PD dhe Programi Ekonomik 2025-2029: Mundësi apo risqe për ekonominë dhe buxhetin e Shqipërisë?

Propozimi për reformën fiskale synon thjeshtimin e sistemit tatimor dhe krijimin e kushteve më të mira për investitorët e huaj dhe bizneset, duke reduktuar ngarkesën tatimore për konsumatorët. Më poshtë është përshkrimi i secilit komponent të reformës dhe ndikimi i mundshëm:

1. Ulja e numrit të shkallëve tatimore

Qëllimi i kësaj pike është thjeshtimi i sistemit tatimor duke reduktuar shkallët tatimore.

Kjo do të bëjë sistemin më të parashikueshëm dhe më të lehtë për t’u kuptuar dhe zbatuar, si për individët ashtu edhe për bizneset. Ky thjeshtim mund të rrisë pajtueshmërinë dhe të përmirësojë klimën e biznesit.

2. Taksa e sheshtë 10% mbi kapitalin.

Qëllimi i kësaj pike është zbatimi i një takse të sheshtë për kapitalin për të reduktuar barrën tatimore mbi investimet.

Kjo mund të inkurajojë investitorët e huaj të investojnë në Shqipëri, pasi taksa e ulët dhe e parashikueshme mund të jetë më tërheqëse se sistemi aktual i taksimit më të lartë dhe më të komplikuar. Sidoqoftë, ky ndryshim mund të krijojë mundësi të reja për zhvillimin e sektorëve që mbështeten në investimet kapitale.

3. Tatim 10% mbi të ardhurat nga puna, duke përjashtuar 50 mijë lekët e para.

Qëllimi i kësaj pike është  eliminimi i taksimit progresiv dhe vendosja e një takse fikse mbi të ardhurat nga puna.

Ky ndryshim mund të reduktojë ngarkesën tatimore për ata me të ardhura mesatare dhe të ulë barrën për individët. Megjithatë, mund të ketë një efekt negativ për ata që fitojnë më shumë, pasi nuk do të përfitojnë nga taksimi progresiv. Ky model mund të ketë ndikim në rritjen e konsumit dhe të ardhurat e individëve.

4. Tatim 10% mbi të ardhurat jo nga paga.

Qëllimi është të tatohen gjithashtu të ardhurat që nuk vijnë nga paga.

Kjo mund të ndikojë negativisht për ata që kanë burime të tjera të ardhurash (p.sh., pasuri, biznese të vogla). Kjo mund të rrisë ngarkesën për ata që janë më të varur nga këto burime dhe mund të krijojë një efekt të papritur për individët që nuk janë të angazhuar në punë formale.

5. Zero taksim për profesionet e lira dhe biznesin e vogël.

Qëllimi i kësaj pike është të eliminohet taksimi për profesionet e lira dhe biznesin e vogël, duke favorizuar zhvillimin e këtyre sektorëve.

Ky është një hap i rëndësishëm për të mbështetur ndërmarrjet e vogla dhe profesionistët e lirë, që shpesh kanë kufizime financiare. Ky stimul mund të rrisë aktivitetin ekonomik në këtë sektor dhe të kontribuoni në rritjen e punësimit.

6. Tavani vjetor për tatim fitimin zero për biznesin e vogël në 18 milionë lekë dhe përjashtimi nga TVSH deri në 14 milionë lekë xhiro vjetore.

Qëllimi është të stimulohet biznesi i vogël duke lejuar që ata të mbeten pa taksë për fitimin dhe të jenë të përjashtuar nga TVSH për xhiron nën një kufi të caktuar.

Ky ndryshim do të ndihmojë bizneset e vogla të mbeten konkurrues dhe të rrisin kapacitetet e tyre për të zhvilluar aktivitete ekonomike, duke i lehtësuar ato nga taksat që mund të rëndonin financat e tyre.

7. Ulja nga 15% në 2% e taksës së shitjes së pronës.

Qëllimi është ulja e taksës për shitjen e pronës për të stimuluar tregun e pasurive të patundshme.

Ky ndryshim mund të rrisë aktivizimin e tregut të pasurive të patundshme, duke inkurajuar transaksionet dhe duke ndihmuar zhvillimin e ekonomisë së pasurive të patundshme.

8. Heqja e “Taksa Rama” mbi karburantet, duke ulur çmimin e karburantit me 24 lek për litër.

Qëllimi është ulja e çmimit të karburantit për të përmirësuar situatën për konsumatorët dhe bizneset që varen nga energjia.

