ALTAX Observatory lëshon Raportin Vjetor të Indeksit ALTAX të Fiskalitetit (IAF) 2025

Sot, ALTAX Observatory publikoi raportin vjetor të parë të plotë për Indeksin ALTAX të Fiskalitetit (IAF) 2025, një mjet analitik i pavarur që mat gjendjen reale të sistemit fiskal shqiptar përmes tre dimensioneve kryesore: presionit mbi tatimpaguesit, qëndrueshmërisë afatgjatë të financave publike dhe drejtësisë në shpërndarjen e barrës tatimore.

Vlera totale e indeksit për vitin 2025 është 64.3 / 100, duke u klasifikuar si fiskalitet mesatar dhe duke shënuar një përmirësim të moderuar prej +2.3 pikësh krahasuar me vitin 2024. Kjo rritje reflekton një vit ku arkëtimet buxhetore arritën 754.6 miliardë lekë (+6.2% nga viti i kaluar), me realizim 98% të planit vjetor, ndërsa borxhi publik ra në 53.04% të PBB-së, një nivel që e vendos Shqipërinë në një pozicion më të favorshëm se shumica e fqinjëve në rajon.

Megjithatë, pas shifrave qëndron një narrativ më kompleks. Rritja më e madhe erdhi nga tatimi mbi të ardhurat personale (+24.8%, ose +16.4 miliardë lekë), një shifër që tregon suksesin e digjitalizimit (DIVA 2025) dhe forcimin e kontrollit administrativ mbi pagat dhe punësimin formal. Në të njëjtën kohë, tatimi mbi fitimin u rrit vetëm +2.7%, çka tregon një sinjal të qartë se barra fiskale vazhdon të shpërndahet në mënyrë të pabalancuar midis individëve dhe bizneseve të mëdha.

Raporti thekson se sistemi fiskal ka hyrë në një fazë të re, nga një model që matet vetëm me sa arkëton, drejt një modeli që duhet të vlerësohet edhe nga sa drejtësisht i shpërndan kostot dhe sa besim ndërton tek tatimpaguesit. Qëndrueshmëria makro-fiskale (72/100) është pika më e fortë e vitit, falë uljes së borxhit dhe diversifikimit të ardhurave. Por drejtësia dhe efikasiteti (58/100) mbeten sfida të hapura, ku kostoja e pajtueshmërisë ende rëndon mbi bizneset e vogla, perceptimi i pabarazisë sektoriale është i lartë, dhe amnistia e ardhshme “Paqja Fiskale” rrezikon të minojë besimin nëse nuk shoqërohet me masa të forta anti-evazioni dhe transparencë.

“Viti 2025 na tregoi se mund të mbledhim më shumë pa rritur taksat, por kjo nuk mjafton”, thotë ALTAX Observatory. “Tani duhet të kalojmë nga efikasiteti administrativ në drejtësi të qëndrueshme. Nëse nuk adresojmë pabarazinë midis tatimit personal dhe tatimit mbi fitimin, nëse nuk ulim kostot reale për bizneset e vogla dhe nëse nuk bëjmë transparencën një normë të përditshme, rrezikojmë të humbasim atë që kemi fituar në qëndrueshmëri.”

Raporti paraqet një paketë konkrete masash për vitin 2026, me afate dhe ndikime të matshme: digjitalizim i plotë i deklarimeve deri në qershor, amnisti e kushtëzuar dhe e kufizuar në kohë, rivlerësim i pronave dhe reformë e tatimit mbi pronën, si dhe publikim mujor i Indeksit të Presionit Fiskal (IMPF) për të paralajmëruar bizneset dhe qytetarët.

Raporti i plotë, i shoqëruar me grafikë interaktive, analiza sektoriale dhe krahasime rajonale, është i disponueshëm falas në www.altax.al/iaf-2025

ALTAX Observatory mbetet e përkushtuar të jetë zëri i pavarur që sfidon narrativat zyrtare me të dhëna të hapura dhe analiza të thella, sepse një ekonomi e fortë ndërtohet mbi transparencë, drejtësi dhe besim.

Sistemi fiskal në tranzicion duke prezantuar qëndrueshmëri në rritje, por drejtësia fiskale është ende sfidë.