Dinamika e Borxhit Publik dhe ndërveprimi midis konsolidimit fiskal, inflacionit dhe kursit të këmbimit (2019–T1 2026)

Ecuria e borxhit publik në Shqipëri gjatë periudhës 2019–T1 2026 nuk mund të kuptohet plotësisht vetëm si rezultat i politikave fiskale, por si produkt i ndërveprimit kompleks mes rritjes ekonomike, inflacionit dhe dinamikës së kursit të këmbimit.

Secili nga këta faktorë ka ndikuar drejtpërdrejt në nivelin e raportit Borxh/PBB dhe në perceptimin e qëndrueshmërisë fiskale të vendit.

Në periudhën 2019–2021, borxhi publik u rrit ndjeshëm si në vlerë absolute ashtu edhe si përqindje e PBB-së, duke kaluar nga rreth 65% në mbi 74%.

Kjo rritje u shkaktua kryesisht nga kriza e pandemisë COVID-19, rënia e aktivitetit ekonomik dhe nevoja e madhe për shpenzime emergjente.

Në këtë fazë, inflacioni ishte ende i moderuar dhe kursi i këmbimit relativisht i pandryshuar, prandaj nuk pati ndikim të rëndësishëm në zbutjen e barrës së borxhit. Faktori dominues mbeti zgjerimi i fortë fiskal.

Që nga viti 2022 filloi një fazë e qartë konsolidimi fiskal.

Raporti i borxhit ndaj PBB-së nisi të bjerë gradualisht, nga rreth 64% në 2022, në 57% në 2023, dhe më tej në 54–55% gjatë 2024–2025.

Ky përmirësim nuk erdhi vetëm nga disiplina buxhetore, por edhe nga efekti i fuqishëm i rritjes nominale të ekonomisë. Këtu inflacioni luan një rol gjithnjë e më të dukshëm.Inflacioni në Shqipëri ka qëndruar në një interval të moderuar (2–3.5%), duke kontribuar në rritjen e PBB-së nominale pa një rritje të njëjtë të stokut real të borxhit.

Ky mekanizëm njihet si “erozion inflacionar i borxhit”, që nënkupton se edhe kur stoku nominal i borxhit mbetet i pandryshuar ose rritet pak, raporti Borxh/PBB bie sepse emëruesi (PBB-ja nominale) zgjerohet.

Ky efekt është veçanërisht i rëndësishëm në T1 2026, ku borxhi publik arriti nivelin historik të ulët prej 48.79% të PBB-së.

Një pjesë e konsiderueshme e kësaj rënieje shpjegohet pikërisht me zgjerimin nominal të ekonomisë, ku inflacioni i moderuar ka vepruar si një mbështetje e heshtur por efektive e konsolidimit fiskal.

Përveç kësaj, inflacioni ka ndikuar pozitivisht edhe në të ardhurat publike. Duke rritur nominalisht bazën tatimore (TVSH, tatim fitimi, akciza), ai ka krijuar hapësirë fiskale më të madhe pa rritur në mënyrë proporcionale deficitin.

Sigurisht, ky efekt ka kufij, sepse një inflacion shumë i lartë do të rriste normat e interesit dhe koston e shërbimit të borxhit, duke e kthyer përfitimin në problem.

Një komponent po aq i rëndësishëm është kursi i këmbimit.

Meqenëse rreth 40.8% e borxhit total është në valutë të huaj (kryesisht euro), Ministria e Financave e konverton këtë borxh në lekë duke përdorur kursin e fundit të periudhës. Si rezultat, kur leku forcohet, borxhi i jashtëm duket më i vogël në lekë, pra dhe raporti Borxh/PBB bie.

Nëse leku do të dobësohet, efekti do të jetë i kundërt.

Në vitet e fundit, forcimi relativ i lekut ka krijuar një efekt statistikor pozitiv, duke ulur borxhin e jashtëm në rreth 20.2% të PBB-së në T1 2026.

Ky mekanizëm ka ndikuar drejtpërdrejt në raportim dhe llogaritje, duke e bërë treguesin e borxhit pjesërisht të ndjeshëm ndaj kushteve monetare e valutore.

Kur inflacioni dhe kursi i këmbimit analizohen së bashku, ata krijojnë një efekt të kombinuar shumë të favorshëm, ku inflacioni zgjeron PBB-në nominale, ndërsa forcimi i lekut ul vlerën e borxhit të jashtëm në lekë.

Ky dyfishim ka bërë që raporti Borxh/PBB të përmirësohet më shpejt sesa do të kishte ndodhur vetëm nga konsolidimi fiskal.

Sipas një dekompozimi të thjeshtuar, nga ulja totale prej rreth 25.2 pikë përqindje (nga rreth 74% në 2020–2021 në 48.79% në T1 2026), afërsisht 55–60% vjen nga disiplina fiskale dhe stabilizimi i borxhit nominal, ndërsa 40–45% shpjegohet nga efektet nominale të inflacionit dhe kursit të këmbimit.

Kjo balancë ka qenë një sukses i rëndësishëm për Shqipërinë, duke rritur hapësirën fiskale dhe duke përmirësuar imazhin e qëndrueshmërisë.

Megjithatë, kjo ulje pjesërisht statistikore mbart edhe rreziqe.

Një dobësim i shpejtë i lekut ose një rënie e inflacionit nën nivelet e pritshme mund të kthejë pjesën “nominale” të përmirësimit në drejtim të kundërt, duke rritur raportin e borxhit edhe pa ndryshime në politikën fiskale.

Në përfundim, periudha 2022–T1 2026 tregon se ulja e borxhit publik në Shqipëri është rezultat i një kombinimi të suksesshëm mes disiplinës fiskale, inflacionit të moderuar dhe një kursi këmbimi relativisht të favorshëm. Ky ekuilibër ka dhënë rezultate konkrete, por kërkon vigjilencë të vazhdueshme për të ruajtur qëndrueshmërinë afatgjatë në një mjedis makroekonomik gjithmonë të ndryshueshëm.