Indeksi Shqiptar i Mirëqenies 2025, nga rritja ekonomike te mirëqenia reale

Dekada 2015–2025 për Shqipërinë karakterizohet nga një periudhë rritjeje të qëndrueshme ekonomike, por me një transformim të pjesshëm të mirëqenies sociale dhe strukturore. Ekonomia është mbështetur kryesisht nga tre motorë: zgjerimi i sektorit të ndërtimit, rritja e turizmit dhe flukset e remitancave, të cilat së bashku kanë krijuar një bazë konsumi të qëndrueshme, por jo domosdoshmërisht një ekonomi produktive afatgjatë.

Në këtë kontekst, qasjet “Beyond GDP” të OECD dhe Eurostat sugjerojnë se rritja ekonomike duhet të shoqërohet me përmirësim të të ardhurave reale, ulje të varfërisë dhe shpërndarje më të drejtë të përfitimeve. Në rastin e Shqipërisë, ky balancim mbetet i paplotë, pasi rritja nuk është shoqëruar me transformim strukturor të ekonomisë.

1. Mirëqenia ekonomike me rritje reale, por fuqi blerëse e kufizuar

Në terma nominalë dhe realë, ekonomia shqiptare ka shënuar rritje të dukshme gjatë periudhës 2015–2025. PBB për frymë është rritur ndjeshëm, duke sinjalizuar një proces të qartë konvergjence me ekonomitë më të zhvilluara të rajonit.

Tabela 1 – Tregues kryesorë të mirëqenies ekonomike

Treguesi	2015	2024–2025	Ndryshimi
PBB për frymë (USD konstante 2015)	3,975	~5,900	+44–48%
Të ardhurat mesatare mujore	35,700 lekë	42,200 lekë	Rritje nominale
Inflacioni kumulativ (2022–2024)	–	25–30%	Erozion i fuqisë blerëse

Megjithatë, kjo rritje është zbutur ndjeshëm nga inflacioni, veçanërisht në ushqime dhe energji, duke e bërë përfitimin real të kufizuar për shtresat e mesme dhe të ulëta. Struktura ekonomike mbetet e orientuar drejt sektorëve me produktivitet të ulët, ku ndërtimi dhe turizmi sezonal dominojnë, ndërsa industria dhe bujqësia moderne mbeten të dobëta.

Si rezultat, rritja ekonomike nuk është shndërruar plotësisht në rritje të qëndrueshme të fuqisë blerëse, veçanërisht për pensionistët dhe punonjësit me paga minimale.

2. Varfëria dhe pabarazia me ulje statistikore, por ngurtësim strukturor

Në dekadën e fundit, Shqipëria ka shënuar ulje të normës së varfërisë, por kjo ulje nuk është shoqëruar me reduktim proporcional të privimit social dhe pabarazisë reale.

Tabela 2 – Varfëria dhe përjashtimi social

Treguesi	2015	2024	Vlerësim
Varfëria totale	27.5%	19.2%	Ulje e moderuar
Varfëria para transfereve	~50–55%	36.4%	Efekt i kufizuar social
Privimi material/social	35.9%	32.8%	Përmirësim i ngadaltë
AROPE	45%	40.5%	Ende shumë i lartë

Edhe pse varfëria monetare është ulur, privimi material dhe social ka mbetur pothuaj i pandryshuar, duke treguar se përmirësimet ekonomike nuk kanë depërtuar në mënyrë të barabartë në shtresat vulnerabël.

Një element kritik është efektiviteti i kufizuar i sistemit fiskal dhe social, i cili redukton pabarazinë më pak se gjysma e mesatares së BE-së. Kjo krijon një situatë ku rritja ekonomike nuk korrigjon mjaftueshëm pabarazitë ekzistuese, por në disa raste i riprodhon ato.

3. Shëndetësia progres i dukshëm, por sistem i nënfinancuar

Shëndeti publik ka përmirësime të matshme në dekadën e fundit, veçanërisht në jetëgjatësi dhe uljen e vdekshmërisë infantile. Megjithatë, sistemi mbetet strukturalisht i brishtë për shkak të financimit të ulët dhe pabarazive rajonale.

