Mbi mekanizmin e mundshëm të pastrimit të parave përmes Marrëveshjes së “Paqes Fiskale”

Ligji nr. 84/2025 për Marrëveshjen e Paqes Fiskale është ndërtuar si një instrument formalizimi dhe mbylljeje të ekspozimit tatimor për periudha të kaluara. Në thelb, ai u jep bizneseve mundësinë të korrigjojnë pasaktësi në pasqyrat financiare për disa vite të fundit, duke paguar një tatim të reduktuar prej 5% mbi diferencat e shtuara ose të rregulluara. Pas kësaj pagese, subjekti përfiton mbyllje të çështjes për periudhën e përfshirë dhe kufizim të kontrollit tatimor në terren.

Problemi që ka ngritur debat publik lidhet me strukturën e këtij mekanizmi. Ligji lejon rivlerësim të gjendjes së parasë cash, shtim inventari të padeklaruar më parë, korrigjim të aktiveve që nuk figuronin në bilanc, si dhe fshirje ose rregullim të detyrimeve të dyshimta. Tatimi mbi këto diferenca është vetëm 5%, ndërsa nuk parashikohet në mënyrë eksplicite kërkesë për provë të detajuar të burimit historik të fondeve që shtohen në bilanc.

Kjo është arsyeja pse aktorë si Fondi Monetar Ndërkombëtar, Bashkimi Europian dhe Dhoma Amerikane e Tregtisë në Shqipëri kanë shprehur shqetësim se mekanizmi mund të krijojë hapësirë për legalizim të parave të padeklaruara ose me burim të dyshimtë, nëse përdoret në mënyrë oportuniste.

Si mund të funksionojë kjo në praktikë?

Marrim në vijim një rast ilustrues

Supozojmë një biznes mesatar në sektorin e tregtisë me shumicë, ndërtimit ose shërbimeve hoteliere, me qarkullim vjetor 180–250 milionë lekë. Për 3–4 vitet e fundit ai ka operuar pjesërisht në informalitet: shitje pa faturë, pagesa cash të paregjistruara dhe shmangie të pjesshme të TVSH-së.

Në fund të vitit 2025, bilanci zyrtar i paraqitur në tatime nuk pasqyron realitetin e plotë. Jashtë librave rezultojnë:

• Rreth 35 milionë lekë para cash të padeklaruara.
• Rreth 15 milionë lekë inventar real më i lartë se ai i regjistruar.
• Disa detyrime të mbartura artificialisht për të ulur fitimin e deklaruar.

Në vitin 2026, biznesi vendos të hyjë në Marrëveshjen e Paqes Fiskale.

Ai aplikon elektronikisht përmes sistemit e-Filing brenda afatit. Administrata tatimore llogarit bazën minimale (fitimi 2025 × 1.18) dhe i dërgon propozimin tatimor. Pas pranimit të marrëveshjes, biznesi fiton mbrojtje nga kontrolli në terren për vitin përkatës.

Në kuadër të rideklarimit për vitet 2021–2025, ai:

• Shton 25 milionë lekë si gjendje e korrigjuar e parasë cash.
• Shton 12 milionë lekë inventar të padeklaruar më parë.
• Rregullon ose fshin rreth 8 milionë lekë detyrime fiktive.

Në total, diferenca e korrigjuar arrin në 45 milionë lekë, brenda limitit rreth 30% të bilancit fillestar.

Mbi këtë shumë paguhet 5% tatim – pra 2.25 milionë lekë.

Pas pagesës:

• 45 milionë lekë figurojnë zyrtarisht në bilanc.
• Paratë që më parë ishin jashtë sistemit tani janë të formalizuara.
• Nëse në të ardhmen lind pyetja mbi origjinën e shtimit të kapitalit, subjekti referon rideklarimin sipas ligjit dhe tatimin e paguar.
• Fondet mund të përdoren për investime, shpërndarje dividenti, blerje pasurie, apo për të përforcuar pozicionin financiar për kredi bankare.

Krahasimi i kostos

Nëse këto 45 milionë lekë do të zbuloheshin përmes një kontrolli normal, barra fiskale mund të përfshinte 15% tatim fitimi (rreth 6.75 milionë lekë), gjobë minimale 50% mbi detyrimin, interesa dhe potencialisht përgjegjësi penale. Kostoja efektive do të ishte shumëfish më e lartë dhe me rrezik penal real.

Me mekanizmin e Paqes Fiskale, kostoja reduktohet në 5%, pa penalitete dhe me mbrojtje procedurale për periudhën e përfshirë.

Thelbi i debatit (si mbyllje e sqarimit)

Qeveria e argumenton ligjin si një instrument pragmatik për të rregulluar bilance jo perfekte, sidomos pas viteve të krizave ekonomike, pandemisë dhe informalitetit të trashëguar. Sipas këtij këndvështrimi, ai nuk synon të mbrojë aktivitete kriminale, por të përmirësojë formalizimin dhe transparencën fiskale.

Kritikët, përkundrazi, theksojnë se mungesa e kërkesës së qartë për provë burimi dhe kostoja shumë e ulët e legalizimit krijojnë një stimul të fortë ekonomik për të futur para të padeklaruara në sistemin formal. Sipas tyre, diferenca midis 5% dhe një barre potenciale shumë më të lartë në rast zbulimi është pikërisht ajo që e bën mekanizmin të ndjeshëm ndaj abuzimit.

Në përfundim, ligji nuk është automatikisht një instrument pastrimi parash, por arkitektura e tij fiskale krijon një dritare potenciale për legalizim fondesh me kosto minimale. Balanca midis formalizimit ekonomik dhe mbrojtjes së integritetit financiar mbetet pika kyçe e debatit.