Turizmi, motor ekonomik në 2025, por me sfida të mprehta të qëndrueshmërisë

Në vitin 2025, turizmi ka arritur kulmin e zhvillimit të tij në Shqipëri, duke u kthyer në shtyllën kryesore të ekonomisë kombëtare. Sipas raportit më të fundit të Këshillit Botëror të Udhëtimeve dhe Turizmit (WTTC), dhe llogaritjeve nga ALTAX sektori i turizmit dhe udhëtimeve kontribuon 26.4% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB), një nivel rekord historik që e vendos vendin tonë ndër shtetet me varësinë më të lartë nga turizmi në Evropë.

Kjo shifër përkthehet në rreth 685.3 miliardë lekë (përafërsisht 6.4–6.5 miliardë euro), një rritje prej 52.8% krahasuar me vitin 2019, kur kontributi ishte rreth 20.6%.

Ndërsa ekonomia e përgjithshme është zgjeruar vetëm me 3.6% në të njëjtën periudhë, turizmi ka treguar një ritëm shumë më të shpejtë, duke u bërë motori kryesor i rritjes ekonomike, forcimit të bilancit të pagesave dhe krijimit të vendeve të punës.

Ky sukses nuk vjen vetëm nga numri i vizitorëve, por nga aftësia e sektorit për të kthyer shpenzimet turistike në vlerë reale të krijuar brenda vendit.

Shpenzimet turistike bruto arritën rreth 5.5 miliardë euro në 2025, kryesisht nga vizitorët e huaj. Pas zbritjes së kostove të importeve si karburanti, ushqimet e huaja dhe materialet e ndërtimit, vlera e shtuar bruto (VSB) direkte nga turizmi vlerësohet midis 2.25 dhe 2.99 miliardë euro, që përfaqëson 9–10% të PBB-së nominale (rreth 25–26 miliardë euro sipas projeksioneve të FMN-së dhe Bankës së Shqipërisë).

Kjo vlerë e shtuar mat pasurinë që mbetet realisht në ekonomi si fitime biznesesh, paga punonjësish dhe taksa të mbledhura.

Sektori kryesor që gjeneron këtë vlerë është HORECA (hotelet, restorantet dhe kafenetë) me rreth 18,108 njësi lokale aktive sipas Regjistrit të biznesit të INSTAT-it për 2025 dhe administratës tatimore.

Ky sektor ka qarkullim vjetor të vlerësuar 3.0–3.5 miliardë euro dhe VSB mesatare 55–60% të qarkullimit, pra 1.65–2.10 miliardë euro, që zë 55–60% të totalit të VSB-së direkte turistike.

Rritja e madhe e netëve të qëndrimit jo-rezidentë me +37.9% gjatë vitit ka shtyrë qarkullimin e hoteleve dhe restoranteve lart me 25–35% krahasuar me 2024-n, duke e bërë këtë fushë motorin kryesor të vlerës së krijuar.

Transporti turistik, me rreth 7,722 njësi lokale, ka qarkullim 0.8–1.0 miliardë euro, por Vlera e Shtuar Bruto (VSB) më të ulët 45–50% (0.36–0.50 miliardë euro) për shkak të importeve të larta të karburantit dhe automjeteve.

Agjencitë turistike, me 1,500–2,000 njësi, kontribuojnë me qarkullim 0.4–0.6 miliardë euro dhe VSB 60–65% (0.24–0.39 miliardë euro), por potenciali i tyre mbetet i kufizuar sepse shumica e paketave turistike shiten ende nga operatorë të huaj.

Për të ilustruar këtë shpërndarje, ja një tabelë e gatshme për kopjim direkt në Google Sheets (zgjidhni të gjitha qelizat, kopjoni dhe ngjitni si “Paste values only” ose si tabelë të thjeshtë):

Sektori	Numër njësish lokale (2025)	Qarkullim vjetor i vlerësuar (mld €)	VSB mesatare (% e qarkullimit)	VSB e vlerësuar (mld €)	% e totalit VSB turistik
HORECA (akomodim + ushqim)	~18,108	3.0–3.5	55–60%	1.65–2.10	55–60%
Transport turistik	~7,722	0.8–1.0	45–50%	0.36–0.50	12–15%
Agjenci turistike	~1,500–2,000	0.4–0.6	60–65%	0.24–0.39	8–10%
Total VSB direkte	–	–	–	2.25–2.99	~100%

