Pagat në Ballkanin Perëndimor: Minimumi midis dëshirave dhe realitetit

Të dhënat e Eurostat nuk falin[1]. Ballkani Perëndimor renditet në fund të Europës sa i përket pagave minimale. Për analistët ekonomikë në rajon, nga Tirana deri në Beograd, problemi kryesor është se këto paga nuk mjaftojnë as për shportën minimale të konsumit. Prandaj disa prej tyre po i thonë politikanëve të „heqin syzet rozë“ dhe të shohin se si jetojnë realisht punëtorët[2].

Qeveria serbe po rrit pagën minimale mbi 500 euro nga 1 tetori.
Presidenti serb Aleksandar Vučić njoftoi këto ditë një rritje të jashtëzakonshme të pagës minimale nga 1 janari 2026, që do të arrijë 10.1 për qind, një rritje kumulative prej 37 për qind.

Gjatë një fjalimi publik në “Pallatin“ e Serbisë, Vučić njoftoi se duke filluar nga 1 tetori, pagat në sektorët e shëndetësisë dhe arsimit do të rriten për pesë për qind, si dhe një rritje e jashtëzakonshme e pagës minimale prej 9.4 për qind.

“Kjo rritje e pagës minimale shoqërohet me një rritje nga 1 janari prej 10.1 për qind. Me rritjen e pagës minimale prej 13.7 për qind nga 1 janari i këtij viti, kjo është një rritje kumulative prej 37 për qind krahasuar me dhjetorin 2024,“ tha Vučić, duke prezantuar masat e reja shtetërore për përfitimin e qytetarëve serbë.

Ai tha se paga minimale nga 1 janari do të jetë 551 euro, gjë që do të reflektohet gjithashtu në “mbulimin“ e shportës së konsumit.

“Për herë të parë në historinë e Serbisë, do të kemi një mbulim minimal të shportës së konsumit jo 100 për qind, por 111 për qind. Kjo tregon sa përparim po bëjmë dhe sa më të denjë dhe më të lehtë mund të jetojnë njerëzit,“ tha Vučić.

Sipas statistikave të Eurostat, vetëm punëtorët në Mal të Zi kanë aktualisht paga minimale më të larta në rajon dhe ky institucion llogarit të ardhurat në vlerë bruto, jo neto.

Sipas këtyre të dhënave, Shqipëria është “mbajtëse e një rekordi të zi“ sepse me një pagë minimale prej 408 eurosh renditet në vendet e fundit në Europë.

Përballja me jetën, jo me mbijetesën

Analisti ekonomik nga Tirana, Eduard Gjokutaj, tha për Kosovo Online se nuk ka të dhëna zyrtare për koston minimale të jetesës në Shqipëri, por se paga minimale prej 412 eurosh nuk lejon një jetë të denjë, por thjesht “mbijetesë“ dhe kjo është arsyeja pse gjithnjë e më shumë të rinj po largohen nga vendi.

“Në vendin tonë nuk ka një qasje zyrtare për kostot minimale të jetesës që do të mbulonte jo vetëm nevojat bazë, por edhe shpenzimet për banim, shëndetësi dhe arsim. Duke marrë parasysh mungesën e një metode shtetërore ose llogaritjesh të publikuara, ekspertë të ndryshëm, përfshirë disa analistë të pavarur, vlerësojnë se minimumi mujor i jetesës për një person është midis 24,000 dhe 26,000 lekë (247-268 euro), dhe për një familje me katër anëtarë midis 90,000 (929 euro) dhe 100,000 lekë (1,032 euro). Është e qartë se shuma e përmendur nuk mjafton për të mbuluar të gjitha shpenzimet e nevojshme dhe për të siguruar një standard jetese të denjë,“ thekson Gjokutaj.

Ai sqaron se sipas statistikave zyrtare, paga minimale në Shqipëri këtë vit është 40,000 lekë (412 euro).

“Kjo nuk mjafton për të pasur një jetë të denjë. Për një jetë të denjë, nuk duhet të shpenzojmë vetëm për ushqim, energji elektrike ose nevoja bazë, por duhet të kemi akses edhe në shërbime të tjera. Krahasuar me pagën minimale, paga minimale është pak më e lartë se ky minimum, por njerëzit që punojnë ndihen ende të varfër. Pra, njerëzit punojnë shumë, por nuk marrin të ardhura në përputhje me punën që bëjnë,“ shpjegon Gjokutaj.

Ai thekson se pa ndryshime të qarta nuk është e mundur të ngadalësohet ritmi i largimeve, sidomos i të rinjve nga Shqipëria.

