialeve të tjera.

Nëse Shqipëria nuk arrin të diversifikojë sektorët e eksportit dhe të përmirësojë konkurrencën e mallrave, përfshirë ndihmën e shtetit për industrinë, kjo do të ndikojë negativisht në tregtinë e mallrave dhe do të mbajë deficitin të lartë.

Por, pavarësisht këtij deficiti të tregtisë së mallrave, eksportet e shërbimeve kanë pësuar rritje të vazhdueshme, nga 16.6 miliardë euro në vitin 2020 në 30.7 miliardë euro në vitin 2025. Shërbimet, veçanërisht turizmi dhe shërbimet financiare, kanë kontribuar pozitivisht në stabilitetin e bilancit të llogarisë current.

3. Të ardhurat e para dhe kompensimi i punonjësve

Rritja e kompensimit të punonjësve është një tregues i një përmirësimi në nivelin e pagave dhe kushteve të punës. Kompensimi i punonjësve është rritur nga 1.7 miliardë euro në vitin 2020 në 3 miliardë euro në vitin 2025. Kjo rritje tregon një përpjekje për të përmirësuar kushtet e punës dhe për të rritur konsumimin e brendshëm.

Megjithatë, rritja e pagave duket të jetë e pamjaftueshme për të mbuluar kostot e jetesës, sidomos kur inflacioni për produktet bazë është në nivele të larta, dhe për këtë arsye rritja e konsumit mund të mbetet e kufizuar.

4. Investimet, llogaria e kapitalit dhe borxhi i jashtëm

Llogaria e kapitalit mbetet e papërfillshme pas 2022, me vlera pothuajse zero. Investimet e huaja direkte (IHD) stabilizohen në rreth 6% të PBB-së.

Investimet e portofolit (kapitali spekulativ) kalojnë nga një deficit i lehtë (-0.5% në 2020) në një rritje pozitive prej 3.1% në 2024, përpara se të bien në 2.0% në 2025. Investimet e tjera (përfshirë kreditë e huaja) mbeten në nivele të ulëta, që tregon një dobësim të financimeve afatgjata.

Investimet mbeten një burim i qëndrueshëm kapitali, por ka mungesë të financimeve të reja në sektorë strategjikë.

Rezervat valutore rriten nga 3.9 miliardë euro në 2020 në 6.7 miliardë euro në 2025. Ky është një tregues pozitiv i mundësisë për të përballuar krizën financiare dhe për të mbajtur qëndrueshmërinë në rast të një ndikimi negativ global, siç ishte pasojat e pandemisë.

Muajt e mbulimit të importeve bien nga 9.6 muaj në 2020 në vetëm 6.2 muaj në 2025, duke treguar një rënie të kapacitetit për të mbuluar nevojat e jashtme.

Borxhi i jashtëm bie nga 63.9% e PBB-së në 2020 në 39.8% në 2025, duke përfaqësuar një përmirësim të konsiderueshëm, falë rritjes së shpejtë të PBB-së nominale.

Shqipëria ka ulur varësinë nga borxhi i jashtëm, por rënia e mbulimit të importeve tregon nevojën për më shumë rezerva valutore.

Edhe pse borxhi i jashtëm ka pasur një ulje të përqindjes në raport me PBB-në, ai mbetet ende një faktor i rëndësishëm për ekonominë shqiptare. Borxhi i jashtëm mund të ndikojë në mundësitë e financimit të projekteve të reja dhe mund të ushtrojë presion mbi shpenzimet e qeverisë, sidomos nëse normat e interesit rriten.

Përkundër rritjes së rezervave, borxhi i jashtëm mbetet një faktor sfidues. Një borxh i lartë mund të frenojë mundësitë e financimit për sektorët e tjerë dhe mund të dëmtojë besueshmërinë financiare të vendit në tregjet ndërkombëtare.

PBB-ja nominale është rritur ndjeshëm, nga 13.4 miliardë euro në 2020 në parashikimin deri në 27 miliardë euro në 2025.

Kjo tendencë përfaqëson një rritje mesatare vjetore prej 14%, e nxitur nga:

• Investimet e huaja
• Rritja e eksporteve të shërbimeve
• Rritja e konsumit të brendshëm

Struktura e rritjes ekonomike tregon se:

Ekonomia mbetet e varur nga shërbimet dhe investimet e huaja, ndërsa deficiti tregtar i mallrave mbetet problematik.

Rritja e importeve sugjeron një ekonomi që ka nevojë për zhvillim të industrisë së brendshme për të zvogëluar varësinë nga importet.

Rritja ekonomike edhe pse e dukshme është me një bazë të paqëndrueshme për shkak të deficitit tregtar dhe varësisë nga shërbimet.

Në mbyllje të kësaj përmbledhje të sqartimit të treguesve të bilancit të pagesave mund të lexojmë si pozitivitet:
✔ Përmirësimin e bilancit të llogarisë korrente nga -8.6% në -3.7%.
✔ Eksportet e shërbimeve janë rritur ndjeshëm, veçanërisht turizmi dhe IT.
✔ Borxhin e jashtëm si % e PBB-së ka rënë në mënyrë të qëndrueshme.

dhe si negativitet dhe rrisqe:
❗ Deficiti tregtar i mallrave mbetet i lartë dhe po përkeqësohet.
❗ Rezervat valutore mbulojnë më pak muaj importe.
❗ Investimet nuk po sjellin rritje strukturore në sektorë strategjikë.

Nga gjithë kjo, mendimi I shëndoshë ekonomik vijon të mbështesë orientimin drejt diversifikimit të Eksporteve, me fokus në rritjen e prodhimit industrial dhe bujqësor për të ulur varësinë nga importet dhe ndikimin në koston e jetesës dhe mirëqenien e shtresave me të ardhura të ulta dhe të pakta.
Natyrisht, që politikat Fiskale dhe Monetare më të kujdesshme, si  rekomandon edhe FMN në raportin e saj duhet të orientohen drejt pritshmërisë për të ruajtur stabilitetin e rezervave valutore dhe përmirësimin e bilancit tregtar.
Më e rëndësishmja është rritja e investimeve strategjike, si një shtytje për investime të huaja dhe vendase që krijojnë vlerë të shtuar dhe ulje të investimeve spekulative në ekonomi.

Shqipëria ka përjetuar një rritje ekonomike të moderuar, por me sfida të rëndësishme në eksportet dhe importet e mallrave dhe qëndrueshmërinë afatgjatë të bilancit të pagesave.