Ekonomia Shqiptare në 2023 me rritje të moderuar dhe nevoja për reforma strukturore

Në qershor 2025, Instituti i Statistikave (INSTAT) publikoi “Tabelat e Burim-Përdorimeve për vitin 2023”, një dokument kyç që ofron një pasqyrë të detajuar të strukturës ekonomike të Shqipërisë. Ky publikim është i rëndësishëm për analizën e dinamikave të prodhimit, konsumit dhe investimeve, duke pasqyruar zhvillimet kryesore të ekonomisë gjatë vitit të kaluar.

Vlera totale e burimeve dhe përdorimeve në ekonomi[1] me çmime korrente për vitin 2023 arriti në rreth 4.76 trilionë lekë, duke shënuar një rritje nominale prej 6.8% krahasuar me 2022.

Rritja nominale prej 6.8% tregon se në terma të paracaktuar ekonomikë (pa korrigjim për inflacionin), ekonomia ka shpenzuar dhe ka prodhuar më shumë sesa në vitin 2022. Por kjo rritje përfshin edhe rritjen e çmimeve, pra jo vetëm më shumë produkte dhe shërbime, por edhe çmime më të larta për to.

Në terma realë, pasi korrigjohet për inflacionin, vlera me çmime konstante[2] është 4.57 trilionë lekë, që përkthehet në një rritje reale ekonomike prej 2.5%.

Rritja reale prej 2.5% tregon që, pas heqjes së ndikimit të rritjes së çmimeve, prodhimi dhe konsumimi kanë shtuar vëllimin e tyre me 2.5%. Pra, ekonomia është zgjeruar në mënyrë reale dhe nuk është thjesht rezultat i çmimeve më të larta. Kjo është një tregues i shëndetshëm që tregon se ekonomia po rritet në mënyrë të qëndrueshme dhe po prodhon më shumë vlera reale.

Prodhimi i Brendshëm Bruto (PBB)[3] në terma realë u rrit me 4.02%, një shenjë pozitive për ekonominë në përgjithësi.

Kjo shifër është më e lartë sesa rritja reale totale prej 2.5% e burimeve dhe përdorimeve sepse PBB-ja fokuson produktin përfundimtar dhe nuk llogarit disa ndërmjetësime (si konsumi ndërmjetës). Një rritje e fortë e PBB-së tregon përmirësim në aktivitetin ekonomik dhe mund të ketë ndikim pozitiv në punësim, rritjen e të ardhurave dhe standardin e jetesës.

Struktura e burimeve dhe prodhimit

Prodhimi vendas përbën 76.7% të burimeve totale[4], ndërsa importet janë 23.3%[5], me një rritje më të shpejtë të prodhimit vendas (8.8%) krahasuar me importet (1.7%).

Rritja e prodhimit vendas me 8.8% tregon një dinamizëm të fortë në ekonominë lokale, duke kontribuar në krijimin e vendeve të punës dhe rritjen e të ardhurave. Kjo është pozitive, pasi ul varësinë nga importet dhe nxit zhvillimin e sektorëve vendorë.

Rritja më e ngadaltë e importeve krahasuar me prodhimin vendas mund të sinjalizojë një përpjekje për të zëvendësuar mallrat e importuara me prodhim vendas, por më së shumti përbëjnë kufizime të importit për shkak të çmimeve apo politikave tregtare. Megjithatë, varësia ndaj importeve mbetet e konsiderueshme.

Sektori i Industrisë është burimi kryesor i importeve (64.6%)[6], çka tregon një varësi të madhe të industrisë ndaj materialeve dhe produkteve të importuara.

Në strukturën e prodhimit vendas dominon:

• Industria (20.6%). Një pjesë e madhe e prodhimit vendas vjen nga industria, që tregon rëndësinë e sektorit për ekonominë kombëtare.
• Tregtia, Transporti, Akomodimi dhe Shërbimi Ushqimor (21.3%). Ky sektor shërbimesh është një nga motorët kryesorë të ekonomisë, duke reflektuar aktivitetin e lartë në shërbime dhe konsum.
• Ndërtimi (14.6%). Një sektor kyç për investimet dhe zhvillimin fizik të vendit, që ndikon drejtpërdrejt në punësim dhe aktivitet ekonomik.
• Bujqësia, pyjet dhe peshkimi (12.0%). Edhe pse më pak i madh se sektorët e tjerë, bujqësia mbetet një bazë e rëndësishme ekonomike, sidomos për zonat rurale dhe sigurinë ushqimore.

Kjo varësi e madhe mund të jetë një sfidë për ekonominë, pasi rritja e çmimeve të importeve ose ndërprerjet në zinxhirin e furnizimit mund të ndikojnë negativisht në prodhimin industrial. Gjithashtu, rritja e industrisë varet nga mundësia për të siguruar inpute të mjaftueshme dhe me çmime të arsyeshme nga jashtë.

