Të ardhurat 8-mujore rriten, por struktura e tyre mbetet sfidë

Të ardhurat e buxhetit arritën në 557.6 miliardë lekë gjatë tetë muajve të parë të vitit 2026, duke realizuar 100.1% të planit dhe duke shënuar një rritje prej 58.5 miliardë lekësh, ose 11.7%, krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Në pamje të parë, kjo paraqet një performancë të fortë të arkëtimeve publike. Në një analizë më të thelluar fiskale, rëndësi merr struktura e kësaj rritjeje dhe burimi ekonomik që po e ushqen atë.

Rritja e të ardhurave buxhetore po ecën me ritëm më të shpejtë se rritja e arkëtimeve nga administratat tatimore dhe doganore. Këto të fundit arritën në 356.5 miliardë lekë, me rritje 7.6% ndaj një viti më parë. Të ardhurat tatimore të administratës tatimore u rritën me 10.5%, në 191.6 miliardë lekë. Diferenca mes ritmeve tregon se zgjerimi i të ardhurave publike po mbështetet në një kombinim faktorësh fiskalë dhe ekonomikë, ku përfshihen edhe të ardhurat e fondeve speciale dhe burime të tjera të buxhetit.

TVSH-ja mbetet një nga treguesit më domethënës të kësaj dinamike. TVSH-ja neto e arkëtuar në vend arriti në 56.8 miliardë lekë, me një rritje prej 24.2% dhe 11.1 miliardë lekësh më shumë se në tetëmujorin e vitit 2025. Ky ritëm është dukshëm mbi rritjen e përgjithshme të të ardhurave tatimore.

TVSH-ja është drejtpërdrejt e lidhur me konsumin dhe qarkullimin ekonomik. Për këtë arsye, rritja e saj duhet lexuar së bashku me zhvillimin nominal të ekonomisë, çmimet, formalizimin dhe ndryshimet në strukturën e konsumit. Një ekonomi që prodhon më shumë qarkullim tatimor përmes konsumit gjeneron të ardhura të shpejta për buxhetin, ndërsa qëndrueshmëria fiskale kërkon zgjerim të vazhdueshëm të kapaciteteve prodhuese dhe të bazës së tatueshme.

Një tjetër sinjal i rëndësishëm vjen nga tatimi mbi të ardhurat personale. Ky zë arriti në 65.5 miliardë lekë, me rritje 15.5% ose 8.8 miliardë lekë më shumë se në të njëjtën periudhë të vitit 2025. Kjo ecuri lidhet me rritjen e të ardhurave të deklaruara, pagave dhe bazës së punësimit formal, duke krijuar një burim relativisht më të qëndrueshëm për financat publike.

Në të kundërt, tatimi mbi fitimin arriti në 38.6 miliardë lekë dhe realizoi 98.4% të planit. Ky ritëm e vendos performancën e fitimit të korporatave në një nivel më të moderuar krahasuar me ritmin e TVSH-së dhe tatimit mbi të ardhurat personale. Për analizën e strukturës fiskale, ky diferencim është i rëndësishëm sepse tregon se rritja e arkëtimeve po përqendrohet më shumë te konsumi dhe të ardhurat personale sesa te zgjerimi proporcional i tatimit mbi fitimin.

Një pjesë veçanërisht e rëndësishme e kësaj performance lidhet me ndërtimin. Sipas të dhënave të raportuara për strukturën e rritjes, taksa e ndikimit në infrastrukturë ka kontribuar rreth 30% të të ardhurave shtesë të krijuara gjatë periudhës. Kjo e vendos ciklin e ndërtimeve në një pozicion të rëndësishëm për financat publike, përtej ndikimit që ai ka në ekonominë lokale dhe në të ardhurat e bashkive.