Kjo mund të ketë një ndikim të drejtpërdrejtë në uljen e kostos së transportit dhe të prodhimit për shumë biznese, duke stimuluar edhe konsumimin. Për konsumatorët, kjo mund të ndihmojë në uljen e shpenzimeve të përditshme, duke përmirësuar ndjeshëm cilësinë e jetesës.

Për të krahasuar ndikimin e masave fiskale të vitit 2025–2029 me vitet 2009–2013, kur taksa e sheshtë mbi të ardhurat ishte efektive për të dyja kategoritë (punën dhe kapitalin) dhe tatimi për bizneset e vogla ishte 4%, ne do të përdorim të dhënat historike për periudhën 2009–2013 dhe do të realizojmë një krahasim me ndikimet e masave të propozuara në vitet aktuale, duke iu referuar programit të Partisë Demokratike 2025-2029.

Për çdo periudhë, do të japim një pasqyrë të masave fiskale dhe ndikimin e tyre mbi të ardhurat e buxhetit.

1. Taksa e Sheshtë (2009-2013 vs 2025-2029)

Në periudhën 2009–2013, Shqipëria kishte një sistem tatimor të sheshtë mbi të ardhurat, ku norma e tatimit për të ardhurat nga puna dhe kapitali ishte 10%. Ky sistem përfshinte një tatim të sheshtë mbi të ardhurat e individëve dhe të ardhurat nga kapitali, duke mbajtur një strukturë më të thjeshtë dhe të drejtpërdrejtë.

Periudha 2009–2013

Taksa e sheshtë mbi të ardhurat (puna dhe kapitali): 10% për të dyja, me një mbledhje totale të të ardhurave nga tatimi mbi të ardhurat nga puna dhe kapitalin prej 1.1 miliardë euro (600 milionë euro nga kapitali dhe 500–600 milionë euro nga paga).

Periudha	Tatimi mbi të ardhurat	Tatimi mbi kapitalin	Tatimi mbi të ardhurat nga puna
2009–2013	10% për të dyja	600 milionë euro	500–600 milionë euro
2021-2025	13-23% për punën 8-15% për kapitalin	840 milionë euro	580 milionë euro

Periudha 2025–2029 (Programi PD)

Taksa e sheshtë mbetet në 10%, por ndryshimet e mundshme janë të orientuara në stimujt për individët me të ardhura të larta dhe rritjen e mundësive për investime.

Ndikimi në të ardhurat. Megjithëse norma mbetet e njëjtë, ndryshimi i mundshëm në strukturën e tatimit mund të sjellë një ndikim më të madh për individët me të ardhura më të larta. Efektet në buxhet mund të kenë variacione në intervalin prej 84–168 milionë euro, duke ndikuar në shtimin e të ardhurave nga kapitali dhe ndihmuar të krijohen mundësi për investime të reja.

2. Tatimi për Bizneset e Vogla (2009–2013 vs 2025-2029)

Në periudhën 2009–2013, bizneset e vogla nuk përfitonin nga një taksë 0% mbi fitimin, por aplikoheshin norma më të ulëta të tatimit, 5% për bizneset e vogla. Ky masë kishte një ndikim pozitiv në rritjen e konkurrencës dhe të ardhurave për bizneset e vogla, duke stimuluar krijimin e vendeve të reja të punës.

Periudha 2009–2013

Tatimi i thjeshtuar për bizneset e vogla ishte 4% mbi fitimin, që ndihmoi në rritjen e konkurrencës dhe zhvillimin e ekonomisë lokale, me të ardhura që arrijnë deri në 60 milionë euro.

Periudha	Tatimi për bizneset e vogla
2009–2013	4% mbi fitimin, 60 milionë euro
2021-2025	0% për bizneset e vogla, 0 milionë euro

Periudha 2025–2029 (Programi PD)

Taksa për bizneset e vogla propozohet të jetë 0%, me qëllim stimulimin e mëtejshëm të këtij sektori ekonomik dhe rritjen e mundësive për krijimin e vendeve të punës.

Ndikimi në të ardhurat. Ndërsa kjo masë mund të stimulojë bizneset e vogla, do të sjellë një humbje të mundshme të të ardhurave për shtetin nga ky sektor, që mund të jetë deri në 3 milionë euro.

3. Tatimi mbi shitjen e pronës (2009–2013 vs 2025-2029)

Në periudhën 2009–2013, tatimi mbi shitjen e pronës ishte më i lartë, dhe përqindja ishte 10%. Kjo normë ishte më e lartë krahasuar me 2% të propozuar në vitet 2025-2029. Ndikimi i një tatimi më të lartë në atë periudhë çoi në një nivel më të lartë të të ardhurave nga transaksionet e pasurive të patundshme.

