Kur kapitali fillon të largohet nga territori, ekonomia ndryshon hartën financiare dhe balancën e së ardhmes së vendit

ALTAX Observatory publikon analizën e thelluar “Përqendrimi Financiar Territorial në Shqipëri”, një dokument politikash që ngre një nga alarmet më të rëndësishme ekonomike të dekadës: Shqipëria po hyn gradualisht në një model zhvillimi ku rritja ekonomike, kapitali financiar, kreditimi dhe investimet po përqendrohen në mënyrë disproporcionale në boshtin metropolitan Tiranë–Durrës, ndërsa pjesa tjetër e vendit po humbet masën kritike ekonomike dhe njerëzore.

Studimi, i bazuar në të dhëna të Bankës së Shqipërisë dhe INSTAT për periudhën 2010–2026, evidenton se vendi nuk po përjeton më vetëm urbanizim të zakonshëm, por një transformim të thellë strukturor të ekonomisë kombëtare.
Për herë të parë, përqendrimi financiar territorial ka kaluar pragjet kritike të një ekonomie të balancuar.

Sot, Tirana kontrollon 54% të depozitave kombëtare bankare, ndërsa zona Tiranë–Durrës ka arritur në 61% të totalit të kapitalit financiar të depozituar në vend. Në të njëjtën kohë, indeksi territorial i përqendrimit financiar (HHI) është rritur në 3,150, duke hyrë qartë në zonën e “koncentrimit të lartë”. Ky është një sinjal që ekonomia shqiptare po lëviz drejt një modeli “core-periphery”, ku qendra tërheq kapitalin, kreditimin, investimet dhe talentin, ndërsa periferia humbet gradualisht aftësinë për zhvillim autonom.

Analiza evidenton se kreditimi bankar po riciklohet gjithnjë e më shumë brenda metropolit. Ndërsa depozitat mblidhen në të gjithë vendin, investimet dhe kreditë orientohen kryesisht drejt Tiranës dhe sektorëve të lidhur me ndërtimin dhe pasuritë e paluajtshme. Rajonet jashtë metropolit po përballen me rënie të kreditimit, tkurrje të bizneseve dhe emigrim të vazhdueshëm të të rinjve. Vetëm grupmosha 15–29 vjeç ka rënë me rreth 45% që nga viti 2011 në shumë zona të vendit.

Raporti argumenton se Shqipëria po hyn në një “dual economy trap”, pra në një ekonomi me dy shpejtësi dhe standarde zhvillimi të ndryshme.
Nga njëra anë qëndron metropoli, me rritje të shpejtë financiare, paga më të larta, çmime pronash në rritje dhe përqendrim të investimeve moderne.
Nga ana tjetër qëndrojnë rajonet, ku ekonomia mbështetet gjithnjë e më shumë te remitancat, pensionet dhe punësimi publik, ndërsa mundësitë për zhvillim prodhues dobësohen.

Sipas ALTAX Observatory, rreziku nuk lidhet vetëm me pabarazinë territoriale. Një ekonomi e mbështetur në një qendër të vetme bëhet edhe më e brishtë ndaj goditjeve ekonomike. Sa më shumë përqendrohet kapitali dhe aktiviteti ekonomik në Tiranë, aq më shumë një krizë në sektorin e ndërtimit apo pasurive të paluajtshme mund të transmetohet në të gjithë ekonominë kombëtare.

Përballë këtij realiteti, raporti propozon një qasje të re për ribalancimin ekonomik territorial. Rekomandimet përfshijnë krijimin e skemave të garancisë shtetërore për kreditim produktiv jashtë metropolit, politika fiskale të diferencuara për investimet rajonale, zhvillimin e poleve ekonomike të specializuara në Fier, Shkodër, Durrës dhe Vlorë, si edhe ndërtimin gradual të instrumenteve financiare territoriale.

ALTAX Observatory thekson se mosveprimi nuk është një zgjedhje neutrale. Çdo vit që kalon pa ndërhyrje strukturore e bën më të thellë ndarjen territoriale dhe më të kushtueshme rikthimin drejt një ekonomie të balancuar dhe rezistente.

Lexoni analizën dhe përmbledhjen e plotë të ALTAX Observatory mbi transformimin financiar territorial të Shqipërisë dhe sfidat e reja të zhvillimit ekonomik kombëtar.