Tregtia me pakicë në 2025 midis qëndrueshmërisë ciklike dhe kufizimeve strukturore

Publikimi i fundit i INSTAT mbi ecurinë e tregtisë me pakicë për Tremujorin IV 2025 konfirmon një vijë të njohur të zhvillimit ekonomik në Shqipëri, si një sektor i mbështetur fuqishëm nga kërkesa e brendshme, por me shenja të qarta ngadalësimi dhe me dobësi strukturore që kërkojnë adresim.
Në terma vjetorë, indeksi i shitjeve neto shënoi një rritje prej +6,2%, më i ulët krahasuar me +7,8% një vit më parë.

Edhe pse ritmi mbetet solid, ky diferencim sinjalizon hyrjen në një fazë më të moderuar të ciklit të konsumit.

Rritja pa përfshirë karburantet prej +5,7% dhe performanca e artikujve jo-ushqimorë (+6,0%) tregojnë një zgjerim relativisht të balancuar, ndërsa ushqimet (+5,3%) mbeten në një trajektore më të përmbajtur.

Ndërkohë, segmenti i hidrokarbureve shfaq një ngadalësim të ndjeshëm (+7,2% nga +13,7%), duke ndryshuar strukturën e kontributit në rritjen totale.
Në perspektivë tremujore, të dhënat e përshtatura sezonalisht (+1,5% total) sugjerojnë vijimësi të rritjes, por pa impulse të forta ciklike. Kjo përforcon idenë e një stabilizimi relativ të konsumit në fund të vitit.
Kërkesa e brendshme si motor dominues, por jo i mjaftueshëm
Në krahasim me rritjen ekonomike të përgjithshme prej rreth 3,5–3,7%, performanca e tregtisë me pakicë konfirmon se konsumi privat mbetet shtylla kryesore e zgjerimit ekonomik. Ky konfigurim është tipik për ekonomi në zhvillim (si ekonomia jonë), ku rritja e pagave, flukset valutore nga jashtë dhe dinamika e turizmit ushqejnë kërkesën e brendshme.
Megjithatë, kjo strukturë ngre një çështje thelbësore, se sa e qëndrueshme është një rritje e mbështetur kryesisht në konsum, sidomos kur ky konsum është në masë të madhe i orientuar drejt mallrave të importuara?

Rritja më e fortë e artikujve jo-ushqimorë, kryesisht produkte të importuara e përforcon këtë dilemë.

Në këtë kuptim, zgjerimi i tregtisë me pakicë nuk përkthehet domosdoshmërisht në krijim proporcional të vlerës së shtuar brenda vendit.
Sinjale të përziera nga struktura e konsumit
Analiza e detajuar e nënsektorëve ofron një tablo më të nuancuar. Rritja relativisht më e ulët e ushqimeve sugjeron një sjellje më të kujdesshme të konsumatorëve për shpenzimet bazë, edhe në një mjedis me inflacion të ulët. Kjo mund të interpretohet si tregues i presionit mbi buxhetet familjare, veçanërisht për shtresat me të ardhura të mesme dhe të ulëta.
Nga ana tjetër, dinamika më e fortë në artikujt jo-ushqimorë sinjalizon një orientim drejt konsumit diskrecionar, i mbështetur nga përmirësimi i të ardhurave dhe besimit të konsumatorit.

Ky dualitet, me kursim relativ në bazë dhe me zgjerim në mallra jo esenciale është karakteristik për faza tranzitore të ciklit ekonomik.
Ngadalësimi i fortë në karburante është një tjetër element kritik. Ai mund të reflektojë kombinimin e faktorëve të jashtëm (çmime ndërkombëtare), ndryshimeve në efikasitetin energjetik, apo një normalizim të kërkesës pas një periudhe rritjeje të shpejtë.

Në çdo rast, duke qenë se ky segment ka pasur peshë të konsiderueshme në rritje, dobësimi i tij krijon presion mbi performancën agregate të sektorit.
Efektet makroekonomike: midis stimulit dhe ekspozimit
Zgjerimi i tregtisë me pakicë gjeneron efekte pozitive të drejtpërdrejta me rritje të punësimit, zgjerim të bazës tatimore (veçanërisht përmes TVSh-së) dhe një efekt shumëfishues në ekonomi.

Në një mjedis me norma interesi relativisht të ulëta nga Banka e Shqipërisë dhe me rritje pagash, këto efekte përforcojnë ciklin pozitiv të konsumit.
Megjithatë, ekziston edhe një dimension më pak i dukshëm, ai i rritjes së varësisë nga importet dhe ekspozimi ndaj luhatjeve të jashtme. Një pjesë e konsiderueshme e mallrave të shitura në pakicë janë të importuara, çka ndikon drejtpërdrejt në thellimin e deficitit tregtar. Për më tepër, një kurs këmbimi relativisht i fortë i lekut, ndonëse ndihmon në uljen e inflacionit, vijon të dekurajojë prodhimin vendas dhe të përforcojë këtë varësi.
Interpretimi i rritjes prej 6,2% si një “boom” do të ishte i nxituar.

Në fakt, kemi të bëjmë me një ngadalësim të moderuar dhe me një rikonfigurim të burimeve të rritjes. Më e rëndësishmja është se ky zgjerim nuk mbështetet në rritje të prodhimit vendas apo në zgjerim të eksporteve, por në konsum të brendshëm me përmbajtje të lartë importi.
Në këtë kontekst, ekziston rreziku që sektori të kontribuojë më shumë në shpërndarjen e të ardhurave sesa në krijimin e tyre.

Kështu kufizoher potenciali afatgjatë dhe rritja bëhet më e ndjeshme ndaj goditjeve të jashtme, pra nga kursi i këmbimit te çmimet globale.
Bazuar në parashikimet e institucioneve ndërkombëtare si International Monetary Fund, World Bank dhe European Bank for Reconstruction and Development, ekonomia shqiptare pritet të ruajë një ritëm rritjeje rreth 3,5–3,6%, me inflacion që rikthehet gradualisht drejt objektivit.
Në këtë kuadër, tregtia me pakicë pritet të ndjekë një trajektore më të moderuar, në intervalin 4,8–5,5% për vitin 2026. Faktorët mbështetës përfshijnë rritjen e pagës minimale, vijimësinë e turizmit dhe kushtet monetare akomoduese.

Nga ana tjetër, rreziqet lidhen me ngadalësimin e eurozonës, luhatjet valutore dhe rënien e mëtejshme të kontributit të karburanteve.
Sfida kryesore nuk është ruajtja e ritmit aktual të konsumit, por transformimi i strukturës së tij.
Politikat publike duhet të synojnë nxitjen e prodhimit vendas, përmirësimin e konkurrueshmërisë së SME-ve dhe investimet në tregtinë dixhitale dhe logjistikë. Paralelisht, rritja e transparencës statistikore mbi volumin real të shitjeve do të ndihmonte në dallimin më të qartë midis rritjes reale dhe efekteve të çmimeve.
Në përfundim, tregtia me pakicë në Shqipëri nuk është në krizë, por as në një fazë transformuese. Ajo ndodhet në një pikë ku stabiliteti ciklik duhet të shoqërohet me reforma strukturore, në mënyrë që rritja e sotme të mos mbetet thjesht konsum, por të shndërrohet në zhvillim të qëndrueshëm.