Vlerësimi i tatimit të reduktuar mbi dividentin dhe efektet në vite në ekonomi dhe tregun e kapitalit

Tatimi mbi dividentët është një element kyç i politikave fiskale në Shqipëri dhe ka pasur ndryshime të rëndësishme gjatë viteve. Për herë të parë, në vitin 2019, qeveria shqiptare reduktroi tatimin mbi dividentët në 8%, duke e bërë atë më të ulët se norma standarde për tatimin mbi kapitalet që është 15%. Kjo ulje e tatimit synonte të stimulonte shpërndarjen e fitimeve dhe të inkurajonte investimet në vend, veçanërisht pas një periudhe të shtrëngimit fiskal dhe një borxhi publik të lartë.

Përveç kësaj, ndihmoi për të nxitur kapitalin e huaj dhe për të përmirësuar likuiditetin në tregjet e kapitalit, duke krijuar një ambient më të favorshëm për shoqëritë që planifikonin shpërndarjen e dividentëve dhe tërheqjen e investitorëve të rinj. Në vitin 2019, të ardhurat nga ky tatim arritën një nivel të lartë prej 11 miliard lekësh, kryesisht nga disa kompani të mëdha, por ky nivel fillestar i të ardhurave do të kishte një rënie të shpejtë pas vitit të parë të zbatimit të politikës.

Në vitet pasuese, të ardhurat nga tatimi mbi dividentët kanë pasur një rënie të dukshme, duke arritur vetëm 5.5 miliard lekë në 2024, një nivel shumë më të ulët se në vitin 2019. Kjo tregon se pavarësisht përfitimeve të menjëhershme të krijuara nga norma e ulët, politika ka pasur efekte të ndryshme në periudha të ndryshme.

ALTAX ka përgatitur studimin që orientohet jo vetëm te stimujt e tatimit mbi dividentin por edhe një propozim mbi riformatimin e tij

Tatimi mbi dividentët dhe efekti i tyre në ekonomi

Tatimi mbi dividentët i reduktuar në 8% mund të ketë dy efekte të ndryshme mbi ekonominë dhe tregun e kapitalit shqiptar. Ndikimi i tij mund të analizohet në dy nivele kryesore: stimuli i investimeve dhe përmirësimi i stabilitetit fiskal.

Stimuli i investimeve dhe ndikimi në kapitalet

Për të analizuar ndikimin e tatimit mbi dividentët në investimet dhe tregun e kapitalit, mund të përdorim modelin e biznesit real (RBC) të zhvilluar në studimin “Fiscal Financing and Investment Irreversibility: The Role of Dividend Taxation”. Ky model tregon se tatimi më i ulët mbi dividentët mund të krijojnë një cikël të investimeve “boom-bust”[1], ku:

• Fillimisht, rënia e tatimit çon në një rritje të shpërndarjes së dividentëve nga kompanitë. Kjo mund të nxisë investime afatshkurtra, duke i dhënë mundësi aksionarëve të tërheqin përfitime nga dividentët më të ulët.
• Përkohësisht, kjo mund të çojë në një periudhë investimesh të ulëta (bust), pasi investitorët mund të shohin një periudhë të pasigurisë për të ardhmen, kur tatimi mund të rritet sërish.
• Në periudha afatgjata, mund të ndodhë një rikthim i investimeve (boom), nëse kushte më të favorshme të financimit dhe normë e ulët tatimi mund të krijojnë mundësi për investime të reja dhe një stabilizim më të madh të tregut të kapitalit.

Në Shqipëri, politika fiskale e zbatuar duket se nuk ka funksionuar realisht sipas qasjes si më lart.

Rënia e të ardhurave tatimore nga 11 miliard lekë në 2019 në 5.5 miliard lekë në 2024 tregon se ka pasur një humbje të investimeve të pritura nga politika e tatimit të reduktuar.

Kjo mund të lidhet me mungesën e një rritjeje të qëndrueshme të shpërndarjes së dividentëve, pasi kompanitë kanë preferuar të mbajnë fitimet për të rritur kapitalin e tyre dhe për të ruajtur likuiditetin, më shumë sesa të shpërndajnë dividente.

