Sa na kushton administrata dhe sa vlerë prodhon për ekonominë dhe shoqërinë?

Në çdo ekonomi funksionale, shteti nuk matet nga sa njerëz punëson, por nga sa vlerë reale krijon për shoqërinë me burimet që konsumon.

Në Shqipëri, administrata publike është kthyer në një nga shpenzimet më të mëdha dhe më të qëndrueshme të buxhetit, ndërsa vlerësimi qytetar për cilësinë e shërbimit mbetet i ulët dhe besimi institucional i brishtë.

Kjo krijon një tension themelor, me një shtet që kushton gjithnjë e më shumë, por që nuk prodhon proporcionalisht më shumë rend, eficiencë apo zhvillim.

Qasja ndaj administratës nuk mund të mbetet më morale apo politike, pasi ajo duhet të jetë ekonomike. Çfarë raporti real ekziston midis kostos që paguajmë dhe vlerës që marrim mbrapsht si shoqëri?

Në këtë kuptim, problemi nuk është vetëm sa punonjës janë punësuar në shtet, por sa kushton realisht secili prej tyre për sistemin publik dhe çfarë peshe ekonomike kanë këto shpenzime në një buxhet gjithnjë e më të madh?

Në diskursin publik shqiptar, kostoja e një punonjësi publik zakonisht reduktohet në pagën mujore, sikur shteti të ishte një biznes i vogël që paguan vetëm rroga.

Në realitet, paga është vetëm maja e ajsbergut fiskal.

Vetë buxheti i shtetit për vitin 2025 parashikonte shpenzime totale prej rreth 831.8 miliardë lekësh, ndërsa në buxhetin për vitin 2026 kjo shumë rritet në 886.7 miliardë lekë, ose rreth 31.9% e PBB-së. Ky zgjerim buxhetor nuk reflekton thjesht rritje investimesh apo shërbimesh për qytetarët, por mbi të gjitha një rritje të kostos së vetë aparatit shtetëror.

Nga kjo shumë totale, 704.7 miliardë lekë në vitin 2026 janë shpenzime korrente, pra shpenzime për funksionimin e përditshëm të shtetit. Vetëm personeli publik kushton rreth 140 miliardë lekë, ose 5% e PBB-së, ku 119.4 miliardë janë paga dhe 19.2 miliardë kontribute për sigurime shoqërore. Kjo do të thotë se rreth 1 në çdo 6 lekë të buxhetit shkon direkt vetëm për rrogat dhe sigurimet e administratës.

Por kostoja e shtetit për veten nuk ndalet këtu.

Shpenzimet operative dhe të mirëmbajtjes të administratës arrijnë në 84.9 miliardë lekë në 2026 (3.1% e PBB-së), që përfshijnë godina, energji, IT, pajisje, qira dhe funksionim institucional. Këto janë shpenzime të domosdoshme vetëm për të mbajtur gjallë strukturën administrative, pavarësisht nëse ajo prodhon apo jo vlerë reale për shoqërinë.

Një tjetër komponent është kostoja financiare e vetë shtetit si organizatë e borxhuar. Vetëm interesat e borxhit publik në 2026 arrijnë në 64.2 miliardë lekë, ose 2.3% e PBB-së, para të paguara jo për shërbime, por për koston e huamarrjes.

Nëse i mbledhim këto tre grupet, personelin (140 mld), shpenzimet operative (85 mld) dhe interesat (64 mld) rezulton se rreth 289 miliardë lekë në vit, pra mbi 32% e gjithë buxhetit të shtetit, shkojnë drejtpërdrejt për funksionimin e vetë aparatit shtetëror.

Kjo shumë përfaqëson në thelb koston minimale që shoqëria paguan vetëm që shteti të ekzistojë si strukturë administrative, përpara se të flasim për shërbime reale, investime apo politika zhvillimi. Në këtë kuptim, shteti konsumon mbi 1/3 e burimeve publike për veten e tij, ndërsa vlera që prodhon për qytetarët dhe ekonominë mbetet e pamatur dhe strukturalisht e ulët.