Kjo është një zhvillim me dy dimensione. Në afat të shkurtër, zgjerimi i ndërtimit gjeneron të ardhura përmes taksave, TVSH-së, tatimit mbi të ardhurat, sigurimeve shoqërore dhe detyrimeve të lidhura me zhvillimin urban. Në horizontin afatmesëm, pesha e lartë e pasurive të paluajtshme dhe ndërtimeve e ekspozon bazën fiskale ndaj ciklit të këtij sektori. Sa më e madhe të jetë varësia e të ardhurave nga transaksionet dhe investimet në pasuri të paluajtshme, aq më shumë rëndësi merr diversifikimi i burimeve të rritjes ekonomike.

Edhe të ardhurat doganore japin një sinjal të qartë për strukturën e ekonomisë. Administrata doganore arkëtoi 165 miliardë lekë, me rritje 4.4% ndaj një viti më parë. TVSH-ja në import u rrit me 4.2%, akciza me 4.5%, ndërsa taksat doganore me 9.1%. Ritmet janë dukshëm më të moderuara se rritja e TVSH-së së mbledhur në vend.

Në këtë konfigurim, buxheti shqiptar po përfiton nga zgjerimi i aktivitetit ekonomik dhe i bazës së tatueshme, por një pjesë e rëndësishme e rritjes mbështetet në sektorë dhe baza që kanë karakter ciklik. Konsumi, ndërtimi, pasuritë e paluajtshme dhe rritja e të ardhurave personale po kontribuojnë më shumë në rritjen e arkëtimeve sesa një zgjerim proporcional i të ardhurave nga fitimet e biznesit.

Në anën e shpenzimeve, diferenca bëhet edhe më domethënëse. Shpenzimet publike arritën në 496 miliardë lekë gjatë tetë muajve, me rritje 8.2% ndaj një viti më parë dhe realizim 95.6% të planit. Kjo krijon një diferencë prej rreth 61.6 miliardë lekësh midis të ardhurave dhe shpenzimeve për periudhën.

Struktura e shpenzimeve tregon se shpenzimet kapitale arritën në 56.7 miliardë lekë, me rritje 12.2% ndaj një viti më parë, por me realizim 86.3% të planit të periudhës. Ndërkohë, shpenzimet korente arritën në 439.3 miliardë lekë, me realizim 97% të planit dhe rritje 7.7%.

Këtu shfaqet një nga çështjet më të rëndësishme të menaxhimit fiskal. Ritmi i arkëtimeve është më i lartë se ritmi i shpenzimeve, ndërsa brenda shpenzimeve ritmi i realizimit të investimeve kapitale mbetet më i ulët se ai i shpenzimeve korente. Për ekonominë, kjo do të thotë se kapaciteti i buxhetit për të gjeneruar të ardhura po rritet më shpejt sesa ritmi me të cilin këto burime po transformohen në kapital publik.

Në një ekonomi me nevoja të larta për infrastrukturë, produktivitet, arsim, shëndetësi dhe kapital njerëzor, cilësia e shpenzimit bëhet po aq e rëndësishme sa performanca e arkëtimit. Të ardhurat shtesë marrin vlerë të plotë ekonomike kur kthehen në investime dhe shërbime që rrisin produktivitetin, zgjerojnë bazën e biznesit dhe krijojnë të ardhura të reja për ciklet e ardhshme buxhetore.

Performanca e tetëmujorit 2026 tregon një financë publike me kapacitet më të madh arkëtimi, por edhe një strukturë të të ardhurave që kërkon vëmendje për sa i përket qëndrueshmërisë. Rritja prej 11.7% është një fakt fiskal i rëndësishëm; struktura e saj është treguesi më i vlefshëm për analizën ekonomike.

Shqipëria po mbledh më shumë të ardhura nga ekonomia që ka sot. Sfida e fazës së ardhshme është që ekonomia e nesërme të prodhojë një bazë tatimore më të gjerë, më produktive dhe më pak të ekspozuar ndaj ciklit të konsumit dhe ndërtimit.

Në këtë kuptim, performanca fiskale e 2026 duhet matur përtej rekordit të arkëtimeve: me cilësinë e bazës tatimore, diversifikimin e burimeve dhe produktivitetin e çdo lekut që kalon nga buxheti në ekonomi.