“Të rinjtë nuk ndihen të sigurt dhe nuk shohin një perspektivë ekonomike që u jep të ardhura të mjaftueshme për një jetë të denjë,“ shton ai.

Gjokutaj thekson se paga minimale në Shqipëri është rritur këtë vit, por “shumë punëtorë jetojnë ende në varfëri“.

“Ndjejnë presion ekonomik dhe nuk kanë mundësi për një jetë të qëndrueshme pavarësisht angazhimit të gjatë në punë. Kjo nxit një valë emigrimi të atyre që nuk ndihen ekonomikisht të sigurt ose nuk shohin perspektivën që puna e tyre do t’u mundësojë të jetojnë një jetë të denjë, gjë që nga ana tjetër ul konsumin, dobëson ekonominë dhe zvogëlon shanset për një të ardhme më të mirë,“ përfundon analisti.

Ai shton se Shqipëria, së bashku me Kosovën, renditet në fund të Ballkanit Perëndimor përsa i përket „rritjes së mirëqenies së popullsisë.“

„Ne nuk llogarisim shpenzimet publike sociale, të cilat duhet të jenë një politikë e dedikuar jo vetëm për standardin minimal të jetesës, por edhe për rritjen e mirëqenies së popullsisë që duhet të rrjedhë nga rritja ekonomike e vendit. Në këtë drejtim, jemi ndër vendet e fundit në rajon. Prandaj, rritja e të ardhurave në vendin tonë nuk pasqyron rritjen ekonomike,“ thekson Gjokutaj.

Ai shton se Serbia, Bosnja dhe Hercegovina, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut “shpenzojnë më shumë për çështjet sociale“ në buxhetet e tyre.

“Shqipëria dhe Kosova po bëjnë përpjekje në rritje për të shtuar këto fonde, por kjo mbetet e pamjaftueshme. Pas prezantimit të programit nga qeveria e re, ajo nuk duhet vetëm të mburret për atë që ka bërë në të kaluarën, por edhe në buxhetin për 2026 dhe vitet pasuese. Natyrisht, shpenzimet publike duhet të rriten, pasi momenti në të cilin jetojmë kërkon një rritje të shpenzimeve publike,“ përfundon Gjokutaj.

Kosova në fund

Të dhënat e Eurostat nuk tregojnë të dhëna nga Bosnja dhe Hercegovina dhe nga Kosova.

Për 5 shtator, Ditën Ndërkombëtare të Pagës Minimale, Instituti për Politikat Sociale Musine Kokalari nga Prishtina përgatiti një raport sipas të cilit paga minimale në Kosovë është rreth 350 euro, dhe vetëm një në pesë punonjës ka pagë të mjaftueshme për nevojat bazë.

“Të dhënat tregojnë se paga minimale në Kosovë nuk është e denjë për jetën e punëtorëve. Duke ditur që paga minimale është 350 euro, kjo nuk mbulon shpenzimet e jetesës për një person“, tha drejtoresha e programit Drenusha Kanoli.

Sipas këtij studimi, për shpenzimet e jetesës, një punonjës ka nevojë për 720 euro.

Kryetari i Aleancës së Biznesit, Agim Šahini, shpjegon për Kosovo Online se paga minimale në Kosovë është më e ulëta në rajon dhe shuma prej 350 euro nuk mbulon shportën e konsumit. Zgjidhja, sipas tij, është që qeveria të rrisë pagën minimale.

“Paga minimale në Kosovë është më e ulëta në të gjithë Ballkanin, 350 euro. Me këtë pagë, punëtorët nuk mund të jetojnë 15 ditë. Në këtë moment, paga minimale duhet të jetë të paktën 500 euro,“ thekson Šahini.

Ai shton se kjo shumë nuk mbulon shportën e konsumit dhe qeveria duhet të marrë një vendim për rritjen e pagës minimale.

“Syzet rozë“

Situata është e ngjashme edhe në Maqedoninë e Veriut.

Në një analizë të Kosovo Online për rritjen e çmimeve dhe mënyrën se si vendet e rajonit po përballen me këtë fenomen, analisti nga Shkupi, Abil Bauš, paralajmëroi se në Maqedoninë e Veriut ka pasur rritje të pagave, por edhe inflacion.

“Çmimet janë rritur për 38 për qind krahasuar me rritjen e pagave, që këtë vit ishte deri në 7.7 për qind. Pra, inflacioni ha pagat e rritura,“ vlerëson Bauš.

