RAPORTI VJETOR INDEKSI ALTAX I FISKALITETIT IAF 2025

0 €

Ky raport, si një barometër fiskal paraqet vlerësimin e parë të plotë të Indeksit ALTAX të Fiskalitetit (IAF) për vitin 2025, një instrument analitik i përbërë i zhvilluar nga ALTAX Observatory për të matur gjendjen e përgjithshme të sistemit fiskal shqiptar përmes tre dimensioneve themelore: presionit mbi tatimpaguesit, qëndrueshmërisë makro-fiskale dhe drejtësisë strukturore.
IAF për vitin 2025 arriti në 64.3/100, duke shënuar një rritje prej +2.3 pikësh krahasuar me vitin 2024 (~62/100). Indeksi ndërtohet mbi tre komponentë me peshë të diferencuar: Presioni Fiskal (PF = 60, pesha 35%), Qëndrueshmëria Fiskale (QF = 72, pesha 40%) dhe Efikasiteti dhe Drejtësia Fiskale (EDF = 58, pesha 25%), sipas formulës: IAF = 0.35·PF + 0.40·QF + 0.25·EDF. Kjo strukturë tregon se përmirësimi i përgjithshëm është mbështetur kryesisht nga komponenti i qëndrueshmërisë fiskale, ndërsa dimensionet e tjera mbeten më të kufizuara.
Në aspektin e performancës buxhetore, të ardhurat totale arritën në 754.6 miliardë lekë (+6.2%, me realizim 98% të planit), duke reflektuar një rritje solide pa ndryshime në normat tatimore. Rritja më e lartë sektoriale u regjistrua në tatimin mbi të ardhurat personale (+24.8%, +16.4 miliardë lekë), si rezultat i forcimit të administrimit dhe digjitalizimit përmes DIVA 2025. Paralelisht, borxhi publik në raport me PBB-në u ul në 53.04% (−1.17 pikë përqindje), duke konfirmuar një trajektore të qëndrueshme drejt objektivit nën 50% të rekomanduar nga FMN për vitin 2030.
Megjithatë, raporti identifikon një tension thelbësor në strukturën fiskale të vitit 2025: ndërsa qëndrueshmëria makro-fiskale ka arritur nivele të forta, drejtësia fiskale dhe kostoja e pajtueshmërisë mbeten sfida të rëndësishme. Diferenca e theksuar midis rritjes së tatimit mbi të ardhurat personale (+24.8%) dhe tatimit mbi fitimin (+2.7%) sinjalizon një pabarazi strukturore në shpërndarjen e barrës, ndërsa amnistia e propozuar “Paqja Fiskale 2026” paraqet rreziqe për pajtueshmërinë afatgjatë në mungesë të masave shoqëruese.
Raporti synon të shërbejë si një dokument referimi për politikëbërësit, komunitetin e biznesit, institucionet financiare ndërkombëtare (FMN, BB, BE) dhe komunitetin akademik. Në këtë kuadër, ai paraqet një paketë prej 6 masash konkrete dhe të matshme, të orientuara drejt rritjes së IAF mbi 68/100 deri në fund të vitit 2026 dhe drejt ndërtimit të një sistemi fiskal më të drejtë, më efikas dhe më të qëndrueshëm.

Kategori: , Etiketa: , , , , , , , , , , , ,

Përshkrim

Indeksi ALTAX i Fiskalitetit për vitin 2025 (64.3/100) përfaqëson një diagnozë të plotë të gjendjes fiskale në Shqipëri, përtej një treguesi të thjeshtë numerik.

Ai sintetizon një vit ku administrata fiskale arriti të balancojë objektiva të vështira: (a) rritjen e të ardhurave pa ndryshime në normat tatimore dhe (b) ruajtjen e stabilitetit makroekonomik në një kontekst ndërkombëtar sfidues.

Ky rezultat tregon se kapaciteti administrativ dhe instrumentet ekzistuese fiskale janë më efektive se sa perceptohej më parë, duke krijuar hapësirë për politika më të sofistikuara në të ardhmen.

