Kostoja e euros së dobët

Kush fiton dhe kush humbet nga leku i fortë?

Zhvlerësimi i euros po rishpërndan të ardhurat, kursimet dhe kostot në ekonominë shqiptare

Kursi i këmbimit është një nga ato tregues ekonomikë që prek jetën e përditshme edhe të atyre që nuk merren fare me ekonomi.

Sa lekë duhen për të blerë një euro përcakton, në mënyrë të drejtpërdrejtë ose të tërthortë, vlerën në lekë të remitancave, të ardhurave nga turizmi, eksporteve, importeve, kursimeve dhe detyrimeve në valutë.

Në fund të shtatorit 2026, euroja u kuotua me 91.92 lekë, sipas kursit zyrtar të Bankës së Shqipërisë.

Ky nivel është dukshëm më i ulët se nivelet me të cilat familjet dhe bizneset shqiptare ishin mësuar disa vite më parë.

Shqipëria operon me një regjim të lirë të kursit të këmbimit, ku vlera e lekut përcaktohet nga kërkesa dhe oferta në tregun valutor.

Por një kurs prej 91.92 lekësh për euro nuk është në vetvete as fitim dhe as humbje.

Rëndësia ekonomike fillon te ajo që ndodh pasi euroja kthehet në lekë.

E njëjta euro nuk vlen më të njëjtën shumë në ekonomi

Ekonomia shqiptare merr euro nga emigrantët, turistët, eksportuesit dhe investitorët.

Në të njëjtën kohë, një pjesë e madhe e shpenzimeve të familjeve, pagave dhe kostove të bizneseve kryhen në lekë.

Prandaj ndryshimi i kursit krijon një efekt të menjëhershëm, ku e njëjta shumë euro kthehet në një shumë tjetër lekësh.

Marrim një familje që merr 500 euro remitanca në muaj.

Me një kurs prej 105 lekësh për euro, 500 euro do të shndërroheshin në 52,500 lekë.

Me kursin 91.92 lekë për euro konvertohen për 45,960 lekë.

Diferenca është 6,540 lekë në muaj, ose rreth 78,480 lekë në vit.

Familja nuk ka humbur eurot. Ajo vazhdon të marrë 500 euro.

Por vlera e tyre e konvertuar në monedhën me të cilën kryen shumicën e shpenzimeve është më e ulët.

Ky është një nga kanalet përmes të cilit forcimi i lekut ndikon mbi të ardhurat reale të familjeve që marrin remitanca.

Remitancat e bëjnë efektin më të madh se sa duket.

Në vitin 2025, individët, familjet dhe bizneset morën rreth 1.1 miliardë euro remitanca, sipas materialeve të Bankës së Shqipërisë.

Banka e Shqipërisë vlerëson gjithashtu se rreth 60% e remitancave ishin në formë cash.

Kjo e vendos kursin e këmbimit në qendër të një fluksi të madh të ardhurash që përfundon drejtpërdrejt ose tërthorazi te familjet shqiptare.

Kur mbi një fluks prej rreth 1.1 miliardë eurosh aplikohet një ndryshim i ndjeshëm i kursit, efekti i konvertimit në lekë nuk është më një ndryshim i vogël financiar.

Ai bëhet një efekt ekonomik me përmasa makroekonomike dhe familjare.

Por, sa lekë më pak marrin familjet nga i njëjti volum eurosh për shkak të ndryshimit të kursit?

Në jetën e përditshme leku i fortë nuk krijon vetëm humbës.

Në anën tjetër të transaksionit ndodhet importuesi.

Një importues që duhet të blejë mallra me vlerë 500 euro ka nevojë për:

• 52,500 lekë kur euroja është 105 lekë;
• 45,960 lekë kur euroja është 91.92 lekë.

Pra, për të njëjtën vlerë në euro, kostoja e blerjes në lekë është më e ulët.

Kjo është një përfitim nga kursi i këmbimit për importuesin.

Më tej duhet të analizohet nëse kalon realisht ky përfitim te konsumatori?

Nëse importuesi ul çmimin e produktit, një pjesë e përfitimit nga kursi shkon te konsumatori.

Por kjo ndodh kur konkurrenca është e fortë dhe një pjesë e kursimit mund të transmetohet në çmime.

Nëse çmimi fundor mbetet i pandryshuar, përfitimi mund të reflektohet në marzhin e biznesit, por duke qenë se konkurrenca është e dobët, transmetimi mund të jetë më i kufizuar.

Prandaj, kursi i këmbimit ndryshon koston e importit, por nuk përcakton automatikisht çmimin final.

Midis kursit dhe konsumatorit qëndrojnë marzhi, konkurrenca, struktura e tregut, kostot e tjera dhe sjellja e biznesit.

Këtu fillon efekti mbi inflacionin.

Ekonomia shqiptare ka një ekspozim të konsiderueshëm ndaj importeve.

Për këtë arsye, forcimi i lekut ndihmon në moderimin e inflacionit të importuar.

