Një buxhet për rritje apo për prioritete të ngushta për 2026?

Komisioni Parlamentar i Ekonomisë, Punësimit dhe Tregtisë miratoi më 9 dhjetor projektbuxhetin e shtetit për vitin 2026, me vlerë totale 886 miliardë lekë (rreth 8.2 miliardë euro), duke e dërguar atë drejt seancës plenare të Kuvendit për votim përfundimtar. Ky miratim, i arritur vetëm me votat e socialistëve (7 pro, pa asnjë kundër), refuzoi plotësisht 60 amendimet e propozuara nga opozita, duke lënë në hije kërkesat për rritje pagash dhe ndihma sociale.

Ndërkohë, diskutimi jonë përfshin edhe investimet e huaja direkte (IHD), të cilat arritën rekord 1.58 miliardë euro në 2024 dhe vazhdojnë të rriten në 2025, si dhe prioritetet si eksportet dhe energjia e gjelbër.

Por, a është ky buxhet një udhërrëfyes real për zhvillim të qëndrueshëm, apo një instrument për të mbështetur narrativin qeveritar pa adresuar sfidat strukturore si deficiti tregtar dhe emigracioni?

Një miratim i shpejtë, por i kontestuar

Buxheti 2026 u miratua nen për nen në seancë plenare nga Kuvendi i Shqipërisë më 12 Dhjetor, siç raportohet nga media, duke parashikuar një rritje ekonomike prej 3.9% për vitin e ardhshëm.

Qeveria e paraqet si një dokument “stabilizues”, me fokus në reduktimin e deficitit buxhetor nën 3% të PBB-së dhe rritjen e të ardhurave tatimore.

Megjithatë, procesi miratimit ishte i tensionuar.

Deputetët e Partisë Demokratike (PD) dhe deputeti mazhorancës, zoti Braçe propozuan 60 amendime, duke kërkuar shtesa për shëndetësinë (nga 82 në 110 miliardë lekë), arsimin (nga 64.8 në 92 miliardë lekë), pensionet (indeksim nga 1.6 në 5 miliardë lekë) dhe kompensime për dëmet nga përmbytjet në Vlorë, Gjirokastër dhe Lezhë (deri në 2 miliardë lekë për rajone të prekura), si dhe lidhur me paqen fiskale. Të gjitha u refuzuan, duke lënë vetëm propozimet e Komisionit (si 5 milionë euro për institucione drejtësie). Kjo ka nxitur kritika nga opozita, e cila e quan “një buxhet të mbyllur për qytetarët”.

Ky miratim vjen në një kontekst ekonomik pozitiv, por të brishtë.

Sipas të dhënave të Institutit të Statistikave (INSTAT), PBB-ja e Shqipërisë u rrit me 3.5% në 9-mujorin e parë të 2025-së, falë konsumit privat dhe investimeve. Por, sfidat si emigracioni (mbi 20 mijë largime në 2025) dhe deficiti tregtar (importet 7 herë më të larta se eksportet) kërkojnë një buxhet më të balancuar.

Buxheti 2026 alokon mbi 20% të fondeve për shpenzime kapitale, duke u fokusuar në sektorë që lidhen drejtpërdrejt me zhvillimin ekonomik.

Ndërkohë, me 1.58 miliardë euro në 2024, niveli më i lartë historik dhe trend rritës në 2025, IHD-të janë thelbësore për zbatimin më të mire të buxhetit.

Kryeministri Edi Rama, në Forumin Ekonomik të Tiranës, i cilësoi ato si “shtylla e stabilitetit”, duke theksuar se Shqipëria po kthehet në një “korridor zhvillimi verior-jugor” me aeroporte të reja, porte dhe zona industriale.

Sektorët kryesorë janë pasuritë e paluajtshme (31.2% e IHD), energjia e gjelbër (28.7% e IHD-ve në 2025), financat (20.7%) dhe sektorët e shërbimeve financiare dhe më pak në industri. Buxheti parashikon 14 miliardë lekë fonde të huaja për infrastrukturë, duke synuar tërheqjen e më shumë investitorëve evropianë në prag të negociatave për BE-në.

