Shqipëria në arkitekturën e re tregtare të Europës, rimëkëmbje e eksporteve pa transformim industrial

Eksportet rriten 8,1% në nëntëmujorin 2026, por mbeten larg nivelit të vitit 2022. Përqendrimi te mineralet dhe energjia, tkurrja e fasonit dhe orientimi i investimeve drejt pasurive të paluajtshme ngrenë pikëpyetje mbi aftësinë e Shqipërisë për t’u integruar në zinxhirët europianë të vlerës.

Pas kulmit të 2022-s eksportet mbeten 28% më poshtë dhe mbulimi i importeve është ende nën nivelin e 2014. Seria 2014–2025 tregon rikuperim cikli, jo ndryshim strukturor.

Gjatë janar–shtatorit 2026, eksportet e mallrave të Shqipërisë arritën rreth 280 miliardë lekë, 8,1% më shumë se një vit më parë. Importet shkuan në rreth 690 miliardë lekë (+4,9%), ndërsa deficiti tregtar në rreth 410 miliardë lekë (+2,8%). Sipas analizës ALTAX Insight, ky është një rikuperim i dobishëm, por ende larg një ndryshimi të qëndrueshëm.

Çfarë tregon seria afatgjatë?
Në 2014–2022 eksportet u rritën më shpejt se importet (+88% kundrejt +72%) dhe mbulimi i importeve nga eksportet u ngjit nga 46,3% në 50,6%. Pas 2022 kjo prirje u përmbys dhe deri në 2025 eksportet ranë 28%, në 346 miliardë lekë, ndërsa importet vetëm 7%.
Mbulimi ra në 39,0%, niveli më i ulët i serisë. Në total, midis 2014 dhe 2025 eksportet u rritën 35% dhe importet 61%, kështu që deficiti tregtar u zgjerua nga 296 në 541 miliardë lekë. Në 2026 mbulimi është rikuperuar vetëm pjesërisht, në 40,6%, por ende nën 46,3% të vitit 2014.

Nga vjen rritja e 2026?
Në shtator, nga rritja vjetore e eksporteve prej 14,8%, mineralet, lëndët djegëse dhe energjia dhanë 12,8 pikë përqindjeje. Materialet e ndërtimit dhe metalet shtuan 3,4 pikë dhe makineritë 1,8 pikë. Tekstilet dhe këpucët, baza tradicionale e përpunimit, e tërhoqën rritjen poshtë me 5,5 pikë. Kjo është e njëjta përbërje me atë të ciklit të vjetër, jo një model i ri.

Çfarë pritet për vitin?
Nëse ritmi sezonal i 2025 përsëritet, eksportet e 2026 do të mbyllen rreth 374 miliardë lekë. Kjo është pak mbi 2024, por rreth 22% nën kulmin e 2022-s. Mbulimi mujor ra në 27,2% në gusht dhe u rikthye në 39,8% në shtator, ndaj përmirësimi i nëntëmujorit mbetet i moderuar.

Ekuilibri i jashtëm mbahet nga shërbimet.
Rreth 69% e eksporteve shkojnë drejt BE-së (68,7% në shtator), por integrimi në zinxhirët e vlerës mbetet i kufizuar. Në gjashtëmujorin e parë, turizmi neto arriti €957 milionë, ndërsa 53% e investimeve të huaja direkte u drejtuan te pasuritë e paluajtshme, jo te kapaciteti prodhues.

Çfarë rekomandohet?
Analiza sugjeron kalimin nga strategjia e kostos së ulët te produktiviteti, vlera e shtuar dhe lidhjet e qëndrueshme me furnizuesit vendas. Kostoja e ulët e punës humbet avantazhin kur matet për njësi produktiviteti, dhe rritja e mbështetur te lëndët e para nuk e ka rritur qëndrueshëm mbulimin e importeve.

Burimi: INSTAT, Tregtia e jashtme e mallrave, shtator 2026 (seria 2014–2025). Totalet 9M janë llogaritur nga vlerat mujore të rrumbullakosura dhe mund të ndryshojnë ±1–2 miliardë lekë nga ato zyrtare. Të dhënat e turizmit dhe FDI i referohen gjashtëmujorit të parë 2026. Rritja gjithsej 9M dhe projeksioni i 2026 janë llogaritje e ALTAX Insight. Raporti i plotë ofron analizën e detajuar dhe burimet.