Për të kuptuar më qartë se si shpenzohen për administratën këto para, duhet të shohim një llogaritje të detajuar të kostos reale për një punonjës publik, një llogaritje që shkon përtej pagës që ai merr në dorë.

Paga mesatare bruto në sektorin publik është rreth 92–100 mijë lekë në muaj, që përkthehet në rreth 1.1–1.2 milion lekë në vit për çdo punonjës. Por kjo sasi nuk është kosto reale për buxhetin, sepse mbi këtë vlerë shtohen sigurimet shoqërore dhe shëndetësore, që përbëjnë rreth 25–30% të pagës bruto, duke e çuar koston direkte vjetore në rreth 1.38–1.56 milion lekë për punonjës.

Vetëm shpenzimet për paga e kontribute të punonjësve publikë në buxhetin e 2025 arrijnë rreth 128.7 miliardë lekë, vetëm për pagat bazë, pa llogaritur koston e funksionimit dhe të detyrimeve të ardhshme .

Kjo është vetëm shtresa e parë e kostos.

Çdo punonjës publik funksionon brenda një strukturë fizike dhe institucionale që ka shpenzime të pashmangshme: zyra, godina, energji elektrike, pajisje, sisteme IT dhe mirëmbajtje. Sipas vlerësimeve të Bankës Botërore për shpenzimet publike, këto kostojnë mesatarisht 20–40% shtesë mbi pagat.

Në terma konkretë, edhe një vlerësim konservator prej 20–30 mijë lekësh në muaj për shpenzime operative për çdo punonjës përkthehet në një kosto vjetore prej 240–360 mijë lekë.

Kur shtohen edhe kostot administrative të brendshme, si burimet njerëzore, prokurimet dhe menaxhimi, që mund të kapin 15–20 mijë lekë në muaj, kostoja indirekte totale shkon në rreth 420–600 mijë lekë në vit për çdo individ në administratë, shtesë mbi shpenzimet për pagën dhe sigurimet.

Dimensioni i tretë, shpesh i injoruar në debat, është kostoja sistemike ose latente, që përfshijnë detyrimet afatgjata të shtetit ndaj punonjësve të tij, sidomos përfitime sociale të tjera dhe trajnimet.

Sipas modeleve fiskale të FMN-së dhe buxhetit të shtetit, kjo kosto latente mund të përfaqësojë rreth 20–30% të pagës vjetore, që për një punonjës mesatar do të thotë një shtesë prej rreth 220–360 mijë lekësh në vit, të shpërndarë në kohë, por realisht të ngarkuara mbi sistemin.

Kur këto tre shtresa (direkte, indirekte dhe sistemike) bashkohen, rezulton se kostoja reale e një punonjësi publik është rreth 1.7 deri në 2.5 herë më e lartë se paga bruto.

Për një pagë mesatare prej rreth 95 mijë lekësh në muaj (1.14 milion lekë/vit), kostoja totale për buxhetin llogaritet në rreth 2.12–2.44 milion lekë në vit për punonjës, duke kombinuar kostot direkte rreth 1.42 milion lekë, kostot indirekte rreth 420–600 mijë lekë dhe kostot sistemike rreth 280–420 mijë lekë.

Në nivel makro, kjo përkthehet në një barrë fiskale prej rreth 296–341 miliardë lekësh në vit vetëm për të mbajtur funksionale administratën publike, një shumë që buron drejtpërdrejt nga buxheti dhe i paguar nga taksat që paguajnë qytetarët dhe bizneset.

Kur krahasohet me nivelin e shpenzimeve totale të buxhetit 2026 prej rreth 886.7 miliardë lekësh, ku një pjesë e madhe shkon për mirëmbajtjen e aparatit shtetëror, kuptohet qartë se kjo strukturë shpenzimesh nuk është thjesht një çështje administrative, por një problem makroekonomik me ndikim të drejtpërdrejtë mbi qëndrueshmërinë fiskale dhe eficiencën e shërbimeve publike

Vlera reale e shërbimit publik dhe bilanci i padukshëm i efikasitetit

Në ekonomi, efikasiteti matet si raport midis vlerës së shtuar dhe kostos totale.

