Mbi vlerën e naftës në momentin e daljes nga depoja doganore

Sipas interpretimit të praktikës doganore, në rastin e karburanteve që mbahen në regjimin e depozitimit doganor, është e rëndësishme të dallohen qartë tre elemente që shpesh ngatërrohen në interpretim: vlera e faturës së importit, kufiri minimal fiskal dhe momenti i daljes nga depoja doganore.

Së pari, fatura e importit përfaqëson çmimin real të transaksionit tregtar me të cilin operatori ka blerë produktin në tregun ndërkombëtar. Kjo vlerë dokumenton çmimin në momentin e blerjes dhe në parim konsiderohet baza e vlerësimit doganor, për sa kohë që ajo konsiderohet reale dhe e verifikueshme nga administrata.

Së dyti, administrata përdor një kufi minimal fiskal, i cili shërben si mekanizëm kontrolli për të shmangur deklarimin artificial të çmimeve shumë të ulëta. Ky kufi nuk është çmim detyrues për operatorët, por një referencë që përdoret për të verifikuar nëse vlera e deklaruar në faturë është brenda intervalit normal të tregut. Përcaktimi i këtij kufiri bazohet kryesisht në:
– çmimet referencë të tregjeve ndërkombëtare të produkteve të rafinuara të naftës,
– kostot e transportit dhe sigurimit deri në Shqipëri,
– të dhënat e deklarimeve reale të importit në tregun shqiptar.

Për shkak të luhatjeve të shpejta të tregut të karburanteve, këto çmime referencë përditësohen pothuajse çdo ditë pune nga administrata doganore. Kjo do të thotë se brenda një muaji ato mund të ndryshojnë rreth 20–22 herë, në varësi të ditëve të punës dhe luhatjeve të tregut ndërkombëtar të produkteve të rafinuara.

Së treti, duhet kuptuar momenti fiskal i daljes nga depoja doganore. Regjimi i depozitimit doganor është një regjim pezullues, që do të thotë se akciza dhe TVSH-ja nuk paguhen në momentin e importit, por në momentin kur produkti del nga depoja dhe hidhet për konsum në tregun vendas. Pikërisht në këtë moment bëhet deklarimi fiskal dhe llogaritja e detyrimeve.
Kur në interpretim thuhet se vlera merret në datën e daljes nga depoja, kjo nënkupton që kontrolli i administratës bëhet duke krahasuar vlerën e deklaruar me referencën minimale që është në fuqi në atë datë. Megjithatë, kjo nuk do të thotë automatikisht që vlera e faturës së importit zëvendësohet me një çmim të ri.
Në praktikë mund të paraqiten tre situata kryesore:
– Nëse vlera e faturës është mbi kufirin minimal fiskal, administrata zakonisht e pranon atë si bazë për vlerësimin fiskal, edhe në rastet kur çmimi aktual i tregut në momentin e daljes nga depoja është më i lartë.
– Nëse vlera e faturës bie nën kufirin minimal fiskal, administrata mund të mos e pranojë atë dhe të përdorë vlerën minimale të referencës për efekt të llogaritjes fiskale.
Nëse vlera e faturës devijon ndjeshëm nga tregu dhe nuk justifikohet, administrata mund të kërkojë verifikim të mëtejshëm të transaksionit.
Prandaj, dallimi thelbësor është se:
fatura e importit përfaqëson çmimin e blerjes së produktit,
kufiri minimal fiskal është një mekanizëm kontrolli për të shmangur nënvlerësimin,
ndërsa data e daljes nga depoja doganore është momenti kur lind detyrimi për akcizë dhe TVSH dhe kur bëhet verifikimi i vlerës së deklaruar.
Në këtë mënyrë sistemi synon të balancojë dy objektiva: (a) respektimin e çmimit real të transaksionit dhe (b) parandalimin e manipulimit të vlerës për qëllime fiskale, duke marrë në konsideratë edhe luhatjet e shpeshta të tregut të karburanteve.