Eksportet Jan-Tetor 2025 arritën 291 miliardë lekë, me ulje 8% krahasuar me 10 mujorin e 2024, me rënie në të gjkithë sektorët industrialë përveç ushqimeve dhe makinerive dhe paisjeve. Partnerët kryesorë janë Kosova (+81%), Greqia (+9.3%) dhe Gjermania (+6.6%), me 67.4% drejt BE-së. Megjithatë, rënia e eksporteve të tekstileve dhe shërbimeve reflekton ndikimin e euro-s dhe emigracionit.

Buxheti alokon 5 miliardë lekë për mbështetje eksportuesish (si kompensim për rritjen e pagës minimale), por kritikët thonë se kjo është e pamjaftueshme për të reduktuar deficitin tregtar prej 600 milionë euro në maj 2025.

Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë merr 77.3 miliardë lekë për 2026, kryesisht për investime kapitale (70.23 miliardë lekë, 20% fonde të huaja). Projekte kyçe: Linja 400 kV Shqipëri-Maqedoni e Veriut, zgjerimi i SCADA-së në OSHEE, instalimi i 60 milionë euro matërave të mençur (me AFD), dhe planifikimi i parqeve offshore ere (me investitorë si Total Energies dhe Statkraft).

Synimi është trefishimi i kapacitetit të eksportit energjie (+1500 MW) dhe statusi i eksportuesit neto deri 2030, në përputhje me Traktatin e BE-së për Energjinë. Kjo lidhet me IHD-të në energji rinovueshme, duke e bërë Shqipërinë “një qendër rajonale energjie”.

Këto prioritete duken ambicioze dhe përputhen me Agjendën e Reformave 2025, duke synuar rritje të PBB-së në 3.6-3.9% për 2026.

Një Buxhet “i Gjelbër” në letër, por i zbehtë në praktikë

Edhe pse buxheti promovon investime dhe energji të gjelbër, toni kritik nuk mungon. Opozita e akuzon qeverinë se “rrëshqet buxhetin pa pengesa” drejt Kuvendit pa pranuar amendime, duke lënë sektorë si shëndetësia dhe arsimi me alokime të ulëta (vetëm 4% e PBB-së për shëndetësi). Deputeti PD, Enkelejd Alibeaj, theksoi se “kërkesat për bonus lindjesh (nga 2.3 në 5.7 miliardë lekë) dhe rritje pensionesh u injoruan, duke agravuar shpopullimin”. FMN-ja, në raportin e gushtit 2025, paralajmëron se IHD-të, pavarësisht rekordit, nuk kompensojnë “borxhet e fshehura” nga PPP-të, ndërsa eksportet mbeten të dobëta krahasuar me importet.

Më tej, energjia e gjelbër, pavarësisht planeve, has sfida: Vetëm 80 milionë euro nga paketa 1 miliardë euro e BE-së janë marrë deri tani, dhe projekte si parqet solare vuajnë nga burokracia. Banka Botërore parashikon rritje modeste 3.4% për 2025, por thekson se “emigracioni dhe deficiti tregtar mund të pengojnë zhvillimin e qëndrueshëm”.

Aspekte Pozitive	Aspekte Kritike
Rekord IHD 1.58 mld euro, fokus në energji të gjelbër (77.3 mld lekë buxhet)	Refuzimi i 60 amendimeve opozitare, mungesë për shëndetësi/arsim
Rritje eksportesh +2.3% (133 mld lekë Jan-Prill 2025)	Deficiti tregtar i lartë, varësi nga minerale/energjia
Projekte konkrete +1500 MW, matëra të mençur (60 mln euro)	Vonesa në fonde BE (vetëm 80 mln nga 1 mld euro)

Buxheti 2026 ofron një vizion realist për një ekonomi të drejtuar nga investimet e huaja, eksportet dhe energjia e gjelbër, duke e pozicionuar Shqipërinë si “partner të besueshëm të Evropës”, por me probleme të besueshmërisë dhe garancisë mbështetëse për sektorët e prodhimit.

Rekordi i IHD-ve dhe projektet energjetike mund të krijojnë vende pune dhe rritje të qëndrueshme, por pa pranuar amendime dhe duke injoruar sfidat sociale, rrezikon të mbetet një “fasadë”.

Opozita dhe donatorët ndërkombëtarë duhet të ushtrojnë presion për zbatimin korrekt dhe jo si vitet që kemi kaluar, ndërsa qeveria, të sigurojë implementim transparent. Në fund, zhvillimi ekonomik nuk matet vetëm me shifra, por me mirëqenie të barabartë.