Projektligji i Ri për Koncesionet dhe Partneritetin Publik-Privat në Shqipëri

Në një kohë kur Shqipëria po përpiqet të afrohet më shumë me standardet e Bashkimit Evropian, Ministria e Ekonomisë, Financave dhe Zhvillimit miratoi më 9 dhjetor 2025 një projektligj të rishikuar për “Koncesionet dhe Partneritetin Publik-Privat” (PPP).

Ky draft, i cili tashmë është dërguar në Këshillin e Ministrave për shqyrtim dhe më pas në Kuvend, premton ndryshime të rëndësishme si studimet e fizibilitetit të detyrueshme dhe heqjen e ofertave të pakërkuara.

Por, ndërsa qeveria e paraqet si një reformë të madhe për transparencë dhe efikasitet, pyetjet mbeten: A do të ndryshojë vërtet ky ligj peizazhin e koncesioneve, të njohura për abuzime dhe humbje financiare, apo do të jetë vetëm një fasadë për të vazhduar praktikat e vjetra?

Koncesionet si “këmbanë e rrezikut” në ekonomi

Koncesionet dhe PPP-të kanë qenë një mjet kryesor i qeverisë shqiptare për të financuar projekte infrastrukturore, shëndetësore dhe mjedisore që nga viti 2013, kur u miratua ligji bazë nr. 125/2013.

Megjithatë, ky model ka qenë i mbushur me kontroverse. Skandali i incineratorëve, ku kontrata për djegien e mbetjeve u dhanë pa tendera të hapur dhe me kosto të fryra, ka kushtuar miliona euro taksapaguesve.

Sipas të dhënave të Institutit të Statistikave (INSTAT) dhe raporteve të Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN), pagesat për koncesione gjatë 9-mujorit të parë të 2025-së arritën në rreth 100 milionë euro, një rritje e konsiderueshme krahasuar me vitet e mëparshme, por me efikasitet të dyshimtë.

FMN-ja, në një raport të gushtit 2025, ka paralajmëruar qeverinë të mos heqë kufizimet buxhetore për PPP-të, duke theksuar se “këto kontrata kanë krijuar borxhe të fshehura që rrezikojnë stabilitetin fiskal”.

Edhe Banka Botërore dhe EBRD-ja kanë kritikuar mungesën e monitorimit të duhur, duke e renditur Shqipërinë si një nga vendet më problematike në rajon për menaxhimin e koncesioneve.

Projektligji i ri, synon të adresojë këto dobësi me disa ndryshime konkrete:

• Studimi i fizibilitetit i detyrueshëm, ku çdo kontratë koncesioni do të kërkojë një analizë të detyrueshme fizibiliteti, e cila do të vlerësojë nevojën, kostot dhe rreziqet e projektit. Kjo masë synon të parandalojë kontrata “të fryra” si ato të incineratorëve, ku studimet ishin sipërfaqësore ose mungonin fare. Sipas Ibrahimit, “kjo do të rrisë efikasitetin dhe do të mbrojë interesin publik”.
• Heqja e ofertave të pakërkuara, të cilat nuk do të lejohen më oferta nga investitorët privatë pa një kërkesë të mëparshme nga qeveria. Kjo eliminon praktikën e “tenderave të fshehtë”, ku kompani të lidhura me politikën mund të propozonin projekte pa konkurrencë. Qeveria argumenton se kjo do të “rritë transparencën dhe do të favorizojë tenderat e hapur”.
• Thjeshtësimi i procedurave dhe monitorimi i shtuar. Koha për miratimin e PPP-ve shkurtet, duke eliminuar “procedurat e tepërta”, siç deklaroi ish-ministrja Elva Margariti Ahmetaj në një intervistë për Balkanweb. Gjithashtu, parashikohet një bazë e dhënash publike për kontratat, me detyrimin për të zbuluar çmimet, listat e çmimeve dhe katalogët.

Këto ndryshime duken pozitive në letër dhe përputhen me direktivat e BE-së për PPP-të, siç theksohet në raportin e Komisionit Evropian të nëntorit 2025. Megjithatë, implementimi mbetet çelësi, një pikë ku Shqipëria ka dështuar shpesh në të kaluarën.

Arsyet e qeverisë, rrugë drejt integrimit evropian?