Periudha 2009–2013

Tatimi mbi shitjen e pronës ishte 10%, dhe përllogaritej në rreth 100 milionë euro të ardhura.

Periudha	Tatimi mbi shitjen e pronës
2009–2013	10%, 40 milionë euro
2021-2025	15%, 60 milionë euro

Periudha 2025–2029 (Programi PD)

Tatimi mbi shitjen e pronës propozohet të jetë 2%, me qëllim stimulimin e tregut të pasurive të patundshme dhe uljen e kostojeve për qytetarët dhe investitorët.

Ndikimi në të ardhurat. Ulja e taksës në 2% do të stimulojë mundësitë për transaksione të reja dhe aktivitet në këtë sektor, por mund të sjellë një humbje të mundshme të të ardhurave për shtetin, që mund të arrijë deri në 30 milionë euro.

4. Tatimi mbi Karburantet (2009–2013 vs 2025-2029)

Në periudhën 2009–2013, taksa mbi karburantet (taksat nacionale) ishte barre e lartë dhe deri me tani kanë vazhduar të mbeten të njëjtat nivele.

Periudha 2009–2013

Taksat nacionale mbi karburantet ishin 200 milionë euro.

Periudha	Tatimi mbi karburantet
2009–2013	200 milionë euro
2021-2025	200 milionë euro

Periudha 2025–2029 (Programi PD)

Heqja e taksës mbi karburantet do të mund të sjellë një ulje të çmimeve dhe ndihmën për qytetarët dhe bizneset, por gjithashtu mund të rezultojë në një humbje të mundshme të të ardhurave për shtetin.

Ndikimi në të ardhurat. Heqja e taksës mund të sjellë një humbje të mundshme të të ardhurave për shtetin prej 20–30 milionë euro.

Në versionin optimist, masat fiskale të propozuara do të kenë një ndikim të mundshëm pozitiv në të ardhurat e buxhetit, duke stimuluar rritjen ekonomike dhe duke mundësuar rritjen e të ardhurave nga disa sektorë. Ky version merr parasysh efektet pozitive dhe rritjen e mundshme të grumbullimit të të ardhurave nga disa masa fiskale dhe stimuj që mund të krijohen.

Përmbledhje e ndikimeve totale në buxhetin e 2025-2029 (Version optimist)

Masat Fiskale	Ndikimi në Të Ardhurat (Milionë Euro)
Ulja e shkallëve tatimore	-29 deri -58
Taksa e sheshtë mbi kapitalin	+84 deri +168
Tatimi mbi të ardhurat nga puna	-29 deri -58
Tatimi mbi të ardhurat jo nga paga	+50 deri +75
Zero taksim për biznesin e vogël	-1.5 deri -3
Ulja e taksës së shitjes së pronës	+18 deri +30
Heqja e taksës mbi karburantet	-20 deri -30
Totali (Ndikimi i mundshëm)	-1.25

Nga përmbledhja e masave fiskale si me lart, duket se ndikimi i mundshëm në të ardhurat buxhetore është i ndryshëm, me disa masa që mund të sjellin humbje të mundshme të të ardhurave dhe të tjera që mund të çojnë në një rritje të konsiderueshme të të ardhurave.

1. Ulja e shkallëve tatimore dhe tatimi mbi të ardhurat nga puna mund të sjellin një rënie të konsiderueshme të të ardhurave (në një interval prej -29 milionë deri në -58 milionë euro), duke ndikuar në balancën fiskale dhe mundësitë për mbulimin e shpenzimeve shtetërore.
2. Taksa e sheshtë mbi kapitalin, ndonëse një hap për të stimuluar investimet, mund të sjellë një rritje të mundshme të të ardhurave (nga +84 milionë deri në +168 milionë euro), duke e bërë këtë masë një mundësi për të mbushur disi boshllëkun e krijuar nga ulja e taksave të tjera.
3. Tatimi mbi të ardhurat jo nga paga (si fitimet nga kapitalet, asetet e tjera) do të sjellë një rritje të mundshme të të ardhurave, duke ndihmuar në stabilizimin e buxhetit me një shtesë prej +50 deri në +75 milionë euro.
4. Zero taksim për bizneset e vogla mund të sjellë një humbje të vogël në të ardhura (në një interval prej -1.5 deri në -3 milionë euro), por kjo mund të stimulojë rritjen e këtij sektori ekonomik dhe të krijojë mundësi të reja për krijimin e vendeve të punës dhe zhvillimin e ekonomisë lokale.
5. Ulja e taksës së shitjes së pronës mund të sjellë një shtesë të moderuar të të ardhurave (nga +18 deri në +30 milionë euro), pasi ulja e taksave në këtë sektor mund të nxisë më shumë transaksione dhe aktivitet në tregun e pasurive të patundshme.
6. Heqja e taksës mbi karburantet është një masë që mund të sjellë një humbje të mundshme të të ardhurave (mes -20 dhe -30 milionë euro), megjithatë, kjo mund të nxisë uljen e çmimeve dhe mund të ndihmojë në përmirësimin e ekonomisë për individët dhe bizneset.