Kontributi total i turizmit arrin 26.4% të PBB-së falë efekteve zinxhir. Efektet indirekte vijnë nga furnizuesit vendorë si bujqësia për restorantet, energjia për hotelet dhe ndërtimi i infrastrukturës, ndërsa efektet e induktuara lindin nga shpenzimet e punonjësve të sektorit në ekonomi. Multiplikatori ekonomik është 2.6–2.8 herë, pra çdo lek i shpenzuar nga turisti gjeneron 1.6–1.8 lekë shtesë në ekonomi. Krahasimi historik tregon një rritje të jashtëzakonshme:

Viti	Kontribut total WTTC (% e PBB-së)	Vlera në miliardë lekë	Shënim
2019	~19–20%	~350–380	Para pandemisë
2021	~12–14%	~220–260	Pas COVID
2023	~21–22%	~480–520	Rritje e shpejtë
2024	~24–25%	~580–620	Rekord deri atëherë
2025	26.4%	685.3	Kulmi historik

Megjithatë, turizmi shqiptar mbetet shumë i përqendruar gjeografikisht. Nga rreth 25,000–30,000 njësi lokale turistike, 45–50% përqendrohen në Tiranë, ku aktiviteti është 12-mujor falë turizmit urban, konferencave dhe restoranteve. Bregdeti (Vlorë, Fier, Durrës) zë 20–25%, me kulmin sezonal veror. Veriu (Shkodër, Lezhë) dhe jugu lindor (Gjirokastër, Korçë) kontribuojnë vetëm 6–12% secili, pavarësisht potencialit të lartë për turizëm malor, liqenor, kulturor dhe rural.

Ja një tabelë shpërndarjeje rajonale për kopjim në Google Sheets:

Rajoni / NUTS-3	Përqindje e njësive turistike	Përqindje e VSB turistike	Xhiro mesatare vjetore për njësi (€)
Tirana	45–50%	45–50%	~60,000
Bregdeti (Vlorë + Fier + Durrës)	20–25%	25–30%	~80,000 (por shumë sezonal)
Veriu (Shkodër + Lezhë)	6–12%	6–10%	~30,000
Jugu lindor (Gjirokastër + Korçë)	6–12%	6–10%	~25,000
Të tjera (Berat, Elbasan, Kukës, Dibër…)	5–8% secili	5–10%	20,000–40,000

Produktiviteti i punës në turizëm është relativisht i lartë me 180,000–200,000 punonjës direkt, VSB për punonjës arrin mesatarisht 13,500 euro në vit, mbi mesataren kombëtare rreth 12,000 euro. Xhiroja mesatare për njësi lokale është 39,000 euro në vit, më e lartë në Tiranë dhe bregdet, por e ulët në veri dhe juglindje për shkak të sezonalitetit dhe bizneseve familjare të vogla.

Ky zhvillim i shpejtë sjell edhe sfida të mëdha. Varësia e lartë nga turizmi e bën ekonominë vulnerabël ndaj krizave si pandemitë, moti i keq ose rritja e çmimeve të fluturimeve. Përqendrimi në Tiranë dhe bregdet krijon mbingarkesë infrastrukturore dhe presion mjedisor gjatë sezonit veror. Importet e larta në transport dhe ushqim reduktojnë pjesën që mbetet në ekonomi. Produktiviteti dhe xhiroja mbeten ende prapa fqinjëve si Kroacia dhe Greqia, kryesisht për shkak të sezonalitetit dhe formalizimit të ulët.

Për të kaluar nga rritja volumore në një ekonomi të vlerës së shtuar, Shqipëria duhet të investojë në diversifikim: turizëm kulturor, rural, dimëror dhe konferencash, me formalizim më të lartë të sektorit, me rritje të agjencive lokale, me ulje të rrjedhjeve të importeve dhe me shpërndarje më të barabartë të zhvillimit në veri dhe juglindje. Kështu, turizmi mund të bëhet jo vetëm një motor rritjeje sezonal, por një forcë e qëndrueshme që sjell prosperitet të shpërndarë për të gjithë vendin.