Banka e Shqipërisë e ka identifikuar mbiçmimin e kursit të këmbimit si një faktor që kufizon presionet inflacioniste.

Në tremujorin e dytë të vitit 2026, inflacioni mesatar ishte rreth 2.9% në prill dhe maj dhe në Shtator 2026 ishte1.8%.

Kjo është një nga anët pozitive të lekut të fortë. Mallrat dhe inputet e blera në valutë mund të kushtojnë më pak në lekë.

Por edhe këtu duhet bërë një dallim.

Një euro më e lirë nuk garanton automatikisht një produkt më të lirë.

Ajo krijon një mundësi për ulje të kostos. Por, se sa nga kjo mundësi arrin te konsumatori është një çështje tjetër dhe lidhet me faktorët më lart.

Eksportuesi përballet me mekanizmin e kundërt.

Nëse importuesi përfiton nga një euro më e lirë, eksportuesi mund të përballet me efektin e kundërt.

Një eksportues që shet jashtë vendit dhe arkëton 100,000 euro, merrte 10.5 milionë lekë me kursin 105 lekë/euro në Shtator 2023.

Me kursin 91.92 lekë/euro në Shtator 2026 merr 9.192 milionë lekë.

Por duke mbajtur kostot kryesisht në lekë, të ardhurat e konvertuara në monedhën vendase bien.

Kjo mund të ngushtojë marzhin e fitimit.

Pra, problemi bëhet më i ndjeshëm kur pagat paguhen në lekë, shërbimet paguhen në lekë, qiratë janë në lekë, taksat dhe detyrimet janë në lekë, ndërsa të ardhurat krijohen në euro.

Në këtë rast, kursi i këmbimit bëhet një faktor i drejtpërdrejtë i konkurrueshmërisë.

Edhe turizmi duhet parë përmes kësaj lente analitike.

Në gusht 2026, në Shqipëri hynë rreth 3.46 milionë shtetas shqiptarë dhe të huaj, 2.7% më shumë se në gushtin e vitit të kaluar.

Flukset turistike mbeten të rëndësishme për ekonominë shqiptare.

Por numri i vizitorëve nuk tregon i vetëm se sa vlerë ekonomike krijohet dhe sa prej saj mbetet në ekonominë vendase.

Një hotel në Berat mund të ketë më shumë klientë dhe më shumë të ardhura në euro.

Por kur euroja konvertohet në më pak lekë, të ardhurat e tij të shprehura në monedhën vendase janë më të ulëta për të njëjtin volum eurosh.

Në të njëjtën kohë, kostot vendase tentojnë të rriten (pagat, ushqimet, energjia, qiratë, shërbimet, mirëmbajtja).

Prandaj rritja e numrit të turistëve bashkëjeton me një presion mbi marzhet e operatorëve turistikë.

Si rezultat edhe pse turizmi rritet në volum, vlera e tij e konvertuar në lekë nuk rritet në të njëjtin ritëm.

Kjo është një nga arsyet pse statistika e turistëve duhet lexuar bashkë me kursin e këmbimit dhe të ardhurat nga turizmi.

I njëjti mekanizëm prek kursimet në valutë.

Një qytetar që ka 10,000 euro vazhdon të ketë 10,000 euro edhe pasi kursi ndryshon.

Por vlera e kësaj pasurie e shprehur në lekë ndryshon.

Me kursin 105 lekë/euro, 10,000 euro = 1,050,000 lekë.

Me kursin 91.92 lekë/euro, 10,000 euro = 919,200 lekë.

Diferenca është 130,800 lekë.

Kjo nuk është humbje nominale e kursimit në euro, por ulje e vlerës së saj të shprehur në lekë.

Por, dallimi është i rëndësishëm, sepse nëse një qytetar do t’i mbajë kursimet në euro dhe do të shpenzojë në euro, efekti është i ndryshëm nga ai i një qytetari që duhet t’i konvertojë eurot në lekë për të financuar konsumin.

Pra, ekspozimi ndaj kursit varet edhe nga monedha në të cilën krijohen të ardhurat dhe monedha në të cilën kryhen shpenzimet.

Nga kjo kuptohet qartë, që kursi i këmbimit është një mekanizëm rishpërndarjeje të vlerës

Në fakt, këtu qëndron edhe thelbi i analizës, e cila përcakton se kush është i ekspozuar ndaj euros, në cilën anë të transaksionit ndodhet dhe sa i madh është efekti i këtij kursi mbi të ardhurat, kostot dhe pasurinë e tij.

Rrjedhimisht, nuk ka një efekt të vetëm të lekut të fortë, sepse efektet ndryshojnë sipas pozicionit valutor të secilit aktor, siç paraqitet edhe në tabelën më poshtë.

