Analizë kritike e Raportit tremujor të Politikës Monetare 2024/IV, të Bankës së Shqipërisë

Raporti i Bankës së Shqipërisë për tremujorin e katërt të vitit 2024 paraqet një tablo optimiste për ekonominë shqiptare, me ulje të inflacionit, rritje të PBB-së dhe përmirësim të tregjeve financiare. Megjithatë, një analizë më e thelluar dhe kritike, në raport me realitetin e ekonomisë shqiptare, nxjerr në pah disa problematika dhe sfida që nuk adresohen plotësisht në raport.

1. Inflacioni dhe Politika Monetare. Ulja e inflacionit wshtw sukses i politikës monetare apo efekt i jashtëm?

Banka e Shqipërisë e prezanton uljen e inflacionit si një arritje të politikës monetare, duke përmendur si faktorë kyçë normalizimin e normave të interesit dhe stabilizimin e pritshmërive të tregut. Megjithatë, një analizë më e thelluar tregon se ulja e inflacionit është kryesisht rezultat i faktorëve të jashtëm, si:

– Rënia e çmimeve të ushqimeve dhe energjisë në tregjet globale. Inflacioni i importuar është reduktuar ndjeshëm, duke ndikuar drejtpërdrejt kostot e jetesës. Kjo do të ndodhte pavarësisht ndërhyrjeve të politikës monetare të Bankës së Shqipërisë.

– Forcimi i Lekut, një efekt pozitiv i përkohshëm?
Rritja e ndjeshme e Lekut ndaj Euros ka ndihmuar në uljen e inflacionit të importuar. Por, një mbiçmim i shpejtë i monedhës kombëtare dëmton eksportet dhe sektorët që varen nga konkurrenca ndërkombëtare.

– Inflacioni bazë mbetet i lartë. Pavarësisht rënies së përgjithshme të inflacionit, kostot e jetesës për shërbime bazë si qiratë, shërbimet komunale dhe transporti kanë mbetur të larta. Kjo sugjeron se ulja e inflacionit nuk është reflektuar njëtrajtësisht në shpenzimet e konsumatorëve.

▶ Qëndrimi kritik
Ndërsa Banka e Shqipërisë merr meritën për uljen e inflacionit, realiteti është se ky proces ka qenë më shumë një efekt pasiv i zhvillimeve globale. Për më tepër, ulja e normës bazë të interesit nuk garanton domosdoshmërisht një stimul të qëndrueshëm ekonomik nëse nuk mbështetet nga rritja e investimeve dhe politikave të qëndrueshme fiskale.

2. Rritja ekonomike dhe punësimi: Realiteti përtej shifrave

Sipas raportit, ekonomia shqiptare ka shënuar një rritje prej 4.1% në tremujorin e dytë të vitit 2024, e nxitur nga investimet dhe konsumi privat. Megjithatë, disa aspekte të kësaj rritjeje meritojnë një analizë më të thelluar.

– Sektori i ndërtimit dhe turizmi si motorë artificialë të rritjes. Rritja ekonomike vazhdon të bazohet kryesisht te ndërtimi dhe turizmi, të cilët nuk janë sektorë të qëndrueshëm për rritje afatgjatë. Ndërtimi po nxitet nga remitancat dhe spekulimet në tregun e pasurive të paluajtshme, por nuk sjell produktivitet real. Turizmi sjell valutë në periudha afatshkurtra, por mbetet një sektor sezonal dhe i pasigurt.

– Papunësia dhe emigracioni.
Pse mungon fuqia punëtore? Raporti nuk përmend ndikimin e madh të emigracionit masiv të fuqisë punëtore në tregun e punës. Ndërsa pagat janë rritur, kjo nuk ka ardhur nga rritja e produktivitetit, por nga mungesa e fuqisë punëtore të kualifikuar. Bizneset ankohen për mungesë punonjësish, ndërkohë që emigracioni i të rinjve vazhdon me ritme të larta.

– Mungesa e rritjes së sektorëve prodhues. Sektorët si bujqësia, industria dhe teknologjia mbeten të pazhvilluar dhe me produktivitet të ulët. Ekonomia shqiptare mbetet e varur nga sektorë të brishtë, pa ndërtuar një bazë të qëndrueshme prodhuese.

▶ Qëndrimi kritik
Rritja ekonomike është e përqendruar në sektorë të paqëndrueshëm, ndërsa problemet e emigracionit dhe mungesës së fuqisë punëtore nuk trajtohen seriozisht. Një ekonomi që rritet pa baza të forta prodhuese është e brishtë dhe e ekspozuar ndaj goditjeve të jashtme.

3. Kreditimi dhe Stabiliteti Financiar, një rrisk i heshtur?

Raporti përmend një rritje të fortë të kredisë për sektorin privat (16.8%), duke e cilësuar këtë si një sinjal pozitiv për ekonominë.

Por, a është ky një tregues i qëndrueshëm?

Le ta shikojmë nga afër.

– Rritja e kreditimit për ndërtimin dhe konsum. Pjesa më e madhe e rritjes së kredisë ka shkuar në sektorin e ndërtimit dhe në kredi konsumatore, jo në sektorët prodhues. Kjo mund të çojë në mbivlerësim të tregut të pasurive të paluajtshme dhe rreziqe të borxhit të tepërt.

– Normat e interesit dhe efektet e tyre. Ulja e normave të interesit është një politikë stimuluese e duhur, por nuk do të sjellë rezultate pozitive nëse bizneset nuk kanë akses real në financim për projekte produktive. Mbetet problematike që bizneset e vogla ende përballen me vështirësi për të marrë kredi, ndërsa kreditimi favorizon sektorë të mëdhenj si ndërtimi dhe energjia.

▶ Qëndrim kritik
Një ekonomi që varet nga kredia për të nxitur rritjen mund të krijojë probleme financiare në terma afatgjatë. Banka e Shqipërisë duhet të monitorojë më nga afër se ku po shkon kreditimi dhe të ndërhyjë për të shmangur krijimin e një flluske në tregun e pasurive të paluajtshme.

Në mbyllje të analizës ne mendojmë se jemi në kushtet e një ekonomie në tranzicion pa strategji të qartë dhe ende me qasje vizionare afatshkurtër.

Raporti i Bankës së Shqipërisë paraqet një tablo optimiste, por nuk adreson disa probleme kyçe të ekonomisë shqiptare:

1. Rritja ekonomike bazohet te ndërtimi dhe turizmi, ndërsa sektorët prodhues mbeten të dobët.
2. Emigracioni po redukton fuqinë punëtore dhe po ndikon në tregun e punës, duke krijuar një mungesë të burimeve njerëzore të kualifikuara.
3. Politika monetare ka ndihmuar stabilizimin e inflacionit, por ndikimi i saj është i kufizuar në raport me zhvillimet globale.
4. Rritja e kreditimit mund të sjellë rreziqe të reja financiare nëse nuk kanalizohet drejt sektorëve produktivë.

Shqipëria ka nevojë për një strategji të re zhvillimi që fokusohet në inovacion, prodhim dhe përmirësim të tregut të punës, përtej politikave monetare dhe fiskale afatshkurtra.