Tregtia e jashtme 9-mujori 2026 dhe perspektiva

ALTAX Insight | Krahasimi me 9-mujorin 2025 dhe perspektiva për tremujorin e katërt

Të dhënat e shtatorit 2026 tregojnë rritje vjetore të eksporteve me 14,8%. Kjo është shenjë pozitive, por nëse shihet nga vjen kjo rritje e tyre nuk duket se kemi ndryshim të qëndrueshëm strukturor. Importet vazhdojnë të rriten, duke reflektuar si kërkesën e brendshme ashtu edhe nevojat për energji, lëndë të para dhe mallra të tjera.

Tri zhvillime kryesore që dallohen janë:

• Eksportet, të cilat janë rritur në shumicën e muajve të vitit 2026 (me përjashtime).
• Importet, që kanë shënuar rritje më të shpejtë në mars, qershor, korrik dhe gusht.
• Deficiti tregtar, i cili në shtator është më i ulët se një vit më parë, por gushti kishte shënuar deficitin më të lartë të vitit deri atëherë.

Rritja e shtatorit mbështetet kryesisht te grupi “Minerale, lëndë djegëse, energji elektrike”. Tekstilet dhe këpucët kanë ushtruar ndikim të fortë negativ. Përmirësimi mbetet i përqendruar dhe nuk mund të barazohet me forcimin e përgjithshëm të prodhimit vendas.

Në sqarim të grafikut më poshtë, Në 9-mujorin e vitit 2026, tregtia e jashtme e Shqipërisë paraqet një përmirësim të eksporteve, por pa ndryshuar thelbësisht çekuilibrin midis shitjeve dhe blerjeve nga jashtë. Eksportet vlerësohen në rreth 280 miliardë lekë, kundrejt 260,2 miliardë lekëve në të njëjtën periudhë të vitit 2025, ndërsa importet arrijnë rreth 690 miliardë lekë, nga 656,9 miliardë lekë një vit më parë. Si rrjedhojë, deficiti tregtar vlerësohet në rreth 410 miliardë lekë, kundrejt 396,7 miliardë lekëve në 9-mujorin 2025. Kjo do të thotë se, megjithëse eksportet po rriten me ritëm më të shpejtë se importet, shtesa në vlerën e importeve mbetet më e madhe në terma absolutë dhe vijon të zgjerojë hendekun tregtar.

Krahasimi me 9-mujorin 2025

Në 9-mujorin 2025 eksportet ranë me 7,9% (260,2 miliardë lekë). Në 2026 ecuria mujore është përmirësuar dukshëm pas rënies së janarit. Kjo është kthesa më pozitive e vitit.

Importet po rriten më ngadalë se eksportet, por mbeten shumë më të larta në vlerë. Për çdo 100 lekë mallra të importuara, ekonomia shqiptare eksporton rreth 41 lekë. Deficiti tregtar mbetet problemi strukturor: edhe kur eksportet rriten më shpejt, baza e importeve është aq e madhe sa që deficiti vazhdon të jetë i lartë në vlerë absolute.

Ndryshimi kryesor i 2026 është rikthimi i rritjes së eksporteve dhe përmirësimi i pjesshëm i mbulimit, jo eliminimi i çekuilibrit tregtar.

Në 9-mujorin e vitit 2026, norma e mbulimit të importeve nga eksportet është përmirësuar lehtësisht, duke arritur rreth 41 lekë eksporte për çdo 100 lekë importe. Ky raport mbetet i ulët dhe tregon, se pavarësisht rritjes më të shpejtë të eksporteve krahasuar me importet, ekonomia shqiptare vazhdon të mbulojë më pak se gjysmën e nevojave të saj për mallra të importuara me anë të shitjeve të jashtme. Përmirësimi me rreth 1 pikë përqindjeje është sinjal pozitiv, por i pamjaftueshëm për të ndryshuar varësinë strukturore nga importet dhe për të ulur deficitin tregtar në mënyrë të qëndrueshme.

Struktura e eksporteve tregon rikuperim të përqendruar

Kontributet kryesore në rritjen e shtatorit janë përmbledhur si vijon:

Grupi i mallrave	Kontributi në rritjen vjetore
Minerale, lëndë djegëse dhe energji elektrike	+12,8 pikë përqindje
Materiale ndërtimi dhe metale	+3,4 pikë përqindje
Makineri, pajisje dhe pjesë këmbimi	+1,8 pikë përqindje
Tekstile dhe këpucë	−5,5 pikë përqindje
Lëkurë dhe artikuj prej tyre	−0,2 pikë përqindje

Mineralet dhe energjia shpjegojnë pjesën më të madhe të rritjes. Rënia e tekstileve dhe këpucëve neutralizon një pjesë të konsiderueshme të përmirësimit. Kjo thekson dallimin midis rritjes së vlerës së eksporteve dhe përmirësimit real të konkurrueshmërisë.