Grupi ekonomik	Efekti i euros së dobët	Madhësia e efektit
Familjet me remitanca	Humbin fuqi blerëse	14–15 mld lekë/vit (mbi 1 mld €)
Eksportuesit	Marzhe më të ulëta	I ndjeshëm (sidomos tekstile, fason)
Operatorët turistikë	Eurot vlejnë më pak në lekë	I madh (turizmi sjell miliarda €)
Importuesit	Blejnë më lirë	Përfitim i madh
Konsumatorët (nëse ulen çmimet)	Produkte importi më të lira	Pjesërisht (jo gjithmonë transferohet)
Huamarrësit me kredi në euro	Barrë më e lehtë e borxhit	Përfitim

Kjo hap një mundësi të re për matjen e kostos së euros së dobët.

Në vend që të shohim vetëm kursin ditor EUR/ALL, mund të ndërtojmë një tregues që mat vlerën ekonomike të ndryshimit të kursit.

Një “Kosto e Euros së dobët” mund të vlerësonte ndryshimin në lekë të:

• remitancave;
• të ardhurave nga eksportet;
• të ardhurave nga turizmi;
• kursimeve në euro;
• importeve;
• pagesave të borxhit në euro;
• dhe transaksioneve të tjera të ekspozuara ndaj kursit.

Formula bazë është e thjeshtë: Ndryshimi në vlerë në lekë = Vlera në euro × ndryshimi i kursit EUR/ALL.

Por rëndësia e vërtetë e treguesit do të ishte më e madhe nëse ai nuk do të ndalej te efekti mekanik.

Treguesi duhet të dallojë efektin e kursit dhe ndikimin e tij mbi të ardhurat apo kostot, si dhe mënyrën se si ky ndikim transmetohet te çmimet për të dhënë efektin final te familjet dhe bizneset.

Kjo do ta kthente kursin nga një statistikë ditore në një matës të shpërndarjes së efekteve ekonomike.

Në fakt, nuk kemi një transferim mekanik të parave dhe këtu duhet bërë një saktësim i rëndësishëm.

Kur euroja bie nga 105 në 92 lekë nuk do të thotë se 6,500 lekët e familjes “kalojnë” fizikisht te importuesi.

Ajo që ndryshon është vlera në lekë e të njëjtit transaksion valutor.

Familja merr më pak lekë kur konverton 500 euro.

Importuesi paguan më pak lekë kur blen 500 euro.

Këto janë efekte të kundërta të të njëjtit ndryshim në çmimin e euros, por jo domosdoshmërisht një transferim financiar direkt nga familja te importuesi.

Vetëm nëse identifikojmë një transaksion konkret dhe aktorët e tij mund të flasim për një transferim real të të ardhurave ose të kostos.

Kjo është një diferencë e rëndësishme për një analizë të saktë.

Prandaj konceptimi më i saktë është, që ndryshimi i kursit rishpërndan efektet ekonomike dhe fuqinë blerëse midis aktorëve me pozicione të ndryshme valutore.

Ajo që mungon ende në panoramën shqiptare përbën edhe sqarimin më interesant për ALTAX Insight.

Ne dimë kursin.

Dimë remitancat.

Dimë importet.

Dimë eksportet.

Dimë numrin e turistëve.

Dimë inflacionin.

Dimë depozitat në valutë.

Por këto të dhëna zakonisht shihen të ndara.

Ajo që mungon është një pamje e integruar që të tregojë se sa vlerë në lekë është krijuar ose humbur nga ndryshimi i kursit dhe si është shpërndarë ky efekt midis familjeve, bizneseve dhe sektorëve të ekonomisë?

Kjo pikë shënon kalimin e analizës nga monitorimi i lëvizjeve të euros te pasojat reale që kjo valutë sjell për ekonominë.

Në fund, qytetari nuk jeton me kursin e këmbimit

Ai jeton me pagën, pensionin, remitancën, kursimet, kredinë, faturën, çmimin e ushqimeve, koston e banesës dhe çmimin e shërbimeve.

Prandaj rëndësia e euros matet aty ku kursi takohet me jetën reale.

Bilanci nuk përcaktohet nga kursi në vetvete, pasi përcaktohet nga madhësia e efekteve, struktura e ekspozimit valutor dhe shkalla me të cilën këto efekte transmetohen në ekonomi.

Kjo është historia pas një kursi në rënie të euros.

Euroja e dobët nuk është thjesht një numër më i ulët në tabelën e kursit të këmbimit.

Ajo ndryshon vlerën në lekë të të ardhurave, kostove, kursimeve dhe detyrimeve.

Disa fitojnë. Disa humbin. Disa fitojnë vetëm nëse kursimi i tyre transmetohet te konsumatori.

Pra, sa është kostoja reale e euros së dobët?

 Nuk është që ekonomia “humb” para, por që vlera transferohet nga familjet që marrin euro (remitanca + turizëm + eksporte) tek importuesit dhe (pjesërisht) te konsumatorët përmes çmimeve më të ulëta të produkteve të importuara dhe inflacionit më të ulët.Kursi i këmbimit thjesht tregon çmimin e euros, por analiza e plotë e ekonomisë shqiptare kërkon zbulimin e çmimit real që paguan secili për këtë kurs.