Në sektorin privat, ky raport është i ashpër dhe i drejtpërdrejtë. Një punonjës duhet të gjenerojë të paktën 2–3 herë pagën e tij vetëm për të mbuluar kostot, ndërsa në sektorë me vlerë të lartë, si IT apo shërbimet profesionale, raporti arrin 4–6 herë, përndryshe aktiviteti ekonomik bëhet i paqëndrueshëm.

Në sektorin publik shqiptar, ky parim nuk aplikohet realisht, sepse performanca vlerësohet kryesisht mbi bazën e input-eve formale (numër dosjesh, orë pune, procedura të përmbushura), siç reflektohet edhe në raportet e KLSH dhe në praktikat e DAP.

Output-i real, pra vlera konkrete që krijohet për qytetarin dhe ekonominë, mbetet pothuajse i pamatur. Publikimet zyrtare nuk përmbajnë indeks të performancës që matin kursimin e kohës për qytetarët, uljen e kostove për bizneset, përmirësimin e cilësisë së shërbimit apo ndikimin ekonomik të ndërhyrjeve administrative.[1]

Në pjesën dërrmuese të administratës qendrore dhe lokale, sidomos në bashki dhe institucione rregullatore, produktiviteti real mbetet shumë i ulët ose negativ, për shkak të vonesave, mbivendosjes së kompetencave dhe korrupsionit.  Kur raporti i efikasitetit bie nën 1, pra kur kostoja e një pozicioni është më e madhe se vlera që ai krijon, administrata pushon së qeni instrument shërbimi dhe shndërrohet në barrë neto për ekonominë.

Nga analizat e disponueshme dhe raportet e përmbledhura nga KLSH dhe Ministria e Financave, raporti mesatar i efikasitetit në administratën qendrore dhe lokale në Shqipëri llogaritet të jetë rreth 0.4–0.6, që do të thotë se për çdo 1 lek të shpenzuar, administrata prodhon vetëm 40–60% të vlerës reale që mund të gjenerohej. Krahasuar me Ballkanin Perëndimor, ku raporti i efikasitetit llogaritet rreth 0.7–0.8, dhe me BE-në, ku shpesh tejkalon 1.2–1.5 falë matjeve të avancuara të performancës dhe digjitalizimit funksional, Shqipëria duket shumë pas në përfitim real nga çdo njësi buxhetore, duke nxjerrë në pah nevojën urgjente për reforma strukturore dhe matje të qarta të output-it.

Shqipëria në krahasim me Rajonin dhe BE dhe paradoksi i efikasitetit publik

Shqipëria shpenzon relativisht pak për administratën publike, rreth 4.5–5% të PBB-së për pagat, krahasuar me 8–10% në vendet e BE-së, por produktiviteti mbetet i ulët, duke nxjerrë në pah një problem strukturor dhe jo thjesht fiskal.

Në Ballkanin Perëndimor, paga mesatare publike bruto është rreth 900 euro, krahasuar me rreth 1.000 euro në Shqipëri (rreth 100,000 lekë/muaj në 2025), por sfidat kryesore janë të ngjashme me politizim të administratës dhe mungesë matjeje të performancës reale.

Në BE, kostoja totale për administratën publike është shumë më e lartë,  rreth 7,142 PPS për kapita në 2021, me tendencë rritjeje deri në 8,000–9,000 PPS në disa vende në 2025, por output-i i shërbimeve është proporcional dhe shpesh mbi standardet, për shkak të matjes së avancuar të performancës dhe digjitalizimit funksional.

Shqipëria shfaq një paradoks, pasi ka kosto e ulët, por vlera është edhe më e ulët, ku miliarda lekë shpenzohen për strukturën administrative pa gjeneruar efekt real për qytetarët dhe ekonominë.

Për shembull, GDP per capita në PPS për Shqipërinë në 2025 është rreth 43–47% e mesatares së BE-së (rreth 23,000–24,000 USD PPP vs. 50,000–66,000 USD PPP në BE), duke konfirmuar hendekun e madh në konvergjencë.

