Rritje e pabarabartë në 2025, pasi hendeku strukturor ekonomik bëhet më i theksuar

Të dhënat më të fundit për tremujorin e katërt 2025 nga INSTAT[1] konfirmojnë një prirje që po konsolidohet si tipar themelor i ekonomisë shqiptare, pra një rritje që në dukje është solide, por që në përbërje mbart një zhvendosje të thellë strukturore. Në terma analitikë, kemi të bëjmë me një ekonomi që po zgjerohet, por jo në mënyrë të balancuar, duke ndërtuar gradualisht një hendek strukturor ekonomik të matshëm, i cili reflekton diferencën midis rritjes aktuale dhe një modeli zhvillimi më të qëndrueshëm.

Në planin sektorial, të dhënat e shërbimeve tregojnë qartësisht se impulsi kryesor i rritjes vjen nga aktivitetet e lidhura me turizmin dhe konsumin. Rritja me 12.3% e hoteleve, 7.1% e bar-restoranteve dhe 3.8% e agjencive të udhëtimit nuk është thjesht një zgjerim ciklik, por një tregues i forcimit të një modeli ekonomik të mbështetur mbi kërkesën turistike. Në të njëjtën kohë, zgjerimi prej 36.4% i aktiviteteve të pasurive të paluajtshme sinjalizon një përqendrim të fortë të kapitalit në asete joprodhuese, duke e bërë këtë sektor jo vetëm më dinamikun, por edhe më përcaktuesin për drejtimin e përgjithshëm të ekonomisë.

Ky zgjerim shoqërohet me një rritje të ndjeshme të treguesve të punës dhe të të ardhurave, ku pagat rriten me 22.5% në hotele dhe deri në 30% në pasuritë e paluajtshme. Në pamje të parë, kjo sugjeron një përmirësim të mirëqenies, por në një analizë më të thelluar tregon një shkëputje midis rritjes së të ardhurave dhe bazës reale të produktivitetit, duke krijuar një tension të brendshëm në strukturën ekonomike.

Kjo, sepse rritja në shërbime nuk është e shpërndarë në mënyrë uniforme. Rënia prej -1.4% në informacion dhe komunikacion dhe stanjacioni faktik i aktiviteteve ligjore dhe kontabël (+0.3%) tregojnë se sektorët me vlerë të shtuar më të lartë nuk po ndjekin të njëjtin ritëm. Kjo krijon një asimetri të qartë, ku ekonomia po rritet, por edhe po zhvendoset drejt aktiviteteve me produktivitet relativisht më të ulët dhe me ndjeshmëri më të lartë ndaj cikleve.

Kur kjo tablo vendoset përballë sektorit të prodhimit, kontrasti bëhet thelbësor për të kuptuar natyrën e këtij hendeku strukturor. Të dhënat tregojnë një dobësi të vazhdueshme në prodhimin e të mirave, ku industria në tërësi bie me -2.0%, industria nxjerrëse me -8.7% dhe energjia me –10.0%. Në të njëjtën kohë, rënia në mallrat kapitale (-10%) dhe energji (-12.6%) sinjalizon jo vetëm tkurrje të aktivitetit aktual, por edhe dobësim të potencialit prodhues afatgjatë. Industria përpunuese mbetet në kufijtë e stabilizimit, por pa një rritje të mjaftueshme për të kompensuar rëniet në sektorët e tjerë, ndërsa ndërtimi, me një rritje prej 3.1%, mbetet i vetmi segment që vijon të mbështesë këtë bllok.

Kjo krijon një ndarje të qartë funksionale të ekonomisë.

Ekonomia ka një bllok në zgjerim, i përbërë nga turizmi, shërbimet dhe pasuritë e paluajtshme, dhe një bllok në dobësim, i përbërë nga industria, energjia dhe prodhimi.

Kjo ndarje reflekton një rikonfigurim strukturor, ku pesha e sektorëve prodhues po tkurret në raport me sektorët e orientuar nga konsumimi dhe investimet në asete.

Në këtë kontekst, hendeku strukturor ekonomik bëhet i matshëm në disa dimensione. Së pari, evidentohet një hendek strukturor prej rreth 10–13 pikë përqindje, që pasqyron diferencën midis peshës aktuale të sektorëve produktivë (rreth 20–22% e ekonomisë) dhe një strukture më të balancuar (30–35%). Së dyti, shfaqet një hendek i produktivitetit prej 10–15 pikë përqindje, ku rritja e pagave në sektorët dominues, deri në 30%, tejkalon ndjeshëm rritjen reale të prodhimit, e cila mbetet në intervalin 3–5%. Së treti, identifikohet një hendek i investimeve rreth 20 pikë përqindje, duke qenë se rreth 60–65% e kapitalit përqendrohet në ndërtim dhe pasuri të paluajtshme, ndërsa industria dhe teknologjia mbeten nënfinancuara.

Në mënyrë të agreguar, këto elemente përkthehen në një devijim të përgjithshëm strukturor prej rreth 14–15%, çka tregon se ekonomia shqiptare operon dukshëm larg një ekuilibri zhvillimor. Kjo e bën të qartë se rritja ekonomike prej 3–4% nuk përfaqëson një transformim të thellë, por një zgjerim të përqendruar në sektorë specifikë, me kontribut të kufizuar në rritjen e kapaciteteve prodhuese afatgjata.

Si rrjedhojë, modeli aktual ekonomik mund të karakterizohet si një ekonomi e drejtuar nga shërbimet dhe ndërtimi, ku rritja mbështetet në turizëm, konsum dhe investime në pasuri të paluajtshme, ndërkohë që prodhimi dhe sektorët me produktivitet të lartë mbeten në periferi.

Ky model është i aftë të gjenerojë rritje në afat të shkurtër, por njëkohësisht krijon një varësi të lartë nga faktorë sezonalë dhe ciklikë, duke rritur ndjeshmërinë ndaj goditjeve të jashtme dhe duke kufizuar potencialin e konvergjencës afatgjatë.

Në këtë sfond, perspektiva për vitin 2026 mbetet e kushtëzuar nga vazhdimësia e këtyre prirjeve. Në mungesë të ndërhyrjeve strukturore, ekonomia pritet të ruajë ritmin e rritjes, por pa ndryshuar përbërjen e saj. Kjo nënkupton se hendeku strukturor ekonomik jo vetëm që nuk do të ngushtohet, por rrezikon të thellohet, duke e bërë rritjen gjithnjë e më pak të qëndrueshme dhe më pak gjithëpërfshirëse.Në përfundim, të dhënat tregojnë se sfida kryesore e ekonomisë shqiptare nuk është mungesa e rritjes, por mungesa e transformimit. Pa një zhvendosje të qartë të kapitalit, punës dhe politikave drejt sektorëve prodhues dhe atyre me vlerë të shtuar të lartë, ekonomia do të vijojë të rritet mbi një bazë të brishtë, ku hendeku midis rritjes dhe zhvillimit mbetet problemi kryesor strukturor.

---

[1] https://www.instat.gov.al/media/mmzbyloj/prodhuesit-e-t%C3%AB-mirave-t4-2025.pdf

https://www.instat.gov.al/media/mzfjucm2/sherbime-t4-2025docx.pdf