Pse u ul me ritme te shpejta borxhi publik i Shqipërisë në tre vitet e fundit?

Për të ofruar një përgjigje të argumentuar mbi uljen e borxhit publik të Shqipërisë nga 76.2% në 55.95% të PBB-së gjatë periudhës 2021–2024, do të shqyrtojmë faktorët kryesorë që kanë ndikuar në këtë zhvillim, bazuar në të dhënat dhe raportet zyrtare.

Së pari, rritja e PBB-së dhe efekti në borxhin publik.

Rritja e PBB-së ka qenë një faktor kyç në uljen e përqindjes së borxhit publik ndaj PBB-së. Në vitin 2021, PBB-ja e Shqipërisë u rrit me 7.8%, duke arritur në 1.87 trilionë lekë (rreth 18.2 miliardë euro). Në vitin 2022, rritja ishte 4.83%, në vitin 2023 ishte 3.7%, dhe në vitin 2024 vlerësohet të arrijë 3.6%. Kjo rritje ka kontribuar në rritjen e bazës ekonomike, duke bërë që borxhi nominal të ketë një peshë më të vogël në raport me PBB-në.

Së dyti, menaxhimi i borxhit dhe deficiti buxhetor.

Deficiti buxhetor ka qenë 2.6% e PBB-së, një nivel që tregon një menaxhim të kujdesshëm të financave publike. Ky deficit ka mundësuar që qeveria të financojë shpenzimet pa krijuar një borxh të ri të konsiderueshëm, duke ndihmuar në stabilizimin e borxhit publik.

Së treti, kushtet e huamarrjes dhe kostoja e borxhit.

Kushtet e huamarrjes kanë qenë më të vështira gjatë kësaj periudhe, me rritje të normave të interesit në tregjet ndërkombëtare. Megjithatë, qeveria ka menaxhuar me sukses portofolin e borxhit, duke ruajtur një strukturë të qëndrueshme dhe duke minimizuar ndikimin e kostos së lartë të borxhit në financat publike.

Së katërti, mbështetja ndërkombëtare dhe stabiliteti fiskal.

Mbështetja ndërkombëtare ka qenë e qëndrueshme, duke mundësuar qasje në financime me kushte të favorshme. Kjo ka ndihmuar në ruajtjen e stabilitetit fiskal dhe në uljen e borxhit publik si përqindje e PBB-së.

Së pesti, përmirësimi i shërbimit të borxhit.

Në tremujorin e dytë të vitit 2024, shërbimi i borxhit ka arritur në 49.8 miliardë lekë, nga 100.8 miliardë lekë që ishte në fund të vitit 2023. Ky reduktim ka lehtësuar barrën e borxhit dhe ka kontribuar në uljen e borxhit publik si përqindje e PBB-së.

Së gjashti, struktura e borxhit dhe afati i maturimit

Struktura e borxhit ka pësuar përmirësime, me një ulje të borxhit afatshkurtër në nivelet më të ulëta historike. Në fund të tremujorit të dytë të vitit 2024, borxhi afatshkurtër përbënte 41.1% të borxhit të brendshëm, në rënie nga 44.7% në fund të vitit 2023. Kjo ka kontribuar në uljen e rrezikut të ristrukturimit të borxhit dhe në stabilizimin e financave publike.

Së shtati, zhvlerësimi i valutave të huaja si euro dhe dollari amerikan.

Mbivlerësimi i Lekut dhe zhvlerësimi i Euros ka ndikuar ndjeshëm në uljen e borxhit publik të Shqipërisë si përqindje e PBB-së. Ky faktor është veçanërisht i rëndësishëm, duke qenë se një pjesë e konsiderueshme e borxhit publik të Shqipërisë është në këtë valutë të huaj.
Në periudhën e fundit, Leku shqiptar është forcuar ndjeshëm kundrejt valutave kryesore si euro dhe dollari. Për shembull, kursi i euros ka rënë në nivele historike në vitet 2023-2024, duke ndikuar drejtpërdrejt në uljen e vlerës nominale të borxhit të jashtëm të shprehur në lekë.

Kur vlera e euros dhe dollarit bie kundrejt lekut, borxhi i shprehur në lekë zvogëlohet automatikisht.
Kështu, forcimi i lekut ka ulur vlerën nominale të borxhit publik të jashtëm në terma të lekut. Kjo ulje ndihmon në uljen e raportit të borxhit ndaj PBB-së, edhe nëse borxhi në terma absolutë mbetet i pandryshuar në valutë.
Në të njëjtën kohë, forcimi i lekut rrit vlerën nominale të PBB-së në lekë, duke bërë që përqindja e borxhit ndaj PBB-së të jetë më e ulët.

Nga çfarë argumentuam duket se ulja e borxhit publik të Shqipërisë nga 76.2% në 55.95% të PBB-së gjatë periudhës 2021–2024 është rezultat i një kombinimi të faktorëve, përfshirë rritjen e PBB-së, menaxhimin e kujdesshëm të deficitit buxhetor, përmirësimin e strukturës së borxhit, mbivlerësimin e Lekut ndaj Euros dhe mbështetjen ndërkombëtare.

Këto elemente kanë kontribuar në stabilizimin dhe uljen e borxhit publik si përqindje e PBB-së, duke e bërë atë më të qëndrueshëm dhe të menaxhueshëm.