Ndikimi mesatar i mundshëm në të ardhurat buxhetore, bazuar në masat fiskale të përmendura, është një humbje e mundshme prej –1.25 milionë Euro, që do të thotë se në një version optimist, për sa i përket këtij seti masash, mund të ketë një ulje të mundshme të të ardhurave, pasi nuk arrijne dot mobilizimi i buyrimeve dhe vullnetit të përçojë më shumë rritje se sa vlera më lart.

Në versionin pesimist, masat fiskale të propozuara mund të sjellin një ndikim negativ të konsiderueshëm në të ardhurat e buxhetit, për shkak të humbjes së mundshme të të ardhurave nga disa masa stimuluese dhe ulje taksash. Ky version do të marrë parasysh efektet më të dëmshme të këtyre masave dhe ndikimin që mund të kenë ato në buxhetin shtetëror.

Përmbledhje e ndikimeve totale në buxhetin e 2025-2029 (Versioni pesimist)

Masat Fiskale	Ndikimi në Të Ardhurat (Milionë Euro)
Ulja e shkallëve tatimore	-58
Taksa e sheshtë mbi kapitalin	+84
Tatimi mbi të ardhurat nga puna	-58
Tatimi mbi të ardhurat jo nga paga	+50
Zero taksim për biznesin e vogël	-3
Ulja e taksës së shitjes së pronës	+18
Heqja e taksës mbi karburantet	-30
Totali (Ndikimi i mundshëm)	-97

Në versionin pesimist të analizës, ndikimi i mundshëm në të ardhurat buxhetore është i shumëvarur, duke reflektuar një kombinim të masave që mund të kenë efekte negative dhe pozitive. Ky ndarje është e natyrshme, pasi disa masa fiskale mund të çojnë në një humbje të mundshme të të ardhurave, ndërsa të tjera mund të rrisin ndjeshëm të ardhurat, siç mund të ndodhë në rastet e rritjes së taksave ose forcimit të grumbullimit të tatimeve.

1. Ulja e shkallëve tatimore dhe tatimi mbi të ardhurat nga puna do të çonin në një humbje të mundshme të të ardhurave prej -58 milionë euro, duke theksuar efektet negative të mundshme për financat e shtetit nga ulja e normës së tatimit dhe ndryshimet në strukturën e të ardhurave.
2. Taksa e sheshtë mbi kapitalin dhe tatimi mbi të ardhurat jo nga paga gjithsesi do të mbajnë një rritje të mundshme të të ardhurave, por është më pak e mundur që kjo rritje të mbulojë humbjet e krijuara nga masat e tjera.
3. Zero taksim për biznesin e vogël mund të sjellë një humbje të vogël të të ardhurave prej -3 milionë euro, por gjithashtu mund të stimulojë zhvillimin e këtij sektori në afat të gjatë.
4. Ulja e taksës së shitjes së pronës mund të kontribuojë me një rritje të vogël të të ardhurave prej +18 milionë euro, por kjo do të jetë më pak e dukshme në krahasim me humbjet e mundshme nga ulja e taksave të tjera.
5. Heqja e taksës mbi karburantet do të çonte në humbje të mundshme të të ardhurave prej -30 milionë euro, duke pasur një efekt negativ të ndjeshëm në buxhetin e shtetit.

Ndikimi pesimist në të ardhurat buxhetore, bazuar në masat fiskale të përmendura edhe në versionin optimis, është një humbje e mundshme prej –97 milionë Euro.

