Ndikimi te investitorët e huaj i Paketës Fiskale 2027 v1

Paketa Fiskale 2027 v1, e datës 27.10.2026 mbart një ndikim potencialisht negativ mbi atraktivitetin e Shqipërisë për investitorët e huaj, veçanërisht për ata që e vlerësojnë vendin në raport me alternativat e tjera të Ballkanit Perëndimor. Shqetësimi lidhet jo vetëm me rritjen e disa normave tatimore, por edhe me kombinimin e tyre dhe me mënyrën e papritur të prezantimit të ndryshimeve, pa një proces të mjaftueshëm konsultimi paraprak.

Rritja e barrës mbi kapitalin përbën një nga ndryshimet më të rëndësishme të propozuara.
Tatimi mbi fitimin e korporatave parashikohet të rritet nga 15% në 17%, ndërsa tatimi mbi dividendin nga 8% në 15%. Në rastin kur fitimi shpërndahet plotësisht si dividend, barra e kombinuar tatimore rritet nga rreth 21.8% në 29.45%. Për investitorët e huaj që synojnë të transferojnë fitimet jashtë vendit, kjo nënkupton një kthim neto më të ulët nga i njëjti investim, përpara se të merren parasysh efektet e marrëveshjeve për shmangien e tatimit të dyfishtë dhe rregullat e zbatueshme në vendin e rezidencës. Dhoma e Tregtisë dhe Industrisë Tiranë ka ngritur shqetësime për konkurrueshmërinë e Shqipërisë në raport me vendet e rajonit. Megjithatë, krahasimi duhet të marrë parasysh jo vetëm normat nominale, por edhe bazën tatimore, përjashtimet, marrëveshjet tatimore dhe barrën efektive mbi investimin.

Analiza e barrës efektive tregon më qartë ndikimin ekonomik të ndryshimeve.
Për çdo 100 milionë lekë fitim të tatueshëm, me normën aktuale 15%, kompania paguan 15 milionë lekë tatim mbi fitimin. Nga 85 milionë lekët e mbetura, shpërndarja e plotë si dividend me normën 8% sjell 6.8 milionë lekë tatim shtesë. Detyrimi i kombinuar arrin 21.8 milionë lekë, ndërsa aksionarëve u mbeten 78.2 milionë lekë. Me normat e propozuara, tatimi mbi fitimin arrin 17 milionë lekë dhe tatimi mbi dividendin 15% të 83 milionë lekëve të mbetur, ose 12.45 milionë lekë. Detyrimi i përgjithshëm rritet në 29.45 milionë lekë, ndërsa shuma neto e shpërndarë te aksionarët zbret në 70.55 milionë lekë. Pra, barra e kombinuar rritet me 7.65 pikë përqindjeje, ndërsa kthimi neto nga fitimi i shpërndarë zvogëlohet me 7.65 milionë lekë për çdo 100 milionë lekë fitim të tatueshëm.

Ky ilustrim paraqet barrën e kombinuar mbi fitimin e shpërndarë, jo barrën efektive të çdo investitori në çdo rrethanë. Barra reale mund të ndryshojë sipas shpenzimeve të zbritshme, stimujve tatimorë, sektorit të aktivitetit, strukturës së financimit, marrëveshjeve për shmangien e tatimit të dyfishtë dhe trajtimit tatimor të investitorit në vendin e rezidencës. Për shembull, kur fitimi mbahet në kompani dhe riinvestohet, tatimi mbi dividendin nuk paguhet në momentin e mbajtjes së fitimit, por rritja e tatimit mbi fitimin e zvogëlon që në fillim shumën e disponueshme për riinvestim. Kjo e bën të domosdoshëm dallimin midis investitorëve që synojnë zgjerimin afatgjatë të aktivitetit dhe atyre që mbështeten më shumë te shpërndarja e fitimeve.

Një shqetësim tjetër lidhet me parashikueshmërinë e politikës fiskale.
Ndryshimet e propozuara janë paraqitur në një kohë kur bizneset nuk kishin pasur, sipas raportimeve dhe kundërshtimeve të tyre publike, një mundësi të mjaftueshme për konsultim paraprak. Për investitorët e huaj, stabiliteti i rregullave dhe besueshmëria e angazhimeve afatmesme janë elemente të rëndësishme të vendimmarrjes. Ndryshimet e papritura mund të rrisin pasigurinë për flukset e ardhshme të parasë, periudhën e kthimit të investimit dhe vlerësimin e rrezikut të vendit. Kjo nuk do të thotë se çdo ndryshim tatimor ul automatikisht investimet, por mungesa e konsultimit dhe e një shpjegimi të qartë ekonomik mund ta bëjë Shqipërinë më të vështirë për t’u parashikuar në planet afatgjata të kapitalit të huaj.

