A bie ndesh me barazinë aplikimi referencave të çmimeve të apartamenteve?

Qeveria ka miratuar çmimet e reja mesatare të shit-blerjes së banesave në treg. Në raport me vitin 2023, çmimet janë rritur në qytetet e mëdha dhe në zonat bregdetare, të cilat nuk klasifikohen si qytete.

Vendosja e referencave për çmimet e apartamenteve nga qeveria ngre disa pyetje të rëndësishme lidhur me parimet e barazisë para ligjit dhe mosndërhyrjes në treg. Për të vlerësuar nëse kjo politikë bie ndesh me këto parime, duhet analizuar nga disa këndvështrime:

1. Barazia para ligjit

Vendosja e referencave për çmimet nuk shkel domosdoshmërisht barazinë para ligjit, për aq kohë sa këto referenca zbatohen në mënyrë të njëtrajtshme për të gjithë qytetarët dhe subjektet juridike. Nëse qeveria ka krijuar një mekanizëm transparent, të bazuar në kritere objektive (si zhvillimi urban, kërkesa dhe oferta, apo investimet publike në infrastrukturë), atëherë nuk ka një diskriminim të drejtpërdrejtë.

Megjithatë, barazia mund të cenohet nëse:

Referencat vendosen në mënyrë arbitrare ose favorizojnë zona dhe grupe të caktuara.

Përdorimi i këtyre referencave kufizon aksesin në treg për individë me më pak mundësi financiare.

2. Mosndërhyrja në treg

Në një ekonomi tregu, çmimet zakonisht përcaktohen nga forcat e ofertës dhe kërkesës. Ndërhyrja e qeverisë me referenca të çmimeve mund të krijojë:

– Kufizime në lirinë kontraktuale, nëse referencat përdoren për të vendosur kufij të detyrueshëm.

– Një mesazh që qeveria po ndikon indirekt në dinamikat e tregut duke shtrembëruar sinjalet e tij.

Në mbrojtje të qeverisë, kjo politikë mund të argumentohet si një mjet për të:

– Luftuar informalitetin në tregun e pasurive të paluajtshme, pasi çmimet referencë mund të ndihmojnë në deklarimin real të vlerave.

– Krijuar një standard orientues për të shmangur spekulimet ekstreme në zona të caktuara.

3. A bie ndesh?

Kjo varet nga qëllimi dhe mënyra e zbatimit të referencave:

Po, nëse referencat përdoren si kufij të detyrueshëm për transaksionet, duke kufizuar lirinë e tregut.

Jo, nëse ato shërbejnë thjesht si një bazë orientuese për qëllime fiskale (p.sh., për tatimet).

Vendosja e çmimeve referencë mund të jetë një politikë e pranueshme brenda një kornize të rregulluar, për sa kohë që:

a. Respekton parimin e trajtimit të barabartë për të gjithë.

b. Nuk kufizon drejtpërdrejt mekanizmat e tregut.

c. Ka një transparencë të lartë në metodologjinë dhe qëllimin e përcaktimit të tyre.

Nëse këto parime nuk respektohen, atëherë ekziston rreziku që politika të konsiderohet si ndërhyrje e panevojshme dhe e padrejtë.

Mbi këto referenca rivlerësohet tatimi mbi pronën dhe referencat zëvendësojnë vlerën sipas tregut, i cili eshte informal në mase te madhe dhe detyra e qeverise eshte te luftoje informalitetin

A ka përvoja te ngjashme në vende te tjera?

Po, ka përvoja të ngjashme në vende të tjera ku qeveritë kanë vendosur çmime referencë për pasuritë e paluajtshme për të adresuar informalitetin dhe për të rritur të ardhurat nga tatimi mbi pronën. Këto praktika zakonisht përdoren për të ndihmuar në deklarimin korrekt të vlerës së pasurive, duke zëvendësuar çmimet e tregut që shpesh janë të padokumentuara ose të manipuluara.

Ja disa shembuj:

1. Italia

Italia përdor sistemin e “renditjes kadastrale” (Catasto), ku çdo pasuri ka një vlerë të regjistruar kadastrale, që shërben si bazë për llogaritjen e tatimit mbi pronën dhe transaksionet.

Qëllimi është luftimi i evazionit fiskal në tregun e pasurive të paluajtshme.

Rezultati?

Kjo metodë ka sjellë rritje të të ardhurave fiskale, por është kritikuar për ngurtësinë dhe për faktin se shpesh nuk reflekton vlerën reale të tregut.

2. Greqia

Greqia ka implementuar “vlerën objektive” për pasuritë, e cila përcaktohet nga shteti dhe përdoret për tatimin mbi pronën dhe për transaksione të ndryshme.

Qëllimi është kontrolli i informalitetit dhe lufta kundër deklarimeve të ulëta për të shmangur taksat.

Rezultati?

Ky sistem është efektiv për të rritur transparencën, megjithatë ka shkaktuar polemika në rastet kur çmimet referencë janë shumë më të larta se vlerat aktuale të tregut.

3. India

Në Indi, qeveritë shtetërore përdorin sistemin e “çmimit udhëzues” (Circle Rates) për të vendosur një minimum të detyrueshëm për transaksionet e pasurive të paluajtshme.

Qëllimi është parandalimi i deklarimeve të ulëta për të paguar më pak tatime dhe adresimi i informalitetit.

Rezultati?

Kjo praktikë ka reduktuar ndjeshëm evazionin fiskal, por disa zona mbeten me informalitet të lartë, duke e bërë sistemin sfidues për zbatim të plotë.

4. Gjermania

Në Gjermani, tatimi mbi pronën bazohet në vlerën e vlerësuar nga autoritetet tatimore, jo domosdoshmërisht në vlerën e tregut.

Qëllimi është një sistem i drejtë dhe i qëndrueshëm për mbledhjen e tatimeve.

Rezultati?

Ky sistem ka funksionuar mirë në një treg të rregulluar, por rishikimi i vlerave ndodh rrallë dhe ndonjëherë rezulton në vlera të parregulluara.

A funksionon një sistem i tillë?

Pro

1. Përmirëson transparencën dhe ndihmon qeverinë të luftojë evazionin fiskal.

2. Rrit të ardhurat nga tatimi mbi pronën dhe formalizon tregun.

3. Siguron bazë të unifikuar për transaksionet dhe ul mundësinë për manipulime.

Kundër

1. Mund të krijojë tensione me qytetarët nëse referencat janë shumë larg çmimeve reale të tregut.

2. Rrezikon të jetë joefektiv në tregje shumë informale, ku deklarimet nën vlerën reale vazhdojnë.

3. Kërkon transparencë dhe përditësim të shpeshtë për të pasqyruar dinamikat e tregut.

Përfundimi

Përdorimi i çmimeve referencë është një praktikë e njohur globalisht, por suksesi i saj varet nga zbatimi. Shqipëria mund të mësojë nga përvojat e vendeve si Italia dhe Greqia, duke siguruar që:

1. Sistemi të jetë i drejtë dhe i besueshëm.

2. Referencat të jenë të bazuara në analiza reale të tregut.

3. Qytetarët dhe bizneset të përfshihen në procesin e konsultimit për të shmangur tensionet sociale.