Rritje e qëndrueshme, por sfida e të nesërmes kërkon veprim

Në një mëngjes të zakonshëm në Tiranë, një dyqan i vogël shikon rritjen e numrit të klientëve dhe blerësve të rinj. Kjo është një nga fytyrat reale të një Shqipërie që në vitin 2025 po përjeton një rritje ekonomike prej rreth 3.5%, sipas të dhënave të INSTAT. Megjithëse shifrat duken premtuese, ekonomia ende nuk ka shfrytëzuar plotësisht potencialin e investimeve publike. Projektet infrastrukturore (rrugë, shkolla, spitale) kanë filluar të japin ndikim, por efekti i tyre i plotë pritet të ndjehet në vitet e ardhshme, ndërsa shumë prej tyre janë ende në fazën e zbatimit.

Tregu i punës po përmirësohet gradualisht. Shkalla e papunësisë ka rënë në 8.5%, duke treguar se më shumë qytetarë po gjejnë mundësi të qëndrueshme punësimi. Megjithatë, shumë të rinj dhe gra ende përballen me sfida për të hyrë në tregun e punës me aftësi të mjaftueshme, duke treguar se potenciali i fuqisë punëtore mbetet ende i pakthyer në rritje reale ekonomike.

Inflacioni, i mbajtur nën 3% (2.3% në gusht 2025), është një tregues i stabilitetit të çmimeve dhe i besueshmërisë së politikës monetare, por kjo nuk fsheh faktin se për të shfrytëzuar plotësisht mundësitë e investimeve dhe për të nxitur një rritje më të fortë, duhen masa shtesë për të rritur produktivitetin dhe inovacionin.

Në këtë kontekst, Shqipëria tregon se mund të ecë përpara edhe në kushte sfiduese, por rruga drejt një rritjeje të qëndrueshme afatgjatë kërkon që projekti i investimeve të realizohet në potencialin e tij të plotë dhe të kombinohet me politika që fuqizojnë tregun e punës dhe nxisin inovacionin.

Në një qytet të vogël në Shqipëri, një fabrikë e mbushur me makineri moderne është ende nën përdorim të pjesshëm. Pronari i saj shikon potencialin e plotë që mund të kishte nëse do të kishte më shumë punonjës të trajnuar dhe më shumë mbështetje për të shitur produktet jashtë vendit. Ky shembull tregon fytyrën reale të ekonomisë shqiptare në 2025: rritja ekziston, investimet janë duke u bërë, por ndikimi i tyre i plotë ende nuk është ndjerë.

Shqipëria ende mbetet një vend ku ekonomia bazohet kryesisht te shërbimet dhe tregtia me pakicë, veçanërisht ndërtimi dhe turizmi sezonal. Kjo e bën vendin të ndjeshëm ndaj luhatjeve ekonomike dhe kufizon mundësitë për zhvillim të qëndrueshëm.
Një pjesë e fuqisë punëtore, sidomos e rinjtë dhe gratë, nuk po gjen hapësira për të dhënë maksimumin e tyre, ndërsa mungesa e profesionistëve të kualifikuar pengon firmat të inovojnë dhe të rriten.

Megjithatë, ky nuk është një limit i përhershëm. Investimet që po bëhen, qoftë në infrastrukturë, qoftë në projekte teknologjike dhe industriale, kanë potencial për të transformuar ekonominë. Por për ta shfrytëzuar këtë potencial, Shqipëria duhet të ndryshojë drejtim: të lërë pas varësinë nga shërbimet dhe tregtia me pakicë dhe të investojë në prodhim, inovacion dhe projekte që sjellin rikthim të shpejtë dhe të dukshëm për qytetarët.

Nëse veprohet tani, duke përmirësuar arsimin, trajnimin profesional dhe duke krijuar një ambient që nxit sipërmarrësit dhe firmat inovative rritja ekonomike e sotme mund të shndërrohet në një zhvillim të qëndrueshëm afatgjatë.
Por çdo vonesë do të bëjë që mundësitë të humbasin, ndërsa vendet e tjera rajonale ecin më shpejt drejt ekonomive të prodhimit dhe inovacionit. Shqipëria ka potencial, por duhet të bëjë zgjedhjet e duhura tani për të mos mbetur prapa.

Buxheti i vitit 2025 synon një deficit prej 2.6% të PBB-së dhe një ulje të borxhit publik poshtë 55.8%, një tregues i qartë i përpjekjes së qeverisë për menaxhim të kujdesshëm fiskal. Por pasqyra e vërtetë shkon përtej thjesht shifrave: për të siguruar stabilitet afatgjatë, nuk mjafton vetëm të mbahet borxhi nën kontroll.
Qeveria duhet të krijojë politika që rrisin produktivitetin dhe nxisin zhvillimin ekonomik në mënyrë të qëndrueshme.

Në vitin 2026, pritshmëritë janë që deficitit t’i afrohet një nivel më të ulët, rreth 2%, ndërsa borxhi publik pritet të vazhdojë të ulet gradualisht në rreth 54%.
Ky hap i ardhshëm synon të rrisë besimin e investitorëve dhe të krijojë hapësirë për politika të reja zhvillimi. Por ndikimi real i këtyre masave do të ndikohet nga aftësia e vendit për të mbështetur sipërmarrësit e rinj dhe për të zgjeruar pjesëmarrjen në tregun e punës, veçanërisht të grave dhe të rinjve.

Në këtë kontekst, politikat fiskale nuk duhet të jenë thjesht mjete për të balancuar numrat. Ato duhet të jenë instrumente për të nxitur rritje të qëndrueshme, inovacion dhe zhvillim të industrive me vlerë të lartë.
Vetëm nëse qeveria kombinon kontrollin fiskal me mbështetje konkrete për bizneset dhe fuqinë punëtore, Shqipëria mund të shfrytëzojë plotësisht potencialin e investimeve dhe të krijojë një ekonomi më të fortë dhe më të qëndrueshme për vitet e ardhshme.

Në fund të fundit, historia e rritjes së Shqipërisë nuk mund të matet vetëm me statistika tremujore apo shifra buxhetore. Ajo matet nga vendimet që bëjmë sot për të transformuar potencialin e vendit në rezultate reale për qytetarët.
Çdo investim në arsimin e të rinjve, çdo nxitje për pjesëmarrjen e grave në tregun e punës dhe çdo mbështetje për sipërmarrësit inovativ, janë gurë themeli për një ekonomi që nuk mbetet thjesht e shërbimeve dhe tregtisë me pakicë, por e bazuar mbi prodhimin, teknologjinë dhe inovacionin.

Rritja ekonomike është e dukshme dhe e prekshme në më shumë qytete dhe fshatra të vendit, por kjo nuk duhet të çojë në rehati.
Sfidat e të nesërmes, rishpërndarja më e mirë e rritjes ekonomike, popullsia që plaket, mungesa e profesionistëve të kualifikuar dhe potenciali i pakthyer i investimeve kërkojnë veprim të menjëhershëm. Vetëm përmes reformave të qëndrueshme, investimeve të zgjuara dhe politikave që mbështesin kreativitetin dhe iniciativën e qytetarëve mund të sigurojmë një të ardhme prosperuese dhe të qëndrueshme për Shqipërinë.
Çdo vonesë në veprim është një mundësi e humbur.