Turizmi në Shqipëri 2025 me rekord punësimi, paga në rritje, por me sfida qëndrueshmërie

Kapitulli 5 i studimit për turizmin në Shqipëri zhytet thellë në dimensionin njerëzor të kësaj industrie, në punësimin dhe të ardhurat që gjeneron për mijëra familje.

Në një ekonomi ku turizmi kontribuon rreth 26.4% të PBB-së (sipas WTTC 2025), sektori është kthyer në motorin kryesor të punësimit dhe të ardhurave familjare, sidomos në zonat bregdetare, Tiranë dhe rajonet veriore.

Në vitin 2025, turizmi mbështet 274.000–278.000 vende pune në total (direkt, indirekt dhe të induktuar), që përfaqësojnë rreth 21% të punësimit kombëtar. Nga këto, punësimi direkt llogaritet në 165.000–175.000 persona, kryesisht në HORECA (hotele, restorante, akomodim), transport turistik dhe agjenci udhëtimesh.

Rritja ka qenë e dukshme, nga rreth 210.000 vende pune në 2019, numri ra në 165.000 gjatë pikut të pandemisë (2021), por u rikuperua me shpejtësi deri në kulmin e 2025, me një shtesë kumulative prej rreth 68.000 punësh në gjashtë vjet, me ritëm 3–4 herë më i lartë se mesatarja kombëtare.

Shpërndarja gjeografike gjithsesi tregon përqendrim të fortë. Punësimi masiv gjendet në Tiranë (~45–48%), në rajonet bregdetare Vlorë–Fier–Durrës (~28–30%). Ndërsa veriu dhe brendësia mbeten me pjesë më të vogël të tregut të punësimit. Kjo na tregon edhe njëherë tjetër nisur nga ky tregues një Shqipëri me dy shpejtësi, ku turizmi transformon qytetet dhe bregdetin, por lë pas malet dhe zonat rurale.

Megjithatë, sfida më e madhe mbetet sezonaliteti.

Rreth 60–70% e punës është sezonale (vetëm 5–7 muaj në vit), ndërsa vetëm 30–40% e punonjësve gëzojnë kontrata afatgjata. Kjo krijon të ardhura të paqëndrueshme, presion mbi sigurimet shoqërore dhe vështirësi për familjet që varen nga ky sektor.

Në aspektin e pagave, turizmi ofron paga mesatare pak nën nivelin kombëtar. Paga mesatare mujore bruto kombëtare në 2025 lëviz rreth 83.000–84.000 lekë (~690–700 €), ndërsa në turizëm paga neto mesatare arrin 460–520 € në muaj (rreth 88–93% e mesatares kombëtare). Punësimi i përhershëm (sidomos në Tiranë, hotele të mëdha dhe agjenci) arrin 580–720 € neto, ndërsa puna sezonale në bregdet shpesh mbetet në 420–500 € për 6 muaj, duke dhënë të ardhura vjetore vetëm 2.500–3.000 € – shpesh nën vijën e varfërisë për një familje.

Evolucioni i pagave tregon përmirësim të dukshëm: nga 350–400 € neto në 2021 (pas goditjes së pandemisë), ato u rritën në 480–530 € në 2025 me një rritje kumulative 35–45%, më e shpejtë se mesatarja kombëtare. Kjo rritje u nxitur nga mungesa e fuqisë punëtore, rritja e çmimeve dhe presioni për formalizim.

Sektori ka ndikim të fortë social. Gratë zënë 45–48% të punësimit në turizëm (mbi mesataren kombëtare 42%), sidomos në HORECA, ndërsa të rinjtë 18–35 vjeç dominojnë me 55–60% (shumë më lart se mesatarja kombëtare). Kjo ka ndihmuar në uljen e papunësisë rinore (nga 28% në 2021 në ~22% në 2025) dhe femërore. Por gratë dhe të rinjtë shpesh punojnë në pozicione me paga më të ulëta, orare të gjata dhe pak stabilitet.

Nga ana fiskale, pagat në turizëm gjenerojnë kontribute sociale dhe tatimore të konsiderueshme, rreth 100–115 miliardë lekë (~950 milionë – 1.1 miliardë €) në 2025, ose 13–14% të të ardhurave buxhetore. Kjo e bën turizmin një nga shtyllat kryesore të financave publike, sidomos për ISSH-në dhe shëndetësinë me rritje 2.5–3 herë që nga 2021.

Në përfundim, viti 2025 shënon rekord për turizmin shqiptar: numër historik punësh, rritje pagash dhe kontribut masiv në buxhet. Por suksesi mbetet i brishtë për shkak të sezonitetit, pagave të ulëta në shumë raste dhe mungesës së punës 12-mujore.

Për të kaluar nga punë të përkohshme në punë të mira e të qëndrueshme, nevojiten politika të forta: formalizim më i lartë, trajnime, zgjerim i turizmit kulturor/rural/dimëror dhe nxitje për kontrata afatgjata, sidomos në rajonet e pashfrytëzuara.

Me qasjet që duhet të kalojë turizmi ka potencialin të bëhet vërtet hallkë e zhvillimit social dhe rritjes së qëndrueshme të të ardhurave familjare.