Komente mbi projektligjin për paqen fiskale

Nga studimi i detajuar i rrjetit të ekspertëve të ALTAX janë përgatitur komente për secilin nen mbi projektligjin “Për marreveshjen e paqes fiskale”. Në vijim janë renditur komentet mbi përmbajtjen e draftit:

Neni 1 – Qëllimi i ligjit

Ky nen përcakton qëllimin e ligjit: të krijojë një marrëdhënie vullnetare bashkëpunimi midis tatimpaguesve dhe administratës, duke nxitur rideklarimin dhe korrigjimin e të dhënave fiskale pa penalitete.

Komenti ALTAX

Në pamje të parë, qëllimi duket reformues dhe nxitës për përmirësim vullnetar, por në thelb, ligji legalizon mosrespektimin e mëparshëm të detyrimeve. Në vend të forcimit të kulturës tatimore, ai dërgon sinjalin se shmangia mund të “rregullohet” më vonë me kosto minimale. Kjo krijon një moral të shtrembër fiskal dhe bie ndesh me parimin e barazisë para ligjit.

Neni 2 – Fusha e zbatimit

Ligji zbatohet për tatimpaguesit që dëshirojnë të rideklarojnë pasqyrat financiare dhe të përmirësojnë raportet me administratën, përfshirë personat fizikë dhe juridikë, me përjashtim të subjekteve nën hetim penal.

Koment ALTAX

Fusha e gjerë e zbatimit e kthen këtë instrument në amnisti të maskuar, pasi përfshin praktikisht çdo biznes që ka shmangur detyrimet. Përjashtimi formal i subjekteve në hetim penal nuk është garanci e mjaftueshme, pasi pjesa më e madhe e evazionit nuk arrin kurrë në fazën penale.

Neni 3 – Përkufizimet

Përkufizon termat si “Marrëveshje e paqes fiskale”, “tatim i veçantë”, “rideklarim”, “fitim shtesë” etj.

Koment ALTAX

Përkufizimet janë formuluar për të justifikuar politikisht amnistinë fiskale. Përdorimi i termave “paqë” dhe “marrëveshje” nuk kanë një bazë të qartë të lidhjes me parimet e afministrimit fiskal dge synon ta paraqesë si proces bashkëpunimi, ndërsa në realitet është një fshirje e borxheve morale dhe financiare të tatimpaguesve që kanë shmangur detyrimet. Kjo gjuhë është e qëllimshme për të zbutur perceptimin publik.

Neni 4 – Marrëveshja e Paqes Fiskale

Tatimpaguesit mund të nënshkruajnë marrëveshje me administratën për rideklarimin e të ardhurave, duke paguar një tatim të posaçëm 5% mbi fitimin e rideklaruar.

Koment ALTAX 

Kjo dispozitë është zemra e problemit. Ajo shpërblen evazionin, pasi ata që kanë shmangur taksat për 5 vite paguajnë vetëm 5% dhe legalizohen. Ndërkohë, tatimpaguesit korrektë nuk përfitojnë asgjë. Në terma të drejtësisë fiskale, kjo është një barazi e përmbysur.

Neni 5 – Kushtet për përfshirje në marrëveshje

Për t’u përfshirë, subjekti duhet të ketë rritur të paktën 18% fitimin e deklaruar në krahasim me mesataren e 3 viteve të fundit.

Koment ALTAX

Kjo formulë duket teknike, por është artificiale. Nëse një subjekt ka fshehur të ardhura për vite, rritja 18% është një kosto e papërfillshme përballë përfitimeve. Kjo kthehet në një legalizim të “fitimit të zi” përmes një tarife simbolike.

Neni 6 – Efektet ligjore të marrëveshjes

Administrata nuk mund të kryejë kontrolle tatimore mbi periudhat e përfshira në marrëveshje, përveç rasteve të mashtrimit apo falsifikimit.

Koment ALTAX

Ky është neni më problematik në aspekt institucional. Ai e neutralizon plotësisht rolin e kontrollit tatimor dhe i heq administratës kompetencën thelbësore për auditim. Në praktikë, ky nen amneston çdo shmangie tatimore nën petkun e “marrëveshjes”.

Neni 7 – Rideklarimi dhe tatimi i veçantë 5%

Tatimpaguesi paguan 5% mbi fitimin e rideklaruar për periudhën 5-vjeçare të kaluar, pa gjoba dhe kamatëvonesa.

Koment ALTAX

Një tatim kaq i ulët, në mungesë të penaliteteve, përbën amnisti fiskale të pastër. Nëse ky mekanizëm pranohet, ai krijon precedent institucional: çdo shmangie e ardhshme mund të “rregullohet” për 5%. Ky është sinjal destruktiv për moralin fiskal.

Neni 8 – Procedurat dhe afatet

Marrëveshja është vullnetare dhe e vlefshme për një periudhë 12-mujore nga hyrja në fuqi e ligjit.

Koment ALTAX

Afati 1-vjeçar i kufizuar tregon se qëllimi nuk është reformues, por fiskal i menjëhershëm, mbledhje e të ardhurave të shpejta për buxhetin. Kjo përforcon idenë se ligji është instrument politik, jo reformë tatimore.

se

Neni 9 – Kompetencat e administratës tatimore

Administrata tatimore monitoron dhe verifikon zbatimin formal të marrëveshjeve, pa ndërhyrë në përmbajtjen e rideklarimeve.

