Bilanci i Pagesave 2024–2025

Ekonomia shqiptare në periudhën 2024–2025 arriti një përmirësim të dukshëm të pozicionit të jashtëm, siç pasqyrohet në të dhënat e Bilancit të Pagesave të Bankës së Shqipërisë. Llogaria korente u ngushtua ndjeshëm (nga një deficit më i lartë në 2024 në nivele dukshëm më të ulëta në 2025), rezervat valutore u rritën në nivele rekord, turizmi arriti shifra historike (hyrje 5.724 miliardë euro, dalje 3.039 miliardë euro, kontribut neto +2.685 miliardë euro), remitancat mbetën të qëndrueshme (+1.119 miliardë euro, +7.1%), ndërsa Investimet e Huaja Direkte (IHD) ruajtën një nivel të lartë (1.635 miliardë euro hyrje bruto në 2025).

Megjithatë, ky sukses mbetet larg një transformimi strukturor të thellë. Rritja ekonomike vazhdon të mbështetet kryesisht në konsum të brendshëm, shërbime (turizëm dhe prona) dhe flukse të jashtme (remitanca + turizëm), ndërsa sektori prodhues mbetet i dobët. Deficiti tregtar i mallrave u thellua më tej (-5.956 miliardë euro në 2025), duke theksuar varësinë e lartë nga importet dhe dobësinë e bazës prodhuese vendase.

4 Gjetje kryesore

1. Përmirësim i pozicionit të jashtëm – Llogaria korente u ngushtua ndjeshëm falë kontributit të fortë të turizmit dhe remitancave. Rezervat valutore u rritën historikisht (+1.13 miliardë euro), duke forcuar stabilitetin e kursit të këmbimit dhe aftësinë për të përballuar goditje të jashtme.
2. Performancë rekord e turizmit –  Hyrjet nga turistët e huaj arritën 5.724 miliardë euro, ndërsa daljet e shqiptarëve jashtë vendit ishin 3.039 miliardë euro, duke sjellë një kontribut neto prej +2.685 miliardë euro. Ky sektor mbetet motori kryesor i rritjes së shërbimeve dhe i ngushtimit të deficitit korent.
3. Roli i qëndrueshëm i remitancave dhe IHD –  Remitancat nga emigrantët (+1.119 miliardë euro) vazhdojnë të mbështesin konsumimin privat. Investimet e Huaja Direkte ruajtën nivele të larta (1.635 miliardë euro), por me një orientim të qartë drejt pasurive të paluajtshme (deri në 34.3% të totalit në 2025, me rritje +48% krahasuar me 2024).
4. Mungesë transformimi strukturor –  Pavarësisht sukseseve makro, deficiti tregtar i mallrave u thellua (-5.956 miliardë euro në 2025). Sektoret prodhues (industri nxjerrëse, përpunuese, bujqësi) humbasin peshë relative, ndërsa stoku i IHD dominohet nga energjia dhe industria tradicionale e vjetër, por flukset e reja orientohen drejt pasurive të paluajtshme, tregtisë dhe ndërtimit. Pa turizmin dhe remitancat, llogaria korente do të ishte thellësisht deficitare.

3 Rreziqe kryesore strukturore

1. Varësia ekstreme nga turizmi sezonal –  Turizmi kontribuon masivisht në bilancin e pagesave, por rreth 49% e hyrjeve vjen vetëm nga tremujori i tretë. Një goditje në sezonin veror (ndryshime klimatike, dëmtim i imazhit ndërkombëtar, konkurrencë rajonale ose krizë globale) mund të ketë efekt zinxhiror negativ mbi të gjithë ekonominë.
2. Varësia afatgjatë nga remitancat –  Hyrjet nga emigrantët mbeten një burim i rëndësishëm (+7.1% në 2025), por ulja demografike, emigracioni i vazhdueshëm i të rinjve dhe plakja e popullsisë rrezikojnë zvogëlimin gradual të këtij fluksi. Kjo do të prekte konsumimin privat, stabilitetin fiskal dhe kursin e këmbimit.
3. Orientimi jo-produktiv i IHD –  Flukset e investimeve të huaja po zhvendosen gjithnjë e më shumë drejt pasurive të paluajtshme (nga 23% në stokun e mëparshëm drejt 34.3% në flukset e 2025), ndërsa pjesa në industri, bujqësi moderne dhe teknologji po bie. Si rezultat, IHD krijojnë pak eksporte të reja, zinxhirë vlerash ose vende pune të qëndrueshme, duke mos ndihmuar në ngushtimin afatgjatë të deficitit tregtar të mallrave.

3 Rekomandime për veprime (Afatshkurtra dhe Afatmesme)

1. Ridrejtimi i IHD drejt sektorëve prodhues dhe eksportues –  Duhet të hartohen politika të targetuara (incentiva fiskale, lehtësira administrative, partneritete publiko-private) për të tërhequr investime në industri përpunuese, bujqësi me vlerë të lartë, energji të rinovueshme dhe teknologji. Qëllimi është  krijimi i eksporteve reale dhe reduktimi i varësisë nga importet.
2. Diversifikimi dhe formalizimi i turizmit –  Përtej modelit sezonal veror, të zhvillohet turizëm kulturor, malor, i shëndetësisë dhe konferencash gjatë gjithë vitit. Duhet të forcohet cilësia e shërbimeve, infrastruktura dhe marketingu i qëndrueshëm për ta bërë sektorin më rezistent ndaj goditjeve.
3. Kanalizimi i remitancave drejt investimeve produktive –  Të krijohen instrumente financiare tërheqëse (fonde investimi, bonde diasporë, skema incentivash tatimore) që të kthejnë pjesë të remitancave në kapitale prodhuese në vend, në vend që të shkojnë kryesisht në konsum.

Këto masa, të mbështetura nga një strategji kombëtare për zëvendësimin e importeve dhe forcimin e konkurrueshmërisë së prodhimit vendor, janë thelbësore për të kaluar nga një model rritjeje të bazuar në flukse të jashtme drejt një zhvillimi të qëndrueshëm, prodhues dhe rezistent. Pa to, sukseset e viteve 2024–2025 mund të mbeten të përkohshme.