Megjithatë, analiza e thelluar e komponentëve të IAF nxjerr në pah një realitet më kompleks, ku sistemi ka performuar mirë në dimensionin sasior, por mbetet i brishtë në dimensionin strukturor të drejtësisë dhe shpërndarjes së barrës.

ARRITJET KRYESORE 2025

✓ Borxhi publik në 53.04% përfaqëson një pikë historike rënëse, pas pesë viteve reduktim të pandërprerë nga niveli 74% në vitin 2020

✓ Arkëtimet arritën nivel rekord prej 754.6 miliardë lekësh pa rritur taksat, duke dëshmuar potencialin e pashfrytëzuar të bazës ekzistuese tatimore

✓ Digjitalizimi përmes DIVA 2025 dhe fiskalizimit kontribuoi në uljen e evazionit dhe në lehtësimin e kostove të pajtueshmërisë për shumicën e bizneseve

✓ Përmirësimi i vlerësimit nga S&P në nivelin BB sinjalizon rritje të besimit ndërkombëtar dhe ndikon në uljen e kostos së borxhit publik

✓ Administrimi tatimor, me një vlerësim 76/100 për efikasitetin, mbetet një nga pikat më të forta strukturore të sistemit fiskal

SFIDAT PER 2026

✗ Pabarazi strukturore e theksuar, ku rritja e TAP prej +24.8% kundrejt vetëm +2.7% të tatimit mbi fitimin tregon një barrë disproporcionale mbi punën njerëzore

✗ “Paqja Fiskale” e pakushtëzuar nga masa të forta anti-evazion rrezikon të dobësojë pajtueshmërinë dhe të cenojë drejtësinë fiskale në afatgjatë

✗ Shpenzimet publike u rritën me +10%, më shpejt se të ardhurat (+6.2%), duke krijuar presion mbi qëndrueshmërinë fiskale dhe rrezik për konsolidimin e borxhit pas vitit 2027

✗ Kostoja e pajtueshmërisë mbetet problematike, pasi DIVA 2025 shtoi barrë administrative për freelancerët dhe individët me të ardhura të shumëfishta, duke theksuar nevojën për thjeshtim

✗ Tatimi mbi pronën mbetet i vjetëruar dhe i pazhvilluar, duke përfaqësuar një burim të rëndësishëm, por ende të pashfrytëzuar të të ardhurave të drejta

Kjo situatë krijon thelbin e sfidës për vitin 2026 që lidhet me kalimin nga efikasiteti administrativ në drejtësi fiskale të qëndrueshme.

Diferenca e thellë midis rritjes së TAP (+24.8%) dhe tatimit mbi fitimin (+2.7%) nuk është vetëm një tregues ekonomik, por një sinjal për perceptimin e drejtësisë në sistem.

Paralelisht, rritja e shpenzimeve më shpejt se të ardhurat dhe rreziqet që lidhen me amnistinë fiskale tregojnë se stabiliteti aktual kërkon konsolidim të mëtejshëm për të shmangur devijime në afatmesëm.

Kostoja e pajtueshmërisë për kategori të caktuara dhe nënzhvillimi i tatimit mbi pronën mbeten gjithashtu pengesa për një sistem më të balancuar dhe gjithëpërfshirës.

Në këtë kontekst, narrativi real i fiskalitetit 2025 është ai i një sistemi që është duke arritur maturinë operacionale, por që kërkon në vijimësi thellimin strukturor.

Sistemi fiskal ka hyrë në një fazë ku tashmë nuk duhet të matet më vetëm me sa arkëton, por edhe si i shpërndan barrat dhe si ndërton besimin fiskal.

Rekomandimi i ALTAX Observatory është te fokusi, që duhet të zhvendoset drejt përmirësimit të komponentit EDF, përmes reformës së tatimit mbi fitimin, rregullimit rigoroz të amnistisë dhe rritjes së transparencës fiskale.

Sistemi fiskal i ka mundësitë të kalojë nga një model që po funksionon mirë në shifra, në një model që duhet të bëhet edhe më i drejtë, i besueshëm dhe i qëndrueshëm, duke e bërë objektivin e eurointegrimit jo vetëm të arritshëm, por edhe të mbështetur mbi baza solide institucionale.

Produkte të afërt