Mbi Projektvendimin për taksimin e Ndërtesave

Qeveria ka paraqitur për konsultim një projektvendim që synon të revolucionarizojë mënyrën se si llogaritet dhe mblidhet taksa mbi ndërtesat në Shqipëri. Në letër, metodologjia e re e propozuar duket si një hap i rëndësishëm drejt formalizimit, drejtësisë fiskale dhe harmonizimit të sistemit të taksave vendore. Por nën sipërfaqe, kjo reformë ngre një sërë pyetjesh serioze mbi kapacitetin institucional, ndikimin real tek qytetarët dhe balancën mes rritjes së të ardhurave dhe përballueshmërisë së taksave.

---

Nga një sistem i verbër në një sistem “prezumesh” të rrezikshme

Skema e re synon që çdo njësie ndërtese, qoftë ajo shtëpi, garazh, njësi tregtare apo bodrum, t’i caktohet një vlerë e taksueshme bazuar në çmimin referues dhe sipërfaqen e saj. Nëse këto të dhëna mungojnë, bashkia është e autorizuar të përdorë prezumim standart, 100 m² për banesë, 200 m² për aktivitet ekonomik, etj.

Ndërsa kjo zgjidhje mund të jetë praktike në afatshkurtër, ajo rrezikon të kthehet në një burim abuzimi, keqllogaritjeje dhe padrejtësie, veçanërisht për qytetarët me ndërtesa informale, apo për ata që nuk janë të ndërgjegjshëm për detyrimet e tyre të reja.

---

Përdoruesit informalë, taksapagues me apo pa të drejtë?

Për herë të parë, koncepti i “përdoruesit” pa titull pronësie përfshihet në mënyrë të qartë si subjekt i detyrimit për pagesë të taksës. Në teori, kjo është një mënyrë për të formalizuar sektorin informal të pasurive të paluajtshme.

Por në praktikë, kjo do të thotë që mijëra qytetarë që jetojnë në banesa të legalizuara pjesërisht apo me status të paqartë, do të taksohen pa të drejtën reale për të kundërshtuar, ose pa njohuri për mekanizmat e mbrojtjes.

---

Një taksë që mbështetet te teknologjia, por shpërfaq boshllëqet administrative

Ndërhyrja kërkon një sistem të besueshëm të kadastrës fiskale, që në shumë bashki mbetet inekzistent ose i fragmentarizuar.

Në mungesë të të dhënave të sakta, evidencës në terren dhe bashkëpunimit ndërinstitucional me ASHK-në apo gjendjen civile, projektvendimi rrezikon të mbetet një kornizë ideale që bie mbi një terren praktik të paaftë për zbatim korrekt dhe gjithëpërfshirës.

---

Diskriminimi ekonomik për biznesin e vogël

Njësitë e ndërtesave që përdoren për veprimtari ekonomike taksohen me çmim referues 1.5 – 2 herë më të lartë se banesat. Edhe në rastet kur ato janë biznese të vogla familjare, njësi shërbimi në zonat rurale apo mikrobiznese të vetëpunësuara, trajtohen njësoj me qendrat tregtare dhe sipërmarrjet e mëdha.

Kjo mungesë e progresivitetit bie ndesh me parimin e drejtësisë fiskale dhe mund të frenojë formalizimin e mikrosipërmarrjes, sidomos në zonat jashtë Tiranës.

---

Rreziku i “taksave të padukshme” për qytetarët

Në mjaft raste, taksa mbi ndërtesën mund të kalojë pa u kuptuar në çmimin e qirasë, të shërbimeve ose të produkteve. Një banesë e përdorur për mikpritje, për shembull, do të taksohet si njësi ekonomike, edhe nëse e vetmja e ardhur e saj është një dhomë me qira sezonale.

Pa mekanizma kompensues ose përjashtime për raste të veçanta, kjo reformë mund të transformohet nga një instrument drejtësie në një mjet regresiv të tatimit, ku më të varfrit e ndiejnë barrën më shumë.

---

Projektvendimi është një përpjekje e qartë për të sistemuar një fushë të çoroditur dhe të paadministruar mirë si taksimi mbi ndërtesat. Por suksesi i tij do të matet jo me përpikmërinë teknike të formulave që parashikon, por me drejtësinë sociale që prodhon në praktikë.

Ai ka nevojë për një zbatim të kujdesshëm, fushatë të gjerë informuese, trajnim të bashkive, si dhe një fazë testimi pilot, përpara se të zbatohet në të gjithë vendin më 1 janar 2026.

Nëse synimi është që të gjithë të paguajnë drejt dhe në mënyrë të përballueshme, atëherë kjo nuk mund të arrihet përmes prezumimeve, penaliteteve automatike dhe evidencës së njëanshme, por vetëm me ndërtimin e besimit, qartësisë dhe partneritetit qytetar–bashki.

---