Ekonomia shqiptare në 2024 rritje në numër biznesesh por tkurrje në punësim

Sipas të dhënave zyrtare të publikuara nga INSTAT, viti 2024 shënoi një rritje të numrit të ndërmarrjeve aktive në Shqipëri, por njëkohësisht një rënie të punësimit, duke krijuar një panoramë më komplekse sesa deklarimet optimiste për zgjerim të biznesit.

Në total, në vitin 2024 rezultuan 119.870 ndërmarrje aktive, 2.2% më shumë se në vitin 2023. Ndërkohë, numri i të punësuarve zbriti në 551.189 persona, me një rënie prej 1.6%. Në të njëjtën kohë, shitjet neto arritën në 3.533 miliardë lekë, duke u rritur me 4.5% krahasuar me vitin e mëparshëm.

Krahasimi i këtyre tre treguesve jep një sinjal të qartë. Bizneset janë shtuar në numër, por po punësojnë më pak dhe po gjenerojnë më shumë të ardhura për njësi punonjësi, çka mund të lidhet me rritjen e çmimeve, formalizimin selektiv ose ristrukturimin e aktivitetit ekonomik.

Dominimi i shërbimeve në strukturën ekonomike

Ekonomia shqiptare mbetet e orientuar fort drejt shërbimeve. Prodhuesit e shërbimeve përbëjnë 86.8% të ndërmarrjeve aktive, 65.6% të të punësuarve dhe 68.3% të shitjeve neto.

Brenda këtij grupi, tregtia ka peshën kryesore në të tre treguesit. Janë 42.086 ndërmarrje tregtare, që përbëjnë 35.1% të totalit, me 136.365 të punësuar dhe 1.630 miliardë lekë shitje neto, ose 46.1% të totalit kombëtar. Kjo do të thotë se pothuaj gjysma e xhiros së ekonomisë gjenerohet nga tregtia.

Sektori i akomodimit dhe shërbimit ushqimor numëron 17.742 ndërmarrje dhe 56.071 të punësuar, me 138 miliardë lekë shitje neto. Transporti, informacioni dhe komunikacioni përfshijnë 11.531 ndërmarrje dhe realizojnë 265 miliardë lekë shitje.

Nga ana tjetër, prodhuesit e të mirave përbëjnë vetëm 13.2% të ndërmarrjeve, por mbajnë 34.4% të punësimit dhe realizojnë 31.7% të shitjeve neto. Industria përpunuese ka 7.187 ndërmarrje dhe 95.276 të punësuar, ndërsa ndërtimi 7.028 ndërmarrje me 60.667 të punësuar.

Çfarë tregojnë realisht këto shifra?

Deklarimet zyrtare për rritje të numrit të bizneseve në 2024 janë teknikisht të sakta. Por analiza e thelluar tregon se rritja prej 2.2% në numër ndërmarrjesh nuk është shoqëruar me zgjerim të punësimit, përkundrazi ka ndodhur tkurrje.

Rënia e punësimit me 1.6% në një vit kur ekonomia raporton rritje nominale të shitjeve sinjalizon disa tendenca të mundshme. E para lidhet me fragmentimin e biznesit në njësi më të vogla me pak të punësuar. E dyta me automatizimin ose racionalizimin e kostove të punës. E treta me mbylljen e bizneseve me intensitet të lartë pune dhe hapjen e aktiviteteve më të vogla individuale.

Rritja e shitjeve neto me 4.5% duhet parë gjithashtu në kontekstin e inflacionit të viteve të fundit. Një pjesë e kësaj rritjeje është nominale dhe e lidhur me çmime më të larta, jo domosdoshmërisht me rritje reale të volumit të prodhimit apo të konsumit.

Kontributi në ndryshimin vjetor të shitjeve tregon se shtysa kryesore ka ardhur nga tregtia dhe shërbimet e tjera, ndërsa industria përpunuese dhe industria nxjerrëse kanë pasur kontribute më modeste ose negative në disa segmente. Kjo tregon një ekonomi që rritet më shumë nga qarkullimi i mallrave dhe shërbimeve sesa nga zgjerimi i prodhimit me vlerë të shtuar të lartë.

Analiza e tendencave strukturore

Struktura aktuale konfirmon një model ekonomik të përqendruar në tregti dhe shërbime me vlerë të shtuar relativisht të ulët, ndërsa sektori prodhues mbetet më i kufizuar në numër ndërmarrjesh. Edhe pse prodhuesit e të mirave mbajnë mbi një të tretën e punësimit, pesha e tyre në numrin total të bizneseve është e ulët.

Rënia e punësimit në nivel kombëtar sugjeron se ekonomia nuk po krijon vende të reja pune në të njëjtin ritëm me hapjen e bizneseve. Kjo dobëson argumentin se rritja e numrit të ndërmarrjeve përkthehet automatikisht në rritje të mirëqenies apo të tregut të punës.

Nëse krahasohet dinamika e prodhuesve të të mirave me atë të shërbimeve, rezulton se shërbimet kanë rritur shitjet me ritëm më të lartë, ndërsa punësimi në disa segmente të prodhimit ka pësuar presion. Kjo thellon varësinë e ekonomisë nga sektori i tregtisë dhe konsumit të brendshëm.

Viti 2024 konfirmon një rritje në numrin e bizneseve dhe në vlerën nominale të shitjeve, por jo në punësim.

Kjo tregon se ekonomia shqiptare po zgjerohet më shumë në sipërfaqe sesa në thellësi strukturore.

Rritja e ndërmarrjeve është një tregues pozitiv formal, por analiza reale e tendencave tregon nevojën për politika që nxisin rritjen e produktivitetit, zgjerimin e sektorëve prodhues dhe krijimin e vendeve të qëndrueshme të punës.