Tabela 3 – Treguesit kryesorë të shëndetit

Treguesi	2015	2023–2025	Interpretim
Jetëgjatësia	78.36	79.6	Rritje e ngadaltë
Vdekshmëria infantile	12.5/1,000	7.1/1,000	-43%
HALE	~65 vjet	66.7 vjet	12–13 vjet sëmundshmëri
Shpenzime shëndetësore	2.8% PBB	3–3.5% PBB	Nën standardin e BE

Një problem thelbësor është hendeku midis jetëgjatësisë dhe viteve të shëndetshme të jetës, që tregon se shqiptarët jetojnë më gjatë, por jo domosdoshmërisht më shëndetshëm.

4. Arsimi me zgjerim sasior pa përputhje cilësore

Arsimi përfaqëson një nga komponentët me kontradikta më të forta. Ndërsa treguesit sasiorë janë përmirësuar, cilësia dhe përputhshmëria me tregun e punës mbeten problematike.

Tabela 4 – Arsimi dhe kapitali njerëzor

Treguesi	2015	2023–2025	Vlerësim
MYS	9.3	10.2	Rritje e moderuar
EYS	11.8	14.5	Rritje e fortë
Regjistrimi universitar	52%	64.7%	Femrat dominuese
PISA (mesatare)	~400	~368–376	Nën OECD (~-100 pikë)
Brain drain	i lartë	20–30 mijë/vit	Humbje strukturore

Ky disbalancë krijon një paradoks të qartë: Shqipëria prodhon më shumë arsim formal, por më pak aftësi reale dhe më pak kthim ekonomik nga arsimi.

5. Mirëqenia sociale dhe subjektive ka përmirësim të perceptimit, por jo të stabilizuar

Mirëqenia subjektive ka shënuar rritje, por mbetet e ndjeshme ndaj faktorëve si emigracioni, korrupsioni i perceptuar dhe pasiguria ekonomike.

Tabela 5 – Tregues socialë dhe subjektivë

Treguesi	2015	2023–2025	Vlerësim
Lumturia (WHR)	4.66	5.41	+0.75 pikë
Besimi institucional	~30%	32–35%	I ulët
Vrasjet	2.5/100k	1.39/100k	Përmirësim
GII	0.20	0.107	Përmirësim i fortë
Emigracioni	i lartë	20–30k/vit	Presion i vazhdueshëm

Pavarësisht përmirësimeve, niveli absolut i lumturisë mbetet mesatar, duke reflektuar një hendek midis progresit objektiv dhe perceptimit social.

6. Mjedisi dhe infrastruktura, pika më e dobët e mirëqenies

Mjedisi paraqitet si komponenti më problematik i mirëqenies në Shqipëri, pavarësisht përmirësimeve në infrastrukturë dhe qasje në shërbime.

Tabela 6 – Mjedisi dhe infrastruktura

Treguesi	2015	2024–2025	Vlerësim
Interneti	62%	85.6%	Përmirësim i fortë
Ujë i sigurt	85%	90–92%	Përmirësim gradual
PM2.5	18 µg/m³	14.8 µg/m³	3x mbi WHO
Energjia rinovueshme	98% hidro	88% hidro + 10% solar/erë	Varësi e lartë
Hapësira e gjelbër	<5 m²	7 m²	Nën standardet BE

Ndotja e ajrit dhe varësia nga hidroenergjia përbëjnë rreziqe strukturore për qëndrueshmërinë afatgjatë të mirëqenies.

Analiza e komponentëve tregon se Shqipëria ndodhet në një fazë zhvillimi ku:

• rritja ekonomike është reale, por e pabarabartë
• varfëria është në rënie, por pabarazia mbetet e thellë
• shëndeti dhe arsimi përmirësohen, por jo në mënyrë cilësore
• mirëqenia subjektive mbetet e brishtë
• mjedisi përfaqëson kufizimin kryesor afatgjatë

Shqipëria në 2025 përballet jo me mungesë rritjeje, por me mungesë transformimi të kësaj rritjeje në mirëqenie gjithëpërfshirëse dhe të qëndrueshme.

Në terma analitikë rritja ekonomike po ecën më shpejt se përmirësimi i mirëqenies reale të qytetarëve.

Pjesë nga pikat 4-8 të raportit studimor “A po jetohet më mirë në Shqipëri”