Shqipëria stabilizon bilancin e jashtëm, por ekonomia mbetet pa transformim strukturor

Një analizë e re mbi zhvillimet e Bilancit të Pagesave për vitet 2024–2025 nxjerr në pah një deformim të qartë të ekonomisë shqiptare, ku ka stabilitet të fortë makroekonomik, por nuk ka ndryshime reale në mënyrën se si ekonomia prodhon dhe rritet.

Sipas dokumentit, Shqipëria ka arritur një përmirësim të dukshëm të pozicionit të jashtëm. Deficiti i llogarisë korrente është ngushtuar ndjeshëm, nga -610 milionë euro në vetëm -178 milionë euro, ndërsa rezervat valutore janë rritur me mbi 1.13 miliardë euro. Këta tregues japin sinjal të qartë për stabilitet financiar dhe një aftësi më të mirë për të përballuar goditje të jashtme.

Por pas këtyre zhvillimeve pozitive, analiza evidenton se përmirësimi nuk vjen nga rritja e prodhimit apo e eksporteve, por kryesisht nga faktorë të jashtëm dhe jo-produktivë.

Në qendër të këtij stabiliteti qëndron turizmi, i cili ka arritur nivele rekord. Me hyrje totale prej 5.724 miliardë euro dhe një kontribut neto prej 2.685 miliardë euro, ky sektor ka qenë faktori kryesor që ka mbajtur në ekuilibër bilancin e jashtëm. Megjithatë, dokumenti thekson se ndikimi i tij është i përqendruar në pak muaj të vitit, me gati gjysmën e të ardhurave që realizohen vetëm në tremujorin e tretë. Ky sezonalitet e bën ekonominë të ndjeshme ndaj çdo goditjeje të jashtme.

Një rol të rëndësishëm vijojnë të luajnë edhe remitancat, të cilat arritën në 1.119 miliardë euro, me një rritje vjetore prej 7.1%. Ato ndihmojnë në stabilizimin e konsumit dhe kursit të këmbimit, por nuk krijojnë kapacitete të reja prodhuese dhe nuk ndikojnë në uljen e varësisë nga importet.

Në anën tjetër, deficiti tregtar mbetet i thellë dhe i pandryshuar në thelb. Në vitin 2025 ai arriti në -5.956 miliardë euro, duke konfirmuar se ekonomia shqiptare vijon të konsumojë më shumë sesa prodhon. Edhe pse bilanci i përgjithshëm përmirësohet, struktura e tij mbetet e brishtë.

Një tjetër gjetje kyçe lidhet me Investimet e Huaja Direkte. Edhe pse niveli i tyre mbetet i lartë, rreth 1.6 miliardë euro, ato po orientohen gjithnjë e më shumë drejt pasurive të paluajtshme, të cilat përbëjnë mbi një të tretën e flukseve të reja. Kjo tregon se kapitali i huaj nuk po kanalizohet drejt sektorëve prodhues apo eksportues, duke kufizuar ndikimin e tij në zhvillimin afatgjatë të ekonomisë.

Dokumenti e përkufizon këtë situatë si një “cikël të mbyllur” ekonomik, ku turizmi dhe remitancat ushqejnë konsum, i cili rrit importet, duke thelluar deficitin tregtar, ndërsa investimet orientohen drejt sektorëve jo-produktivë si ndërtimi dhe prona.

Në këtë kontekst, ekspertët paralajmërojnë se modeli aktual mbart disa rreziqe strukturore: varësinë e lartë nga turizmi sezonal, pasigurinë afatgjatë të remitancave dhe mungesën e investimeve në sektorë që krijojnë eksporte dhe vende pune të qëndrueshme.

Për këtë arsye, dokumenti propozon një ndryshim të qartë të orientimit të politikave ekonomike. Theksi vendoset tek ridrejtimi i investimeve drejt industrisë dhe bujqësisë me vlerë të shtuar, diversifikimi i turizmit përtej sezonit veror dhe krijimi i mekanizmave që nxisin përdorimin e remitancave për investime produktive.

Mesazhi final është i qartë. Shqipëria nuk ka mungesë fluksesh financiare nga jashtë, por ka mungesë të përdorimit strategjik të tyre. Sfida kryesore për vitet në vijim, përtej rritjes së hyrjeve valutore është transformimi i tyre në prodhim, eksporte dhe zhvillim të qëndrueshëm.

Ky ndryshim në qasje mund ta mbajë stabilitetin e arritur gjatë viteve 2024–2025 të përkohshëm dhe të varur nga faktorë të jashtëm.