Qeveria e justifikon reformën si pjesë e Agjendës së Reformave 2025, e cila lidhet me fonde evropiane dhe negociatat për anëtarësim. “Ky ligj do të nxisë investimet private pa rrezikuar buxhetin shtetëror”, tha Ibrahimi në një konferencë për shtyp. Gjithashtu, synon të reduktojë humbjet financiare, duke qenë se pagesat për koncesione kanë arritur nivele alarmante deri në 347.8 milionë lekë më pak vetëm për një kontratë në 2025, sipas Lapsi.al.

Por, kjo narrativë qeveritare duket e pashmangshme. Reforma vjen pas presionit nga FMN-ja dhe BE-ja, jo nga iniciativa e brendshme. EBRD-ja, në raportin e saj të nëntorit 2025, vlerëson se “ndryshimet janë të vonuara dhe duhet të avancohen shpejt për të shmangur dështimet”.

Edhe pse ligji ofron disa përmirësime, analiza kritike nuk mund të mungojë. OJQ-ja Albanian Institute for Sustainable Development (AIS) ka ngritur shqetësime serioze në një postim në LinkedIn, duke thënë se drafti “nuk plotëson plotësisht direktivat e BE-së për transparencë dhe nuk parashikon mekanizma të pavarur kontrolli”. Ata kërkojnë një shqyrtim të thellë, duke theksuar se heqja e ofertave të pakërkuara është pozitive, por nuk adreson konfliktet e interesit në bordet e vlerësimit.

Në Kuvend, gjatë shqyrtimit në Komisionin e Ekonomisë më 10 dhjetor, deputeti socialist Erion Braçe kritikoi ashpër:

“Do të jepni burgjet me PPP? Kjo është një zgjatje e modelit të vjetër”.

Debatet tregojnë se opozita e sheh ligjin si një “fasadë” për të vazhduar koncesionet e favorshme, veçanërisht në infrastrukturë dhe shëndetësi.

Më tej, FMN-ja paralajmëron se pa kufizime buxhetore të rrepta, PPP-të mund të krijojnë “borxhe të fshehura” që rrisin deficitin. Raporti i Reform Agenda Update (qershor 2025) vë në dukje se ligji i PPP-ve ishte planifikuar për qershor, por u vonua – një shenjë e mungesës së vullnetit politik. Kritikët pyesin: Si do të sigurohet pavarësia e studimeve të fizibilitetit kur ato do të paguhen nga buxheti shtetëror? Dhe a do të ketë sanksione reale për shkeljet, apo do të mbeten vetëm deklarata?

Ndikimi Potencial dhe mundësitë dhe rreziqet

Nëse implementohet siç duhet, ky ligj mund të tërheqë investime më cilësore, duke reduktuar kostot për shtetin dhe duke rritur efikasitetin e projekteve. Për shembull, në sektorin e energjisë së rinovueshme, PPP-të transparente mund të ndihmojnë në arritjen e qëllimeve të Gjelbër Evropian. Por, nëse dështon, mund të thellojë mosbesimin publik dhe të pengojë integrimin evropian, siç ndodhi me vonesjat në reformën e drejtësisë.

Aspekte Pozitive	Aspekte Kritike
Heqja e ofertave të pakërkuara rrit konkurrencën	Mungon pavarësia e plotë në vlerësimin e fizibilitetit
Thjeshtësimi i procedurave mund të nxisë investime	Rreziku i vazhdimit të konflikteve të interesit
Përputhje me standardet e BE-së	Presion nga FMN për kufizime buxhetore të rrepta

Projektligji për koncesionet është një hap realiste drejt reformës, por mbetet i papërsosur dhe i rrezikuar nga historia jonë e dështimeve. Qeveria ka bërë premtime të mira, por pa monitorim të pavarur dhe transparencë të vërtetë, ky mund të jetë vetëm një kapitull tjetër në sagën e koncesioneve të dyshimta.

Opozita, shoqëria civile e angazghuar dhe donatorët ndërkombëtarë duhet të ushtrojnë presion për përmirësime, ndërsa qytetarët të kërkojnë llogari. Në fund të fundit, koncesionet nuk janë vetëm kontrata, por mjeti ynë për zhvillim të qëndrueshëm, ose fatkeqësisht për pasurim të pakujdesshëm.