Kjo situate e bën të paqartë mbajtjen e një norme të reduktuar tatimore mbi dividentin, ndërkohë që nevojat për financimin e borxhit publik vijnë në rritje dhe shpërndarja e barrës tatimore është e zhdrejtë mes punës dhe kapitalit.

Niveli i investimeve dhe përfitimi fiscal në rënie

Pas vitit 2019, vërehet se shpërndarja e dividentëve ka qenë shumë më e ulët krahasuar me vitin e parë të implementimit të tatimit të reduktuar:

• 2019 = 137.5 miliardë lekë
• 2020 = 28.7 miliardë lekë
• 2021 = 45 miliardë lekë
• 2022 = 52.5 miliardë lekë
• 2023 = 68.1 miliardë lekë
• 2024 = 69.1 miliardë lekë

Ky trend tregon se pas një periudhe fillestare stimuluese, investimet dhe shpërndarjet e dividentëve janë stabilizuar në nivele më të ulëta, ndoshta për shkak të pengesave të kapitalit dhe mungesës së një stabiliteti të mjaftueshëm në tregjet financiare për të siguruar rritjen e qëndrueshme të dividentëve dhe investimeve.

Për Shqipërinë, kjo mund të nënkuptojë se norma e ulët e tatimit ka mundur të ndihmojë në mbështetje të ekonomisë afatshkurtër, por mund të ketë krijuar një cikël të pasigurisë që i ka penguar kompanitë të angazhohen në investime afatgjata.

Pengesat e investimeve dhe efekti i tatimit mbi dividentët në stabilitetin fiskal

Në një ekonomi si Shqipëria, e cila ka një treg të kufizuar kapitali dhe ka nevojë për mbështetje për stabilizimin e borxhit publik, ttimi i ulur mbi dividentët mund të ndihmojë në stabilizimin e buxhetit afatshkurtër, por ndikimi në investimet afatgjata është më kompleks.

Sipas mekanizmave të pengesave të investimeve, kur investitorët vënë re një pasiguri mbi politikat fiskale dhe mundësitë për rritjen e tatimeve dhe taksave, mund të kenë ndodhur efekte negative, ku kompanitë kanë ndaluar apo ulur investimet për shkak të pasigurisë lidhur me rritjen e mundshme të tatimeve dhe pengesat e kapitalit.

Kjo do të thotë se ulja e tatimit mbi dividentin mund të jetë i zbatueshëm vetëm pas periudhës së pasigurisë. Nëse harmonizohet masa e uljes tatimore me uljen e pasigurieve, atëherë ulja e tatimit mund të rifillojë investimet dhe të stimulojë një rritje të qëndrueshme të investimeve dhe shpërndarjeve të fitimeve.

Pra, norma e ulët e tatimit mbi dividentët në Shqipëri ka pasur një ndikim të dyfishtë. Ajo ka ndihmuar në stabilizimin e shpërndarjes së fitimeve në periudha të pasigurisë, por ka penguar rritjen e investimeve afatgjata, duke krijuar një efekt të pasigurisë për investitorët dhe një cikël të pasigurisë që ka sjellë rënie të investimeve vit pas vitit.

Për të arritur një rritje të qëndrueshme të investimeve afatgjata dhe për të minimizuar ciklet e “boom-bust”, do të ishte e nevojshme që politika fiskale të shikohet më në thellësi për:

• Rritjen e transparencës dhe besimit në politikat fiskale mund të ndihmojë për të reduktuar pasigurinë për investitorët, duke stimuluar rritjen e investimeve afatgjata.
• Politika të qëndrueshme dhe të parashikueshme për tatimet mund të sigurojnë një konsolidim më të fortë fiskal dhe stabilizim të tregut të kapitalit.

Një analizë e thelluar e pengesave të investimeve dhe mekanizmave të stabilitetit fiskal që duhet të kryhet nga autoritetet fiskale dhe ekspertë fiskalë do të ndihmojë për të balancuar më mirë politikat e tatimit mbi dividentët dhe për të maksimizuar përfitimet ekonomike të mundshme për Shqipërinë.

---

[1] “shpërthim dhe rënie”