Nga tregtia tek prodhimi, një kthesë e domosdoshme

Shqipëria ka kaluar 30 vite duke i kushtuar më shumë vëmendje tregtisë sesa prodhimit, më shumë konsumit sesa teknologjisë.
Ky model nuk është i qëndrueshëm.
Nëse duam paga më të larta, ekonomi më të balancuar dhe një rol më të fortë në tregjet europiane, duhet të bëhemi vend prodhues.

Për këtë, ne duhet të mësojmë nga vendet e zhvilluara – nga Perëndimi dhe nga Lindja – por me mendjen tonë.
Sepse Shqipëria nuk do të jetë kurrë as Gjermania, as Kina, as SHBA apo çdo vend tjetër i madh dhe i fuqishëm, por mund të bëhet një version i vetes shumë më i fuqishëm.

Jo imitues, por përshtatës të zgjuar

Modeli industrial shqiptar duhet të jetë jo kopje, por përshtatje me përparësi dhe kufizime reale.
Shqipëria nuk mund të ndërtojë industrinë e saj duke ndjekur verbërisht modelet e ekonomive të mëdha.
Realiteti ynë strukturor është i ndryshëm: më i vogël në treg, më i ndjeshëm në kapital njerëzor dhe më i brishtë në kapacitetet e shtetit.

Por pikërisht këto kufizime e bëjnë të domosdoshëm krijimin e një modeli prodhimi të zgjuar, të fokusuar dhe me orientim afatgjatë.

Një treg i vogël kërkon integrim të madh

Ndryshe nga ekonomitë që mbështeten te konsumi i brendshëm i një tregu të madh, Shqipëria operon në një hapësirë të kufizuar demografike dhe konsumatore.
Kjo do të thotë se prodhimi nuk mund të ndërtohet për të ushqyer vetëm tregun e brendshëm.

Përkundrazi, çdo investim industrial duhet të synojë lidhjen me zinxhirët rajonalë dhe europianë të prodhimit, duke u bërë pjesë e një oferte më të gjerë dhe më konkurruese.
Klustere të vogla, por të specializuara, janë rruga për të hyrë në tregje më të mëdha përmes bashkëpunimit dhe standardizimit.

Një kapital njerëzor i arsimuar, por në rrezik të largimit

Shqipëria nuk vuan nga mungesa e dijes – por nga rrjedhja e saj jashtë vendit.
Potenciali njerëzor ekziston, veçanërisht në gjeneratat e reja që kanë ndjekur arsim profesional apo universitar, por që nuk gjejnë hapësira për zhvillim në vend.

Kjo është një thirrje për industrinë prodhuese që të ndërtohet mbi bazën e aftësive ekzistuese, duke ofruar punë dinjitoze, të paguara mirë dhe të lidhura me teknologjinë.
Jo fabrika që shtrydhin fuqi punëtore, por njësi prodhimi që tërheqin dhe mbajnë profesionistë të rinj.

Një shtet që duhet të kalojë nga pengesë në partner

Për dekada, shteti shqiptar është perceptuar (dhe shpesh ka vepruar) më shumë si një pengesë burokratike sesa si një motor i zhvillimit industrial.
Në një vend me kapacitete të kufizuara, është i domosdoshëm një shtet që planifikon, ndërhyn në mënyrë inteligjente dhe shoqëron zhvillimin, përmes politikave të qarta industriale, financimeve të synuara dhe partneriteteve publiko-private.

Shteti nuk duhet të jetë prodhues – por lehtësues, mbështetës dhe garantues i drejtimit.

Jo prodhim masiv, por prodhim i pastër, i zgjuar dhe me vlerë të shtuar

Shqipëria nuk ka përmasat për të konkurruar në prodhim masiv apo me kosto të ulët krahu pune.
Ajo ka, megjithatë, mundësinë të zhvillojë një industri të specializuar, teknologjikisht të përditësuar dhe të orientuar nga cilësia.

Kjo do të thotë të synojmë sektorë si:

• përpunimi i produkteve agroushqimore me cilësi eksporti,
• pajisje elektrike dhe ndriçimi inteligjent,
• tekstile teknike dhe materiale të qëndrueshme.

Pra, jo sasi për hir të sasisë, por prodhim me profil të qartë dhe me synim eksportin me vlerë të shtuar.

Një model industrial shqiptar që përshtatet, jo që kopjon

Për Shqipërinë, industrializimi nuk është një garë për të imituar të tjerët, por një proces i zgjuar përshtatjeje me përparësitë që kemi – nga pozicioni gjeografik, deri te potenciali njerëzor.

Ky është një model që duhet ndërtuar mbi:

• bashkëpunim rajonal, jo izolim,
• aftësi teknike, jo fuqi masive,
• politikë industriale të qëndrueshme, jo projekte sporadike,
• dhe mbi kapitalin njerëzor që jeton dhe punon këtu, jo vetëm jashtë.

Vetëm në këtë mënyrë mund të kthehemi në vend prodhues me identitet dhe ndikim në ekonominë europiane, pa pasur nevojë të jemi as kopje e askujt, dhe as skaj i vjetër i zinxhirit global.