Analiza përmbledhëse e operacioneve tatimore të qeverisë në Shqipëri (2020-2025)

Në periudhën 2020-2029, operacionet e qeverisë shqiptare tregojnë një pasqyrë të hollësishme të situatës fiskale dhe strukturës së të ardhurave. Më poshtë është një analizë e thelluar e treguesve kyç (në % të PBB), duke u fokusuar në të ardhurat nga tatimet, përbërësit e tyre dhe trendet fiskale.

Zërat kryesorë	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Të ardhurat totale dhe grantet	25.7%	27.4%	26.6%	27.2%	28.1%	28.8%
1. Të ardhurat tatimore	18.2%	19.5%	19.5%	19.2%	19.5%	20.6%
– Të ardhurat tatimi mbi vlerën e shtuar (VAT)	7.9%	8.7%	8.9%	8.1%	8.4%	9.0%
– Të ardhurat tatimi mbi fitimin	1.7%	1.9%	2.2%	2.7%	2.4%	2.5%
– Të ardhurat tatimi mbi akcizat	2.7%	2.8%	2.5%	2.5%	2.5%	2.6%
– Të ardhurat nga doganat	0.4%	0.4%	0.4%	0.4%	0.4%	0.4%
– Të ardhurat tatimi mbi të ardhurat personale	2.0%	2.1%	2.1%	2.4%	2.5%	2.7%
– Të ardhurat nga taksat kombëtare	2.2%	2.3%	2.1%	1.7%	1.9%	1.9%
– Të ardhurat e qeverisë vendore	1.3%	1.4%	1.3%	1.3%	1.5%	1.6%
2. Kontribute për sigurimet shoqërore	5.9%	5.9%	5.7%	6.1%	6.3%	6.5%
3. Të ardhurat jo tatimore	1.1%	1.2%	1.0%	1.0%	1.6%	1.0%
4. Grantet	0.5%	0.7%	0.4%	0.9%	0.7%	0.7%

1. Totali i të ardhurave dhe grantet

Të ardhurat totale dhe grantet janë rritur gradualisht nga 25.7% të PBB-së në vitin 2020 në 27.4% të PBB-së në vitin 2023. Parashikohet që të qëndrojnë brenda një gamë të ngushtë në 28.8% në 2025.

Rritja e qëndrueshme e të ardhurave totale dhe granteve, veçanërisht mes vitit 2023 dhe 2025, tregon përpjekje për të rritur gjenerimin e të ardhurave. Megjithatë, rritja është relativisht modeste në krahasim me presionet fiskale afatgjata që Shqipëria ka (siç është përmendur në analizën e mëparshme). Një qasje më agresive do të ishte e nevojshme për të arritur potencialin e plotë të të ardhurave tatimore, veçanërisht duke pasur parasysh nënperformancën në krahasim me vendet e tjera.

2. Të Ardhurat nga Tatimet

Të ardhurat nga tatimet kanë pasur një rritje të qëndrueshme, duke kaluar nga 18.2% të PBB-së në vitin 2020 në 19.5% të PBB-së në vitin 2023. Parashikohet që të vazhdojnë të rriten gradualisht deri në 20.6% në vitin 2025.

Pavarësisht se të ardhurat nga tatimet janë në rritje, Shqipëria ende mbetet mbrapa vendeve të tjera të rajonit në raportin e përgjithshëm tatim-PBB. Arritja e afërsisht 23% të PBB-së do të kërkojë një kombinim të përmirësimit të pajtueshmërisë, forcimit të administratës dhe reformave në politikat tatimore.

3. Shpërndarja e të ardhurave nga tatimet

Tatimi mbi Vlerën e Shtuar (TVSH)

Të ardhurat nga TVSH janë rritur nga 7.9% të PBB-së në vitin 2020 në 8.4% të PBB-së në vitin 2024, me një rritje të moderuar të parashikuar për vitin 2025 deri në 9%.

TVSH mbetet burimi më i madh i të ardhurave tatimore, duke reflektuar rolin e tyre qendror në sistemin tatimor shqiptar. Megjithatë, rënia e përkohshme për vitin 2023 dhe 2024 në krahasim me 2021 dhe 2022 ngre shqetësime për trendet e konsumit ose mundësitë e pasigurisë në mbledhjen dhe zbatimin e TVSH-së.

Tatimi mbi Fitimin

Të ardhurat nga tatimi mbi fitimin janë rritur nga 1.7% të PBB-së në vitin 2020 në 2.7% në vitin 2023, me një rënie në 2.4% në vitin 2024 dhe vlerësim me rritje të lehtë në 2.5% në treguesit e buxhetit 2025.

Rritja graduale e të ardhurave nga tatimi mbi fitimin tregon një sektor të qëndrueshëm të korporatave. Megjithatë, ritmi i rritjes është i ngadaltë dhe mund të ketë hapësirë për përmirësim në pajtueshmërinë e tatimpaguesve dhe zgjerimin e bazës tatimore, sidomos nëse realizohen reforma në politikat tatimore dhe administratë.

Akcizat

Të ardhurat nga tatimi mbi akcizat kanë mbetur relativisht të qëndrueshme, edhe pse kanë një rënie të lehtë nga 2.7% të PBB-së në vitin 2020 në 2.5% në vitin 2024, me ndryshime të lehta të parashikuara deri në 2.6% në vitin 2025.

Tatimi mbi akcizat mbetet një burim i besueshëm të ardhurash, por duke pasur parasysh strukturën e tatimeve, mund të ketë kthime të kufizuara nëse nuk eksplorohen kategori të reja akcizash ose nuk rriten normat.

Detyrimet doganore

Të ardhurat doganore kanë mbetur të qëndrueshme në 0.4% të PBB-së nga 2020 deri në 2025.