Tekstilet dhe këpucët mbeten pika më e dobët. Ky sektor ka qenë tradicionalisht kanal i rëndësishëm i integrimit në zinxhirët evropianë (përpunim për llogari të porositësve të huaj). Dobësimi i tij mund të lidhet me kostot e punës, konkurrencën nga vende me kosto më të ulëta, dobësimin e porosive evropiane ose mungesën e kalimit nga fasoneria drejt prodhimit me vlerë të shtuar më të lartë. Këto mbeten hipoteza që duhen verifikuar.

Importet dhe varësia e jashtme

Importet u rritën me 4,8% në shtator. Kontributi kryesor erdhi nga mineralet, lëndët djegëse dhe energjia elektrike (+3,2 pikë). Materialet e ndërtimit, metalet dhe ushqimet kontribuuan më pak.

Rritja e importeve nuk duhet lexuar automatikisht si rritje e konsumit. Ajo përfshin nevoja për energji, lëndë të para, furnizim të ndërtimit dhe mallra të ndërmjetme. Për të kuptuar nëse importet po mbështesin investime produktive apo kryesisht konsum, duhet parë ndarja midis mallrave kapitale, të ndërmjetme dhe të konsumit.

Në 9-mujorin 2026 eksportet po rriten më shpejt se importet dhe mbulimi është përmirësuar me rreth 1 pikë përqindjeje. Megjithatë, deficiti vijon të zgjerohet në vlerë absolute.

Partnerët tregtarë

Në shtator eksportet u rritën drejt Kosovës (+22,5%) dhe Greqisë (+13,9%), ndërsa ranë drejt Italisë (−4,0%) dhe Zvicrës (−3,8%). Në importe Turqia dhe Greqia shënuan rritje, Italia dhe Kina rënie.

Shkëmbimet me BE-në përbënin 54,6% të tregtisë gjithsej (68,7% e eksporteve dhe 48,9% e importeve). Orientimi evropian mbetet mbizotërues, por pesha e BE-së në eksporte duket më e ulët se 73,3% e 9-mujorit 2025. Italia mbetet partner thelbësor, veçanërisht për tekstilet dhe këpucët; dobësimi i eksporteve drejt saj ka potencial ndikimi më të gjerë se një ndryshim mujor.

Perspektiva për tremujorin e katërt

Tremujori i katërt do të tregojë nëse rritja e 2026 është prirje e qëndrueshme apo përmirësim i përqendruar në disa muaj dhe produkte. Tre faktorë kryesorë: vazhdimësia e eksporteve minerare/energjetike, ecuria e porosive për tekstile e këpucë dhe ritmi i importeve.

Tre skenarë janë ata që orientojnë parashikimin tonë, i prezantuar më poshtë:

• Skenari Pozitiv, ku eksportet minerare dhe energjetike mbeten të forta; materialet e ndërtimit dhe makineritë kontribuojnë pozitivisht; tekstilet stabilizohen. Mbulimi i importeve përmirësohet më dukshëm.
• Skenari Bazë me rritje të moderuar me luhatje. Importet mbeten të larta dhe deficiti ruan nivel të konsiderueshëm.
• Skenari Negativ, ku rënia e tekstileve/këpucëve vazhdon, kontributi i mineraleve dobësohet dhe importet mbeten të larta. Rritja e 9-mujorit nuk mjafton për përmirësim të bilancit në fund të vitit.

Treguesit që duhen monitoruar të përmbledhur janë sipas prezantimit në tabelë.

Treguesi	Çfarë duhet të tregojë?
Eksportet sipas grup-mallrave	Nëse rritja zgjerohet përtej mineraleve dhe energjisë
Tekstilet dhe këpucët	Nëse dobësimi është i përkohshëm apo vazhdon
Importet e mallrave kapitale	Nëse importet mbështesin investime dhe kapacitete prodhuese
Bilanci tregtar mujor	Nëse përmirësimi i shtatorit vazhdon
Mbulimi i importeve	Nëse konkurrueshmëria relative po përmirësohet
Tregtia me BE-në, Italinë, Kosovën	Nëse ndryshimet e partnerëve janë të qëndrueshme

Ndryshimi real i 2026 është kthimi i eksporteve nga rënia në rritje dhe një strukturë më e përzier e kontributeve. Përmirësimi i mbulimit është pozitiv, por i pamjaftueshëm për të ndryshuar varësinë e thellë nga mallrat e importuara. Sfida e tremujorit të katërt është që ky përmirësim të bëhet më i gjerë dhe më i qëndrueshëm përmes zgjerimit të kapaciteteve prodhuese, rritjes së vlerës së shtuar dhe rikuperimit të sektorëve tradicionalë.