Ndikimi ndryshon edhe sipas llojit të investitorit.
Investitorët që riinvestojnë një pjesë të madhe të fitimeve për të zgjeruar aktivitetin mund të ndikohen më pak në afat të shkurtër nga rritja e tatimit mbi dividendin, pasi fitimet e pashpërndara nuk i nënshtrohen këtij tatimi në momentin e riinvestimit. Megjithatë, rritja e tatimit mbi fitimin ul shumën e kapitalit që mbetet në dispozicion pas tatimit.
Për investitorët që mbështeten te shpërndarja e dividendëve, përfshirë disa fonde investimi dhe kompani ndërkombëtare, rritja e normës nga 8% në 15% ka një efekt më të drejtpërdrejtë mbi kthimin neto.
Në turizëm, rritja e propozuar e TVSH-së për akomodimin nga 6% në 10% shton një element tjetër në vlerësimin e kostove, çmimeve dhe konkurrueshmërisë së projekteve të hotelerisë.

Në krahasimin rajonal, Shqipëria rrezikon të dobësojë një pjesë të avantazhit të saj fiskal.
Norma e propozuar prej 17% për tatimin mbi fitimin do të ishte më e lartë se normat nominale prej 10% në Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut, si dhe norma prej 15% në Serbi dhe Mal të Zi. Por ky krahasim nuk mjafton, i vetëm, për të përcaktuar se cili vend ofron mjedisin më konkurrues për investime. Investitorët vlerësojnë edhe madhësinë e tregut, infrastrukturën, fuqinë punëtore, aksesin në tregjet e jashtme, kostot e energjisë, administrimin tatimor dhe sigurinë juridike. Për këtë arsye, ndryshimet e propozuara duhet të shoqërohen me një analizë krahasuese që tregon ndikimin e tyre mbi barrën efektive dhe kthimin e investimit në sektorë të ndryshëm.

Krahasimi duhet të përdorë edhe tregues të barrës efektive mesatare, jo vetëm normat ligjore. Këta tregues marrin parasysh mënyrën si ndërveprojnë normat tatimore me rregullat e llogaritjes së fitimit të tatueshëm dhe me stimujt për investime. Vlerësimet e OECD-së për vitin 2025 e vendosnin barrën efektive mesatare të tatimit mbi të ardhurat e korporatave në Shqipëri në 14.7%, kundrejt 9.2% në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe 9.3% në Maqedoninë e Veriut. Këto të dhëna janë një pikë krahasimi për tatimin mbi fitimin e korporatave dhe nuk duhen ngatërruar me barrën e kombinuar prej 29.45% që llogaritet kur fitimi shpërndahet i gjithi si dividend. Për të vlerësuar paketën e re, nevojitet një përllogaritje e përditësuar me normat e propozuara dhe me trajtimin e dividendëve, e ndarë sipas sektorëve dhe llojeve të investimeve.

Paketa nuk mund të cilësohet si politikë kundër investitorëve, por kombinimi i rritjes së tatimit mbi fitimin, rritjes së tatimit mbi dividendin dhe pasigurisë së procesit mund të dobësojë konkurrueshmërinë fiskale të Shqipërisë për kapitalin e huaj.
Efekti duhet vlerësuar përtej të ardhurave shtesë që pritet të sigurojë buxheti, duke përfshirë ndikimin mbi investimet e reja, zgjerimin e kapaciteteve ekzistuese dhe vendimet për riinvestimin ose shpërndarjen e fitimeve.

Për të ruajtur atraktivitetin e vendit, qeveria duhet të publikojë një analizë krahasuese me vendet e rajonit, të shpjegojë arsyet ekonomike të ndryshimeve dhe të konsultohet me investitorët e huaj dhe përfaqësuesit e biznesit përpara miratimit përfundimtar. Rishikimi i normës së dividendit duhet të jetë pjesë e këtij vlerësimi, së bashku me alternativat që mund të sigurojnë të ardhura buxhetore pa krijuar një barrë joproporcionale mbi kapitalin. Qëllimi duhet të jetë ruajtja e ekuilibrit midis qëndrueshmërisë fiskale dhe aftësisë së Shqipërisë për të tërhequr investime afatgjata.