Koment ALTAX

Kjo përbën dobësim të kapaciteteve institucionale. Administrata reduktohet në notere të deklaratave të vetëdeklaruara. Në vend të forcimit të kontrollit fiskal, ky nen instalon një model të pasivitetit administrativ.

Neni 10 – Përjashtimet

Ligji nuk zbatohet për subjektet nën hetim penal, as për ata që kanë përfituar më parë nga amnisti të ngjashme.

Koment ALTAX
 Këto përjashtime janë formale dhe të parashikueshme vetëm për t’u dukur se ligji ka filtra. Në praktikë, pjesa më e madhe e bizneseve me shmangie fiskale nuk janë kurrë të ndjekur penalisht. Kështu, ky nen nuk ka ndikim real.

Neni 11 – Hyrja në fuqi

Ligji hyn në fuqi pas botimit në Fletoren Zyrtare.

Koment ALTAX

Një nen standard, por në kontekstin e këtij ligji, shënon fillimin e një periudhe që mund të minojë besimin tatimor dhe përpjekjet për integrim në BE, ku transparenca dhe lufta kundër evazionit janë kërkesa kyçe.

Neni 13 – Dispozitat kalimtare.

Ky nen përcakton mënyrën e zbatimit të ligjit në periudhën kalimtare, përfshirë procedurat për aplikim, afatet për nënshkrimin e marrëveshjeve, dhe detyrimet e administratës tatimore për të krijuar udhëzimet dhe format standarde brenda një periudhe të shkurtër (zakonisht 30-45 ditë pas hyrjes në fuqi).

Koment ALTAX

Në praktikë krijon një “dritare të përshpejtuar” për zbatim, duke lejuar bizneset të rideklarojnë brenda vitit fiskal, ndërkohë që administrata detyrohet të veprojë me ritme të shpejta për regjistrim dhe vlerësim formal.

Ky nen e transformon administratën tatimore në mekanizëm të zbatimit pa analizë, sepse afatet e ngushta e përjashtojnë mundësinë për verifikim real të bazës deklaruese. 

Ai nxit një proces masiv dhe të padiferencuar të legalizimit fiskal, duke mos lënë hapësirë për kontroll ose auditim cilësor.
 

Në thelb, ky nen është kanali operacional i amnistisë, pasi krijon urgjencë institucionale për të legjitimuar fshehjet në afat të shkurtër, nën justifikimin e “efikasitetit”.

Neni 14 – Përpunimi i të dhënave dhe raportimi

Administrata tatimore ngarkohet me detyrimin për të mbajtur evidencë të tatimpaguesve që kanë përfituar nga marrëveshja dhe për të raportuar periodikisht Ministrisë së Financave për efektet fiskale dhe ndikimin në të ardhurat buxhetore.

Koment ALTAX

Në pamje të jashtme krijon një mekanizëm formal transparence, por raportimi mbetet i brendshëm dhe pa detyrim publikimi.
 

Në praktikë, këto raporte janë të destinuara për përdorim administrativ dhe nuk i nënshtrohen kontrollit publik, as parlamentar.

Ky nen simulon transparencë, por nuk e garanton atë. 

Mungesa e publikimit të listave të përfituesve apo e detyrimit për auditim të pavarur e bën raportimin të mbyllur dhe jo verifikueshëm.
 

Në aspekt të qeverisjes fiskale, ky është rrezik i madh për korrupsion sistemik, sepse hap rrugë për selektivitet në trajtim dhe favorizime të padukshme.

Në kontekst të standardeve të BE-së, mungesa e publikimit bie ndesh me parimin e transparencës fiskale dhe monitorimit të ndihmës shtetërore.

Neni 15 – Dispozitat përfundimtare

Parashikon hyrjen në fuqi të ligjit pas publikimit në Fletoren Zyrtare dhe detyrimin për nxjerrjen e akteve nënligjore (udhëzime, rregullore, formate aplikimi) nga Ministria e Financave dhe Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve.

Ky draft vendos bazën për zbatimin administrativ, duke e lënë ligjin të paplotë pa udhëzimet nënligjore që do të përcaktojnë detajet teknike.

Koment ALTAX

Realisht, ky nen është vendimtar për mënyrën se si do të manipulohet ligji në praktikë. Shumë nga elementet më të diskutueshme, si mënyra e llogaritjes së fitimit shtesë, kriteret e rideklarimit, apo afatet për verifikim do të përcaktohen jo nga ligji, por nga akte administrative.
 

Kjo krijon një zonë të errët të diskrecionit, ku Ministria mund të vendosë për interpretime të favorshme për kategori të caktuara tatimpaguesish.
 

Në thelb, ky nen i jep pushtet të tepruar ekzekutivit në përcaktimin e mënyrës së zbatimit, duke e dobësuar funksionin kontrollues të Parlamentit.

Në mbyllje, ky projektligj, megjithëse i paraqitur si nismë bashkëpunimi, në thelb:

Amniston fshehjen e të ardhurave, duke e legalizuar me tatim simbolik.

Dëmton moralin fiskal dhe dekurajon tatimpaguesit korrektë.

Redukton fuqinë e administratës tatimore, duke e kthyer në instrument formal.

Cenon standardet e BE-së për drejtësi tatimore dhe transparencë.

Krijon precedent të rrezikshëm për përsëritje në të ardhmen, sa herë që shteti kërkon të rrisë të ardhurat me masa të shpejta.