Nënkryetari për sektorin privat të Bashkimit të Sindikatave të Maqedonisë, Ivan Peševski, u drejtua ndaj politikanëve që vendosin për pagat minimale në këtë vend që „të heqin syzet rozë“.

“Le të heqin një ditë syzet rozë, të kthejnë kamerat tek qytetarët, t’i pyesin në tregje për çmimet dhe të shohin se jeta e punëtorëve, studentëve dhe pensionistëve maqedonas është reduktuar në produktet bazë në treg dhe në farmaci, larg rrobave të shtrenjta dhe pushimeve luksoze,“ thotë Peševski.

Ai ilustron me faktin se një pjesë e shportës së konsumit përfshin edhe “shtatë ditë bungalove“ në Dojran.

“Nëse kjo është luks për punëtorin që punon gjithë vitin dhe nuk mund të përballojë pushime, atëherë nuk e di për çfarë po flasim, për çfarë Europe dhe të drejtash punëtori. Ne së pari luftojmë për të drejtat e njeriut, pastaj edhe për të drejtat e punëtorëve,“ shton Peševski.

Sipas tij, në Maqedoninë e Veriut “paraja dhe fuqia blerëse e punëtorëve“ vlen më pak se në të gjithë Ballkanin Perëndimor.

Ai thekson se problemi kryesor është që pagat minimale nuk mbulojnë shportën bazë të konsumit.

“Bashkimi i Sindikatave të Maqedonisë llogarit për 15 vjet shportën minimale sindikale, e cila aktualisht është 65,000 denarë (1,056 euro) pa kredi ose qira. Për familjet që jetojnë me qira ose kanë kredi strehimi, kjo shumë është më e lartë se 80,000 denarë, krahasuar me pagën minimale prej 400 eurosh,“ thotë Peševski.

Studimet tregojnë se familjet që jetojnë vetëm nga një ose dy paga minimale dhe ka mijëra të tilla nuk kanë mjaftueshëm për nevojat bazë, e lëre më për një jetë të denjë për një familje me katër anëtarë.

Ai kujton se paga minimale u vendos në Maqedoninë e Veriut në vitin 2012 me Ligjin për pagesën e pagës minimale.

“Ato kanë pasur rritje të konsiderueshme deri sot, ndoshta edhe trefish, por krahasuar me çmimet në treg, ushqimet, produktet e tjera dhe shpenzimet e grumbulluara rezulton se punëtori maqedonas nuk mund të mbijetojë një muaj me këto të ardhura,“ thotë Peševski.

Ai përpiqet që paga minimale në vend të rritet nga 400 në 500 euro.

“Edhe 500 euro nuk mjafton për jetesë, por rrit bazën, që nënkupton rritjen e të gjitha pagave për të paktën 6,000 denarë (97 euro), sa janë rritur shpenzimet e jetesës për vetëm një vit,“ sqaron sindikalisti.

Si ilustrim, shporta e konsumit vitin e kaluar ishte 58,000 denarë (943 euro), ndërsa tani ka arritur 1,056 euro.

“Të gjitha masat që duheshin të ngrihnin marzhet ose çmimet nuk dhanë rezultat, sepse gjatë muajve që këto masa ishin në fuqi, shporta nuk u ul më shumë se 200-300 denarë, që për të gjithë punëtorët në Maqedoni shihet si një gabim statistikore,“ thotë Peševski.

Në Maqedoninë e Veriut ka 167,000 punëtorë, nga të cilët 510,000 marrin deri në 30,000 denarë (487 euro) në muaj.

“Kjo do të thotë se në një familje ku të dy bashkëshortët marrin deri në 60-65,000 denarë, ata janë nën 100 denarë (1,6 euro) në ditë dhe ndodhen nën kufirin e varfërisë. Apelojmë që lufta që Bashkimi i Sindikatave i Maqedonisë dhe degët e saj udhëheqin ndaj qeverisë dhe punëdhënësve të mos jetë për mbylljen e vendeve të punës ose për ndryshimin e qeverisë, por të ulen dhe të fillojnë dialog social. Duam të shohim cilët parametra kanë në dispozicion ose çfarë llogaritjesh dhe shporta konsumesh qeveria dhe punëdhënësit bëjnë dhe besojnë se mund të jetosh me pagën 400 ose 500 euro,“ thotë Peševski.

“Tragjedinë“ e përkeqëson fakti se për pagat minimale dhe shportat e konsumit vendosin “njerëz me paga 3,500, 4,000 ose 5,000 euro“.

Ai është i prerë se paga minimale në Maqedoninë e Veriut nuk mund të mbulojë shportën e konsumit.