Kontributi i qëndrueshëm i detyrimeve doganore tregon një nivel të qëndrueshëm të importeve dhe eksporteve, por mund të ketë mundësi për rritje në këtë fushë përmes reformave të politikave tregtare ose marrëveshjeve rajonale që stimulojnë të ardhurat doganore.

Tatimi mbi të Ardhurat Personale

Të ardhurat nga tatimi mbi të ardhurat personale janë rritur nga 2.0% të PBB-së në vitin 2020 në 2.5% në vitin 2024, me stabilitet të parashikuar edhe për vitin 2025.

Edhe pse tatimi mbi të ardhurat personale tregon një rritje të lehtë, ky vit dhe vijueshmëria mund të ketë probleme me pajtueshmërinë në këtë kategori tatimore. Zgjerimi i bazës tatimore, ndryshimi i përjashtimeve dhe përmirësimi i administratës tatimore do të ndihmonin në rritjen e të ardhurave nga tatimi mbi të ardhurat personale.

Taksat Kombëtare

Taksat kombëtare janë relativisht të qëndrueshme, por me një rënie të lehtë nga 2.2% të PBB-së në vitin 2020 në 1.9% në vitin 2024. Parashikohet të qëndrojnë të qëndrueshme në 1.9% edhe për vitin 2025.

Kontributi i qëndrueshëm i tatimeve kombëtare mund të tregojë për reforma të kufizuara ose sfida në zbatimin e tatimeve në disa sektorë. Përmirësimi i administratës tatimore mund të ndihmojë në rritjen e të ardhurave nga këto tatime.

Të ardhurat e qeverisjes vendore

Të ardhurat e qeverisë lokale mbeten të vogla, duke u luhatur nga 1.3% deri në 1.5% të PBB-së gjatë periudhës 2024, çka parashikohet e njëjtë edhe për vitin 2025.

Qeveritë lokale nuk kontribuojnë ndjeshëm në të ardhurat totale. Rritja e parashikuar e të ardhurave lokale mund të tregon përpjekje për të përmirësuar tatimin lokal, por ato ende varen nga transferimet qendrore. Autonomia më e madhe dhe përmirësimi i mekanizmave të mbledhjes së taksave lokale mund të ndihmojë në rritjen e të ardhurave lokale.

4. Kontributet e Sigurimeve Shoqërore

Kontributet e sigurimeve shoqërore janë qëndrueshëm në 5.9% të PBB-së në vitin 2020 dhe  me rritje të lehtë në 2024 prej 6.3% dhe me një rritje të vlerësuar deri në 6.5% në vitin 2025.

Stabiliteti në kontributet e sigurimeve shoqërore tregon një sistem të qëndrueshëm, por reforma në sistemin e pensioneve dhe zgjerimi i mbulimit (sidomos mes punonjësve të informalizuar) mund të ndihmojnë në rritjen e këtyre kontributeve. Kjo do të jetë kyç për të adresuar presionet fiskale afatgjata mbi sistemet e sigurisë sociale.

5. Të ardhurat Jo-Tatimore

Të ardhurat jo-tatimore kanë mbetur të qëndrueshme duke u luhatur rreth 1.0%-1.2% të PBB-së, 1.6% e PBB-sw. Pwr vitin 2025 të ardhurat jo-tatimore parashikohen tw arkëtohen në një nivel minimal sa 1% e PBB-sw

Të ardhurat jo-tatimore mbeten një kontributor minor për të ardhurat totale, duke theksuar varësinë e Shqipërisë nga burimet tatimore. Rritja e të ardhurave jo-tatimore përmes ndërmarrjeve shtetërore, privatizimit ose taksave mund të diversifikojë dhe stabilizojë të ardhurat e qeverisë.

6. Grantet

Grantet kanë mbetur relativisht të qëndrueshme, me një rritje nga 0.5% të PBB-së në vitin 2020 në 0.7% në vitin 2024 dhe pritet të qëndrojnë në 0.7% edhe në vitin 2025.

Edhe pse grantet janë një burim i dobishëm financimi, ato përfaqësojnë një përqindje të vogël të të ardhurave totale dhe pritet të mbeten të tilla, përveçse Shqipëria të ndjekë mbështetje të mëtejshme nga Bashkimi Evropian ose donatorë ndërkombëtarë. Grantet nuk duhet të shihen si një burim të ardhurash të qëndrueshëm afatgjatë.

Të ardhurat totale kanë pasur një rritje të qëndrueshme, megjithatë ato mbeten nën potencialin e plotë. Rritja e parashikuar e të ardhurave tatimore, veçanërisht nga TVSH, tatimi mbi fitimin dhe tatimi mbi të ardhurat personale, tregon përpjekje të vazhdueshme për përmirësimin e gjenerimit të të ardhurave. Megjithatë, kjo rritje është modeste dhe reforma të mëtejshme janë të nevojshme për të mbyllur hendekun e performancës me vendet e tjera.

Struktura e të ardhurave në Shqipëri është shumë e varur nga TVSH dhe kontributet e sigurimeve shoqërore, me një kontribut të vogël nga tatimet e korporatave, detyrimet doganore dhe të ardhurat lokale. Reformat tatimore dhe përmirësimi i administratës do të ndihmonin për të rritur të ardhurat dhe për të ulur hendekun fiskal. Fushat kryesore për t’u fokusuar përfshijnë zgjerimin e bazës tatimore (sidomos në tatimin mbi të ardhurat personale dhe tatimet mbi korporatat), reduktimin e informalitetit, dhe përmirësimin e administratës tatimore. Këto reforma mund të ndihmojnë në rritjen e të ardhurave dhe uljen e varësisë nga burimet e jashtme (grantet) dhe shpenzimet e qeverisë.