Pse qeverias kërkon borxh të ri kur të ardhurat buxhetore janë në rritje?

Dalja e Shqipërisë me një Eurobond të ri në vitin 2027, në kushtet kur të ardhurat buxhetore të vitit 2026 janë të larta, ngre një çështje të rëndësishme të politikës fiskale: a po kërkon qeveria financim për nevoja reale të buxhetit dhe investimeve, apo po shfrytëzon kushtet e favorshme të tregjeve ndërkombëtare për të rritur rezervat financiare dhe për të menaxhuar strukturën e borxhit?

Këto janë dy objektiva të ndryshëm dhe duhen analizuar veçmas.

Në parim, të ardhurat e larta buxhetore nuk e përjashtojnë nevojën për një Eurobond. Por ato e bëjnë të domosdoshme një justifikim më të qartë ekonomik për huamarrjen e re.

Çfarë po planifikon konkretisht qeveria?

Sipas të dhënave të publikuara për projektbuxhetin 2027:

• Eurobondi i ri parashikohet rreth 690 milionë euro, ose 62.6 miliardë lekë.
• Eurobondi prej 650 milionë eurosh i emetuar në vitin 2020 maturohet në qershor 2027 dhe duhet shlyer.
• Huamarrja e përgjithshme e jashtme për vitin 2027 parashikohet 118.2 miliardë lekë.
• Pas zbritjes së ripagesave, huamarrja neto e jashtme parashikohet rreth 22.6 miliardë lekë. Euronews Albania+1

Pra, elementi kryesor është se Eurobondi i ri nuk duket se synon vetëm financimin e deficitit të ri buxhetor. Ai lidhet kryesisht me rifinancimin e një detyrimi të mëparshëm.

Kjo është një praktikë normale në menaxhimin e borxhit publik. Shteti emeton një borxh të ri për të shlyer një borxh që ka arritur maturimin. Por kjo nuk do të thotë se vendimi është automatikisht ekonomikisht optimal.

Pse lind pikëpyetja kur të ardhurat janë të larta?

Performanca fiskale e vitit 2026 e bën këtë debat më të rëndësishëm.

Në janar-shtator 2026, të ardhurat totale arritën rreth 626.6 miliardë lekë, me rritje 11.3% ndaj së njëjtës periudhë të vitit të kaluar. Ndërkohë, realizimi i shpenzimeve ishte 92.8% e planit në periudhën e raportuar. Ekonomi

Këtu duhen dalluar tri çështje:

1. Kapaciteti për shlyerje: Të ardhurat më të larta mund të krijojnë hapësirë për të përdorur një pjesë të burimeve buxhetore për shlyerjen e principalit.
2. Kostoja e financimit: Nëse shteti mund të shlyejë një pjesë më të madhe nga burimet e veta, mund të shmangë ose reduktojë interesat e një huamarrjeje të re.
3. Likuiditeti dhe siguria: Mbajtja e rezervave financiare dhe rifinancimi në tregjet ndërkombëtare mund të mbrojnë buxhetin nga goditjet dhe mungesa e likuiditetit.

Argumenti i qeverisë për të ruajtur aksesin në tregjet ndërkombëtare dhe për të menaxhuar maturimet është legjitim. Por duhet krahasuar me koston e përdorimit të të ardhurave buxhetore.

Çfarë duhet analizuar përpara emetimit?

Në kontekstin aktual të financiave publike do ta vendosnim vendimin për Eurobondin 2027 përballë katër pyetjeve ekonomike.

Çështja	Pyetja që duhet të marrë përgjigje
Nevoja për borxh	Sa mund të shlyhet nga të ardhurat dhe suficiti primar?
Kostoja	Sa do të jetë interesi i Eurobondit të ri krahasuar me atë që maturohet?
Borxhi neto	Sa është financimi real shtesë dhe sa është thjesht zëvendësim i borxhit ekzistues?
Rezerva financiare	A është më ekonomikisht e leverdishme të mbahet likuiditet apo të ulet borxhi?

Ekziston edhe një element tjetër: Eurobondi i vitit 2020 kishte kupon 3.5%, ndërsa emetimi i vitit 2025 u realizua me yield 5%. Kjo tregon se rifinancimi mund të ketë kosto më të lartë interesi, megjithëse norma e vitit 2027 duhet vlerësuar sipas kushteve të tregut në momentin e emetimit. Shqiptarja+1

Gjithashtu, duhet shpjeguar pse emetimi i ri prej rreth 690 milionë eurosh është më i madh se detyrimi prej 650 milionë eurosh që maturohet. Diferenca duhet të identifikohet qartë në destinacionin e financimit.

Cila do të ishte alternativa ekonomike?

Në vend që të konsiderohet Eurobondi si një operacion automatik rifinancimi, qeveria mund të analizojë tre skenarë:

• Skenari A – Rifinancim i plotë, ku emetohet Eurobondi i ri dhe shlyhet detyrimi i vitit 2020. Ruhet likuiditeti buxhetor, por krijohet një detyrim i ri me kosto potencialisht më të lartë.
• Skenari B – Shlyerje pjesore nga të ardhurat dhe një pjesë e maturimit financohet nga burimet buxhetore, ndërsa pjesa tjetër nga tregjet ndërkombëtare. Reduktohet nevoja për borxh të ri.
• Skenari C – Shlyerje nga burimet e veta, ku përdoret hapësira fiskale dhe rezerva e likuiditetit për të shlyer detyrimin. Kjo shmang interesat e reja, por mund të reduktojë rezervat kundër goditjeve të papritura.

Asnjë skenar nuk duhet zgjedhur pa krahasuar koston e interesit, likuiditetin e nevojshëm dhe ndikimin në borxhin publik.

Kush është çështja më e rëndësishme për politikën fiskale?

Nëse buxheti i shtetit ka rritje të konsiderueshme të të ardhurave, përmirësim të administrimit fiskal dhe një deficit të kontrolluar, atëherë duhet të shpjegohet nga Ministria e Financave, pse kjo hapësirë nuk përdoret, të paktën pjesërisht, për të ulur nevojën për huamarrje.

Këtu ka një kontradiktë që kërkon sqarim, sepse nga njëra anë, qeveria prezanton rritjen e të ardhurave dhe uljen e borxhit ndaj PBB-së si tregues të konsolidimit fiskal dhe nga ana tjetër, planifikon një emetim të ri të konsiderueshëm në tregjet ndërkombëtare.

Por, duhet pasur parasysh se ulja e raportit borxh/PBB nuk do të thotë domosdoshmërisht ulje e vlerës nominale të borxhit dhe as ulje e kostos së tij.

Eurobondi i vitit 2027 mund të justifikohet si instrument i menaxhimit të maturimeve dhe i ruajtjes së likuiditetit. Por justifikimi nuk duhet të kufizohet te fakti se një borxh i vjetër duhet shlyer me një borxh të ri.

Në kushtet kur të ardhurat buxhetore po rriten ndjeshëm, pse Shqipëria duhet të marrë një borxh të ri prej rreth 690 milionë eurosh, në vend që të përdorë një pjesë të kapacitetit të saj fiskal për të reduktuar nevojën për rifinancim dhe koston afatgjatë të borxhit?

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për të vlerësuar nëse konsolidimi fiskal po shndërrohet në ulje reale të barrës së borxhit për ekonominë dhe brezat e ardhshëm, apo po mbështetet kryesisht në rritjen e të ardhurave dhe zëvendësimin periodik të detyrimeve ekzistuese.