Ekonomia shqiptare në 2022–2025: Rënie graduale e eksporteve dhe thellim i deficitit tregtar

Analiza e tregtisë së jashtme të Shqipërisë për periudhën 2022–2025 tregon një trajektore zbritëse të qëndrueshme të eksporteve, pa u shpjeguar më vetëm nga faktorë të jashtëm si pandemia apo lufta në Ukrainë.

Eksportet arritën kulmin artificial në 2022 (rreth 487 miliardë lekë), të nxitura nga çmime të larta globale të energjisë dhe kërkesë e përkohshme europiane, por nga 2023 deri në 2025 ranë gradualisht në 346 miliardë lekë (ulje ~29% në katër vite), sipas të dhënave të INSTAT-it.

Sektorët kryesorë si tekstilet dhe këpucët (rënie nga 119 miliardë në 95 miliardë lekë), materialet ndërtimi dhe metale (nga 56 miliardë në 28 miliardë), si dhe minerale, lëndë djegëse dhe energji (nga 45 miliardë në 25 miliardë) pësuan tkurrje të vazhdueshme, kryesisht për shkak të konsumimit të avantazhit të kostos së ulët, rritjes së pagave, konkurrencës rajonale dhe varësisë nga partneri kryesor, Italia.

Ndërkohë, importet mbetën relativisht të larta dhe të qëndrueshme (rreth 887–949 miliardë lekë), duke çuar në rritje të deficitit tregtar nga -462 miliardë lekë në 2022 në -541 miliardë lekë në 2025. Raporti import/eksport u përkeqësua nga 1.95 në 2.56 herë, duke reflektuar varësi strukturore nga inpute të jashtme (makineri, ushqime të përpunuara, produkte kimike).

Analiza thekson se ky nuk është kolaps, por sinjal i qartë se modeli ekonomik i bazuar në punë me kosto të ulët, sektorë ciklikë dhe përqendrim te pak partnerë po arrin kufijtë e tij.

Fasoneria drejt Italisë, energjia hidrike dhe agro-ushqimi nuk mund të kompensojnë mungesën e diversifikimit dhe vlerës së shtuar.

Periudha 2022–2025 nuk shënon krizë të menjëhershme, por fundin e një cikli.

Ja pse kërkohet transformim drejt eksporteve me vlerë më të lartë, diversifikim tregjesh dhe politika industriale të qëndrueshme. Kjo qasje parandalon një deficiti tregtar, që të mos mbetet presion kronik, pavarësisht stabilitetit makroekonomik të mbështetur nga turizmi dhe remitancat.

Megjithatë, viti 2026 pritet si vazhdimësi e ngjashme, nëse nuk ndodhin ndryshime strukturore.