Për të vlerësuar se cili nga versionet (optimisti apo pesimisti) është më i realizueshëm, është e nevojshme të merren parasysh disa faktorë kyç, si historiku i administratës fiskale, vullneti politik dhe ndikimet e informalitetit dhe korrupsionit, si në vijim:

1. Historiku i administratës fiskale.

Administrata fiskale në Shqipëri ka patur një histori të vështirë në realizimin e qëllimeve të saj, për shkak të problematikave të ndryshme si mosfunksionimi i sistemeve të monitorimit dhe grumbullimit të të ardhurave, si dhe një nivel të ulët efikasiteti në menaxhimin e tatimeve dhe kontrolleve tatimore. Shpesh ka pasur vonesa në grumbullimin e të ardhurave, dhe ndonëse janë bërë përpjekje për modernizim të sistemit, këto ndryshime nuk kanë arritur gjithmonë të shtrihen në çdo sektor dhe të përmirësojnë ndjeshëm efektivitetin.

Versioni pesimist mund të jetë më i mundshëm, pasi mbështetet në një ndalim të rrezikshëm të pritshmërive për të ardhurat, duke marrë parasysh nevojën për një administratë fiskale më të fortë dhe më të organizuar, që nuk është arritur ende plotësisht. Sipas këtij versioni, masat fiskale të propozuara për uljen e shkallëve tatimore dhe heqjen e taksave mund të jenë të vështira për t’u implementuar me sukses në një sistem që ende nuk ka arritur të adresojë problemet themelore të mbledhjes së tatimeve.

2. Vullneti politik.

Vullneti politik është një faktor shumë i rëndësishëm në realizimin e masave fiskale. Ndërsa politikat e përgjithshme të uljes së taksave dhe lehtësimit të barrës fiskale janë shpesh pjesë e platformave politike, në praktikë zbatimi i këtyre masave kërkon vendosmëri dhe angazhim të vazhdueshëm nga qeveria. Shpesh, ndonëse ekziston një vullnet për të zbatuar reforma, kjo mund të pengohet nga presionet politike, interesi për të ruajtur mbështetje politike në periudha zgjedhore, dhe pamundësia për të marrë vendime të shpejta dhe efikase.

Versioni optimist mund të përballohet me vështirësi të mëdha nëse vullneti politik i qeverisë është i dobët ose nëse përpjekjet për zbatimin e këtyre masave ngadalësohen nga pritshmëria për të fituar mbështetje në zgjedhje. Rritja e të ardhurave nga taksa mbi kapitalin dhe tatimi mbi të ardhurat jo nga paga kërkon një ndërmarrje serioze dhe një vullnet të fortë politik që është shpesh i vështirë për t’u realizuar.

3. Ndikimi i informalitetit dhe korrupsionit.

Informaliteti dhe korrupsioni janë dy fenomene që dëmtojnë rëndë sistemin fiskal dhe pengojnë përmirësimin e grumbullimit të të ardhurave. Informaliteti shpesh ka shkaktuar humbje të konsiderueshme për buxhetin, pasi shumë individë dhe biznese operojnë jashtë sistemit tatimor dhe nuk paguajnë tatime të plota. Po ashtu, korrupsioni në administratën fiskale mund të minojë besimin në sistem dhe të ndihmojë në shmangien e detyrimeve tatimore.

Versioni pesimist mund të jetë më i mundshëm, pasi ndikohet në parashikim nga një ndikim më të madh të informalitetit dhe korrupsionit në mbledhjen e të ardhurave në raport me efektet pozitive. Nëse niveli i informalitetit dhe korrupsionit do të mbetet i lartë, disa prej masave që premtojnë rritjen e të ardhurave mund të mos realizohen. Për shembull, ndonëse taksa e sheshtë mbi kapitalin mund të sjellë të ardhura, një administratë fiskale e dobët dhe një sistem me shumë hapësira për fshehjen e kapitalit mund të çojë në një grumbullim më të ulët të tatimeve se sa parashikohet.

Në këtë kontekst përgjithësues, versioni pesimist duket më i mundshmi duke marrë parasysh disa faktorë të rëndësishëm, që nuk janë adresuar në dy dekadat e fundit, si:

• Administrata fiskale e dobët dhe mungesa e infrastrukturës për mbledhjen e tatimeve do të dëmtojnë kapacitetin për të realizuar të ardhurat e parashikuara në versionin optimist.
• Vullneti politik mund të pengohet nga nevoja për të balancuar interesa të ndryshme dhe presionet politike, duke çuar në një implementim të ngadalshëm ose të paplotë të masave fiskale.
• Informaliteti dhe korrupsioni do të kenë një ndikim të madh në grumbullimin e të ardhurave, duke e bërë realizimin e të ardhurave të parashikuara në versionin optimist më të vështirë.

Pra, ndërsa versioni optimist është më tërheqës për efektet që mund të sjellë, në realitet është më i mundshëm që të mbetemi në një version pesimist, i cili është më i përshtatshëm për kontekstin aktual të Shqipërisë.