Taksat neto mbi produktet dhe marzhet tregtare kontribuojnë me rreth 6.4% në burimet totale[7], duke shënuar rritje prej 2.9%.

Rritja e taksave neto dhe marzheve tregtare kontribuon në rritjen e burimeve të ekonomisë, duke forcuar buxhetin e shtetit dhe mundësitë për investime publike. Megjithatë, rritja e taksave mund të ndikojë në çmime dhe në konkurrencën e bizneseve, prandaj duhet menaxhuar me kujdes.

Struktura e përdorimeve dhe konsumit

Konsum ndërmjetës (materiale dhe shërbime të përdorura në prodhim) përbën 28.5% të përdorimeve[8], ku dominon konsumi i mallrave materiale (73% e konsumit ndërmjetës).

Në këtë pjesë, më shumë se dy të tretat e konsumit ndërmjetës janë mallra materiale (lëndë e parë, gjysmëproduktet, energjia, etj.), ndërsa pjesa tjetër janë shërbime (transport, marketing, shërbime teknike). Një konsumi i lartë i mallrave materiale tregon një aktivitet prodhues intensiv, ku inputet materiale janë thelbësore për prodhimin. Kjo është tipike për ekonominë tone që bazohet në industri dhe ndërtim. Nga ana tjetër, një konsum i moderuar i shërbimeve ndërmjetëse mund të nënkuptojë hapësira për zhvillimin e shërbimeve mbështetëse.

Kërkesa finale (konsum familjar, administrativ, formim bruto kapitali dhe eksporti) është 71.5% e përdorimeve[9].

Konsumi final për familjet dhe administratën publike është 40.8%, ndërsa formimi bruto i kapitalit përbën 11.6%[10] dhe eksportet zënë 19.1%.

Pjesa më e madhe e kërkesës finale shkon në konsumim nga familjet dhe administrata publike, që përfshin blerjet e mallrave dhe shërbimeve për përdorim personal dhe shërbime publike.

Sipas sektorëve, Industria dominon përdorimin e brendshëm me 42.1%, e ndjekur nga Ndërtimi (13.5%) dhe Bujqësia (12.8%).

Kjo strukturë tregon se industria mbetet shtylla kryesore e përdorimit të burimeve ekonomike, duke ndikuar në rritjen dhe zhvillimin ekonomik. Ndërtimi dhe bujqësia luajnë role të rëndësishme, duke reflektuar një ekonomi që është ende e shumëanshme dhe me sektorë të lidhur me zhvillimin e infrastrukturës dhe ushqimit.

Eksportet janë rritur me 13.6%, me peshën kryesore të Industrisë (37.8%) dhe sektorit të Tregtisë, Transportit dhe Shërbimit Ushqimor (25.9%).

Importet mbeten të larta sidomos në mallrat materiale dhe shërbime për industrinë, duke treguar vazhdimësi të varësisë nga burimet e jashtme.

Ekonomia shqiptare për vitin 2023 tregon një rritje të qëndrueshme, por sfidat e saj strukturore dhe dinamikat e brendshme kërkojnë një vëmendje të veçantë për të garantuar zhvillim afatgjatë. Në thelb, vlera totale e vlerës së shtuar në ekonomi arriti në rreth 2.06 trilionë lekë, duke treguar se ekonomia është në gjendje të krijojë vlerë reale përmes aktiviteteve prodhuese. Kjo është një shenjë pozitive që konfirmohet edhe nga rritja reale e Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) me 4.02% në terma realë.

Një nga treguesit më premtues është rritja e kompensimit të punonjësve, e cila ka kaluar mbi 538 miliardë lekë, duke reflektuar një përmirësim të pagave dhe në fuqinë blerëse të familjeve. Kjo rritje në të ardhurat personale përkthehet në kërkesë më të madhe për konsum, e cila përbën një pjesë thelbësore të motorit ekonomik. Për më tepër, rritja e taksave mbi prodhimin dhe importet tregon një forcim të financave publike, që mund të përdoren për politika zhvillimore dhe investime strategjike.

Megjithatë, ekonomia shqiptare ka edhe dobësi strukturore të dukshme, që kërkojnë ndërhyrje. Sektori i Industrisë, për shembull, varet në masë të madhe nga importet e materialeve dhe shërbimeve, rreth 64.6% e inputeve vijnë nga jashtë. Kjo varësi e lartë kufizon potencialin për të rritur vlerën e brendshme dhe për të zhvilluar zinxhirë prodhimi vendorë, duke e ekspozuar ekonominë ndaj tronditjeve të jashtme, si ndryshimet në çmimet ndërkombëtare ose në dispozicionin e mallrave.

