Shqipëria përballë dilemës së zhvillimit apo kur infrastruktura dhe turizmi kthehen në “fetishe” ekonomike*

Prej më shumë se një dekade, Shqipëria po përjeton një valë të pandalur investimesh në infrastrukturë dhe një bum të shpejtë të turizmit. Rrugë të reja, ura, aeroportë, porte turistike, hotele dhe resorte luksoze janë bërë simbol i një vendi që kërkon të duket modern dhe tërheqës për botën. Por pas këtij imazhi fshihet një pyetje thelbësore:

• A po ndërtojmë zhvillim të qëndrueshëm, apo thjesht po zbukurojmë fasadën ekonomike?

Investimi i rreth 55% të buxhetit vjetor në infrastrukturë është dëshmi e një obsesioni për “dukshmërinë” e zhvillimit. Argumenti pro është i qartë: rrugët dhe urat hapin tregje, nxisin turizmin dhe tërheqin investime, duke krijuar lëvizshmëri dhe lidhje rajonale. Por pas këtij entuziazmi fshihen sfida serioze.

Prioritetet buxhetore mbeten të pabalancuara, sepse çdo euro e shpenzuar për asfalt është një euro më pak për spitale, shkolla apo bujqësi, sektorë që ndikojnë drejtpërdrejt në cilësinë e jetesës.

Po ashtu, projektet madhore, shpesh të financuara me kredi ose PPP, krijojnë detyrime të ardhshme që mund të tejkalojnë kapacitetet fiskale në kohë krizash apo goditjesh të jashtme.

Ndërkohë, ndërtohen rrugë të reja, por menaxhimi afatgjatë dhe mirëmbajtja shpesh mbeten në hije, duke prodhuar kosto të reja në vend që të rrisin realisht eficiencën ekonomike.

Në këtë këndvështrim, infrastruktura rrezikon të shndërrohet nga mjet zhvillimi në qëllim politik, ku çdo rrugë e re është më shumë një premtim elektoral sesa një projekt i kalkuluar ekonomikisht.

Në të njëjtën linjë, turizmi është kthyer në kryefjalën e rritjes ekonomike.

Të ardhurat nga bregdeti rriten çdo vit, ndërsa Shqipëria përmendet si “sekreti i fundit i Mesdheut”.

Megjithatë, realiteti është më kompleks.

Ekonomia turistike mbështetet kryesisht në muajt e verës dhe në disa zona bregdetare, duke krijuar një model të brishtë dhe jo gjithëvjetor.

Rritja e shpejtë e turizmit masiv sjell gjithashtu dëmtime të mjedisit, me ndërtime pa kriter, ndotje bregdetare dhe shfrytëzim të pyjeve pa kontroll urban, duke minuar burimet që e bëjnë Shqipërinë tërheqëse.

Edhe pse ekzistojnë plane deri në vitin 2030, investimet private shpesh ndodhin pa koordinim dhe pa vlerësim të ndikimit social e kulturor, duke e bërë strategjinë më shumë një dokument formal sesa një vizion të zbatueshëm.

Nëse sot turizmi duket si “shpëtimi ekonomik”, nesër ai mund të kthehet në një burim pasigurie, siç e tregoi pandemia kur tregjet ndërkombëtare u bllokuan.

Shqipëria ka nevojë për rrugë dhe turistë, por jo për një ekonomi të varur nga asfalti dhe sezoni veror.

Zhvillimi i qëndrueshëm kërkon diversifikim buxhetor, ku arsimi, shëndetësia dhe bujqësia marrin peshën që u takon, si dhe strategji të matshme për turizmin gjithëvjetor, që përfshin turizmin kulturor, rural, malor dhe dimëror.

Po aq e domosdoshme është mbrojtja e burimeve natyrore dhe trashëgimisë kulturore, pa të cilat turizmi nuk ka të ardhme.

Në fund, Shqipëria nuk mund të ndërtojë një ekonomi të fortë duke vrapuar pas projekteve që duken në kamera, por nuk japin kthim afatgjatë.

Infrastruktura dhe turizmi janë mjete të fuqishme zhvillimi vetëm nëse shihen si pjesë e një ekuilibri kombëtar, ku rritja ekonomike ecën krah për krah me mirëqenien shoqërore dhe mbrojtjen e natyrës.

Pikërisht me këtë vizion, çdo rrugë e re dhe çdo hotel luksoz nuk rrezikon të mbetet një investim i bukur dhe i zbrazët.

* Pjese nga analiza e detajuar Turizmi dhe Infrastruktura promotorë të rritjes ekonomike, por do sfidohen nga koha nëse mbeten vetëm