“Nëse marrim shifrën që paga minimale është 24,000 denarë (390 euro), dhe shporta totale 65,000 denarë (1,056 euro), besoni, për një familje me katër anëtarë kjo nuk mjafton, mbulon vetëm një pagë mesatare minimale, e jo dy pagat minimale ose nëse ka ndihmë sociale, një familje dhe një pagë nuk mjafton,“ thotë Peševski.

“Arritja“ e shportës së konsumit

Ekonomisti Nenad Bumbić nga Konsulenti i Konsumatorit thotë për Kosovo Online se Ballkani Perëndimor shënon trend rritjeje të pagave minimale, por ato ende nuk përputhen me shportat minimale të konsumit.

“Për të gjitha vendet e rajonit trendi është rritja e ndjeshme e pagave minimale, por problemi kryesor është që këto paga minimale shumë vështirë arrijnë shportën e konsumit, madje edhe shportën minimale. Problemi kryesor është që shportat e konsumit nuk pasqyrojnë nevojat tona reale,“ thekson Bumbić.

Ai jep shembullin e shportës minimale në Serbi, ku një familje me tre anëtarë parashikohet të ndajë 200 gram salcice çaji ose një paketim më të madh lëngu natyral për një muaj.

“Kjo është situata ku një mysafir mund të vijë një herë në muaj dhe nëse vjen dy herë nuk ka çfarë t’i shërbejë. Kjo shportë minimale nuk pasqyron në asnjë mënyrë nevojat reale, minimale, jo për një jetë normale, por për mbijetesë,“ thotë Bumbić.

Ai thekson se analiza e shportave të konsumit në rajon tregon se qytetarët do të dëshironin që politikanët të provonin të jetonin me to.

“Është e vështirë që dikush të mund të mbijetojë realisht me këto shporta konsumesh,“ nënvizon ky ekonomist.

Ai kujton se disa vende të Ballkanit Perëndimor ende mbështeten në modelet e shportave të konsumit të ish-SFRJ-së, me ndryshimin se janë zvogëluar „shpenzimet e panevojshme“.

“Realistisht, krahasuar me kohën kur ishim në SFRJ dhe sot, kemi një rënie objektive të pasurisë dhe përmbajtjes së shportave të konsumit në të gjitha vendet e rajonit,“ shpjegon Bumbić.

Sipas të dhënave të Eurostat për gushtin, Kroacia ka pagën minimale më të lartë në rajon me 970 euro, ndërsa për vendet e Ballkanit Perëndimor kjo është në Malin e Zi me 670 euro.

“Por të dhënat e Eurostat shprehin pagat minimale në vlera bruto, jo neto, siç jemi mësuar ne,“ thekson ky ekonomist.

Bumbić thotë se rritja e pagës minimale krijon në thelb „dy efekte“, nga të cilat përfitojnë vetëm dy grupe punonjësish:

1. Punonjësit, të cilëve pagat llogariten sipas koeficientëve që përfshijnë pagat minimale ose mesatare.
2. Buxhetet e vendeve në rajon, përmes të cilave mbushen kryesisht fondet e pensioneve.

„Kur rrisim pagat minimale, nuk i rrisim aq shumë për numrin real të njerëzve që marrin pagën minimale, por pjesa e parave që shkon në tregun e zi, që punëdhënësit paguajnë ilegalisht, ulet, ndërsa pjesa tatimore që mbush buxhetin rritet. Kjo krijon mundësi për rritjen e përfituesve të buxhetit dhe pagat e tyre, si dhe për rritjen e pensioneve,“ saktëson Bumbić.

Në përmbledhje, situata në Ballkanin Perëndimor tregon një disparitet të madh midis pagave minimale dhe shportës reale të konsumit, ku shumë punëtorë nuk mund të jetojnë dinjitetshëm me pagën që marrin. Edhe pse ka rritje të pagave në disa vende, inflacioni, shpenzimet jetësore dhe struktura e shportave të konsumit e bëjnë këtë rritje shpesh të pamjaftueshme për të garantuar një jetë normale dhe të qëndrueshme për qytetarët. Në thelb, analistët dhe sindikalistët nënvizojnë se për të arritur një standard jetese dinjitoz, duhet jo vetëm rritja e pagave minimale, por edhe politika më efektive sociale dhe ekonomike që përputhen me nevojat reale të popullsisë.

---

[1] Shkruar nga Djordje Barovic (përkthyer nga origjinali – ALTAX)

[2] https://www.kosovo-online.com/vesti/analize/plate-na-zapadnom-balkanu-minimalac-izmedju-zelja-i-realnosti-20-9-2025