Fermerët e pasiguruar, si kosto e padukshme që po e dëmton ekonominë dhe sigurinë ushqimore

Në Shqipëri, rreth 40% e popullsisë jeton në zona rurale dhe mbi 35% e punësimit mbështetet në bujqësi. Por ky sektor jetik për ekonominë dhe ushqimin e vendit është i pambrojtur përballë një rreziku që po bëhet përherë e më i shpeshtë: goditjet klimatike. Përmbytjet, thatësirat, ngricat apo breshëri nuk janë më përjashtim – janë bërë rregull. Dhe ndërsa ndikimet e klimës përshpejtohen, Shqipëria hyn në vitin 2025 me një boshllëk kritik: mungesën e një sistemi funksional sigurimesh bujqësore.

Një rrezik real për ekonominë kombëtare

Mungesa e sigurimit në bujqësi përkthehet në ekspozim direkt të mijëra fermerëve dhe në pasiguri për të gjithë ekonominë. Humbja e të mbjellave nuk është thjesht çështje e një familjeje rurale – është një problem makroekonomik. Kur prodhimi vendor bie, rritet presioni mbi importet, çmimet rriten, inflacioni ushqimor rrit pabarazitë sociale dhe buxheti i shtetit vihet përballë ndihmave emergjente të paplanifikuara.

Sipas të dhënave të INSTAT, dëmet nga fatkeqësitë natyrore në bujqësi për periudhën 2020–2023 kapën vlerën mesatare prej rreth 1.2 miliardë lekë në vit, por vetëm një pjesë e vogël u kompensua. Fermerët nuk kanë akses në sigurime private, ndërsa ndërhyrjet e shtetit janë të vonuara dhe të fragmentuara.

Cikli i dështimit ka sjellë pasiguri → varfëri → braktisje

Pa sigurim, një fatkeqësi i shkatërron fermerit jo vetëm të ardhurat, por edhe aftësinë për të rifilluar ciklin bujqësor. Rritet varfëria, ulja e produktivitetit dhe migrimi nga zonat rurale – një fenomen që po zbraz fshatrat dhe po dobëson zinxhirin bujqësor kombëtar. Në fund, për të kompensuar mungesën e prodhimit vendas, shteti detyrohet të përballojë më shumë importe dhe më pak të ardhura nga ekonomia vendase.

Pse sigurimi bujqësor nuk po funksionon?

Tre faktorë janë kyç:

• Mungesa e një skeme të subvencionuar shtetërore, që ta bëjë sigurimin të përballueshëm.
• Mungesa e ofertës së larmishme nga tregu privat, për shkak të riskut të lartë dhe mungesës së të dhënave klimatike të besueshme.
• Mungesa e ndërgjegjësimit dhe informacionit tek fermerët për përfitimet e sigurimit.

Nëse një fermer në BE përfiton mesatarisht 65–70% të primeve të sigurimit bujqësor të subvencionuara nga shteti, në Shqipëri kjo shifër është thuajse zero. Kjo ka lënë hapësirë vetëm për sigurime formale me prime të larta dhe mbulim të kufizuar, të papërshtatshme për realitetin e zonave rurale.

Politika të mundshme, jo si luks, por si domosdoshmëri

Për të ndërtuar një sistem funksional dhe gjithëpërfshirës sigurimesh bujqësore, Shqipëria duhet të orientohet drejt tre linjave kyçe politike:

1. Subvencionimi progresiv i primeve të sigurimit, duke filluar me kulturat më të ekspozuara (si gruri, ulliri, vreshtat).
2. Zhvillimi i skemave të sigurimit të indeksuara ndaj klimës, të lidhura me të dhëna të automatizuara të motit dhe të shtrira në nivel zone.
3. Lidhja e mbështetjes shtetërore (subvencione, naftë, grantet IPARD) me përfshirjen në sigurime, për të nxitur një sjellje të përgjegjshme dhe për të rritur qëndrueshmërinë e sektorit.

Në këtë proces, donatorët ndërkombëtarë dhe institucionet financiare kanë një rol kritik për të luajtur: të ofrojnë garanci të ndara të riskut për siguruesit, të ndihmojnë në krijimin e sistemit të të dhënave klimatike dhe të mbështesin edukimin financiar të fermerëve.

Sigurimi bujqësor nuk është thjesht një instrument financiar – është një mekanizëm zhvillimi rural, një mburojë për ekonominë vendase dhe një shtyllë e sigurisë ushqimore kombëtare.

Në një epokë ndryshimesh klimatike, Shqipëria nuk mund të mbështetet më te solidariteti pas katastrofës, por duhet të ndërtojë sisteme të parandalimit dhe reagimit të shpejtë. Fermerët nuk mund të mbeten të vetëm përballë motit.

Mbrojtja e tyre përkthehet në mbrojtje të ushqimit, të tregut dhe të qëndrueshmërisë ekonomike të gjithë vendit. Ndryshimi duhet të nisë tani me politika të drejta, të matshme dhe të koordinuara.