Një shqetësim tjetër i rëndësishëm është ulja e formimit bruto të kapitalit me -4.2% në terma nominalë. Kjo tregon një ngadalësim të investimeve, që janë thelbësore për modernizimin dhe rritjen e kapaciteteve prodhuese. Pa investime të mjaftueshme, ekonomia mund të ngecë në një fazë me rritje të ngadaltë dhe produktivitet të ulët, duke humbur kështu potencialin për të përmirësuar konkurrencën dhe për të përballuar sfidat e tregut global.

Nga ana tjetër, konsumatori dhe biznesi po përjetojnë një rritje të konsumit final dhe ndërmjetës, por kjo rritje është e varur nga fuqia blerëse e familjeve dhe mundësitë e financimit për bizneset. Kjo do të thotë se ekonomia është e ndjeshme ndaj faktorëve si inflacioni dhe kushtet e kreditimit, të cilat mund të ndikojnë në stabilitetin e rritjes ekonomike.

Në përgjithësi, ekonomia shqiptare po shfaq një zgjerim real, por me ritme të moderuara. Kjo reflekton një klimë ekonomike që është në stabilitet, por që kërkon masa të përqendruara për të rritur investimet, produktivitetin dhe kapacitetet prodhuese. Politikat mbështetëse duhet të fokusohen në nxitjen e zhvillimit të sektorëve furnizues vendorë për të ulur varësinë nga importet, në përmirësimin e klimës së biznesit dhe në sigurimin e aksesit të lehtë në financa për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme.

Në fund, shëndeti i ekonomisë shqiptare në 2023 është i mirë, duke reflektuar përmirësim të pagave, rritje të vlerës së shtuar dhe forcim të financave publike, por sfidat kryesore si varësia nga importet dhe ngadalësimi i investimeve duhet të trajtohen urgjentisht për të siguruar një zhvillim të qëndrueshëm në vitet në vijim. Në këtë kuptim, ekonomiapo kërkon një balancë të kujdesshme midis ruajtjes së rritjes aktuale dhe adresimit të dobësive strukturore që mund të kufizojnë potencialin e saj afatgjatë.

---

[1] Kjo vlerë përfaqëson vlerën totale të të gjitha mallrave dhe shërbimeve që janë prodhuar brenda vendit (prodhimi vendas), plus ato që janë importuar dhe janë përdorur nga ekonomia gjatë vitit 2023. Çmimet korrente janë çmimet që janë aktualisht në treg gjatë vitit 2023, pa llogaritur efektin e ndryshimit të çmimeve (inflacionit).

[2] Çmimet konstante janë të dhëna të përpunuara në mënyrë që të heqin efektin e inflacionit (ndryshimin e çmimeve). Kështu, vlera prej 4.57 trilionë lekësh tregon sasinë reale të mallrave dhe shërbimeve që janë prodhuar dhe përdorur, në një nivel çmimesh të qëndrueshme (zakonisht referuar një viti bazë).

[3] PBB-ja është vlera totale e të gjitha mallrave dhe shërbimeve përfundimtare që prodhohen brenda vendit brenda një periudhe të caktuar. Rritja reale e PBB-së me 4.02% tregon se ekonomia shqiptare ka prodhuar më shumë vlera përfundimtare në terma të qëndrueshëm të çmimeve, duke reflektuar një zgjerim të mirë ekonomik.

[4] Kjo do të thotë se më shumë se tre të katërtat e mallrave dhe shërbimeve që përdoret ekonomia shqiptare janë prodhuar brenda vendit. Burimi vendas është baza kryesore e ekonomisë dhe përfaqëson aktivitetin e brendshëm ekonomik.

[5] Rreth një e katërta e burimeve vjen nga jashtë vendit, kryesisht përmes importeve. Kjo tregon se ekonomia ka nevojë për mallra dhe shërbime të importuara që nuk prodhohen mjaftueshëm në vend.

[6] Shumica e importeve lidhen me sektorin industrial, që përdor shumë materiale dhe inpute të huaja për të prodhuar mallra. Kjo tregon se industria shqiptare është e varur nga importet e lëndëve të para, pjesëve dhe produkteve përpunuese.

[7] Këtu përfshihen taksat që shteti vendos mbi prodhimin dhe importet (si TVSH, doganat) minus subvencionet që mund t’u jepen bizneseve. Marzhet tregtare përfaqësojnë diferencën midis çmimit të blerjes dhe shitjes në treg.

[8] Konsumi ndërmjetës përfshin materialet dhe shërbimet që përdoren nga ndërmarrjet për të prodhuar mallra dhe shërbime të tjera. Në këtë rast, 28.5% e totalit të burimeve përdoret si input në procesin e prodhimit.

[9] Kërkesa finale është pjesa e burimeve që shkon për konsum direkt nga konsumatorët përfundimtarë, investime afatgjata dhe eksport.

[10] Formimi bruto i kapitalit përfshin investimet në infrastrukturë, makina, ndërtime, dhe ndryshimin e gjendjeve të stokut, që janë thelbësore për rritjen ekonomike afatgjatë.