Ky krahasim tregon se problemi nuk është vetëm sa shpenzojmë, por si është ndërtuar aparati publik dhe sa vlerë prodhon për shoqërinë, duke evidentuar nevojën për reforma strukturore dhe matje të qarta të efikasitetit.

Kështu, nëse adresojmë problemin e kostove evidentohet, se Platforma e-Albania ofron sot rreth 95% të shërbimeve publike online, duke ulur kontaktin fizik dhe disa kostot operative, si shpenzimet për dokumentacion dhe kohën e qytetarëve në sportele.

Megjithatë, pa thjeshtim real të procedurave administrative dhe pa matje të performancës, kjo nuk rrit produktivitetin e administratës, dhe shumë barriera burokratike mbeten.

Ndërsa në BE digjitalizimi ka sjellë ulje kostosh prej 18–34% dhe rritje të output-it publik, në Shqipëri dhe rajon shpesh transformohet vetëm në burokraci dixhitale, ku proceset komplekse mbeten të paprekura.

Rezultati është se edhe pse ka pasur ulje të kufizuara të kostove, hendeku midis shpenzimeve dhe vlerës reale që marrin qytetarët mbetet i madh, duke e lënë administratën të prodhojë më pak se sa kushton.

Korrupsioni dhe besimi si bllokues ekonomik

Në Shqipëri, niveli i besimit në institucionet publike mbetet i ulët, siç evidentohen edhe nga raportet e Progresit të BE-së.

Korrupsioni dhe klientelizmi shtojnë kostot për qytetarët përmes ryshfeteve, vonesave dhe procedurave të stërzgjatura, duke krijuar një kosto negative neto. Për çdo lek të shpenzuar në administratë, vlera reale e prodhuar shpesh është më e ulët, duke penguar zhvillimin ekonomik.

Parashikimi për 2026+ mbetet shqetësues.

Nëse strukturat publike vazhdojnë të funksionojnë sipas të njëjtave praktika, çdo investim i ri në administratë do të rrisë vetëm peshën fiskale, pa përmirësuar jetën e qytetarëve dhe duke thelluar hendekun midis shpenzimeve dhe vlerës reale.

Ky është boshti teorik i gjithë argumentit.

Aty ku raporti i efikasitetit është nën 1, shteti nuk prodhon vlerë, por konsumon zhvillim, duke vulosur statusin e administratës si strukturë që mbështetet mbi ekonominë dhe jo anasjelltas.

Zgjidhja nuk gjendet thjesht tek forma e kontratës apo struktura e pagave, por tek reforma reale, e orientuar nga matje të qarta të performancës me KPI të sakta, meritokraci dhe digjitalizim i thellë, siç funksionon në BE.

Mungesa e vullnetit për reformimin e thellë do të konservojë një administratë që konsumon burime publike, ndërsa ekonomia e vogël dhe e brishtë do të vazhdojë të mbajë gjallë shtetin, duke bërë çdo përpjekje kozmetike për reformë në një iluzion të rremë progresi.

---

[1] karaporte që janë publikuar kryesisht nga organizata ndërkombëtare (World Bank, OECD-Sigma, EC, UNDP), si dhe studime akademike. Ato përdorin indikatorë si koha e reduktuar e procedurave, kursime fiskale, kënaqësia e qytetarëve dhe impakti në GDP. Platforma e-Albania shpesh citohet si shembull për kursim kohe (mbi 95% shërbime online, duke ulur vizitat fizike).

Shumë indikatorë janë perceptuale ose të përgjithshëm, jo gjithmonë KPI quantitative të standardizuara nga DAP ose qeveria shqiptare. Matja e ndikimit ekonomik shpesh bazohet në vlerësime, jo në të dhëna reale-time. Matje më të detajuara, gjenden te raportet për performancën e institucioneve nga KLSH ose SIGMA për monitorimin e reformave PAR (Public Administration Reform), por gjithsesi nuk pasqyrojnë produktin real administrativ, si shprehur me lart.