Shqipëria mes presionit të NATO-s dhe realitetit të saj social

Në Samitin e Hagës në qershor 2025, vendet e NATO-s miratuan një objektiv të ri të guximshëm, atë për rritjen e shpenzimeve për mbrojtjen në 5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) deri në vitin 2035.

Ky objektiv nuk është vetëm simbolik.

Është një shenjë e qartë që Aleanca është duke e kaluar nga një epokë e mbrojtjes pasive në një fazë të angazhimit të lartë strategjik. Në një botë me kërcënime gjithnjë më komplekse, që nga lufta klasike tek lufta kibernetike, kjo lëvizje është e kuptueshme.

Por për vende si Shqipëria, që ndodhen në kufijtë e sistemit si ekonomikisht ashtu edhe institucionalisht, kjo kërkesë nuk është thjesht sfiduese është pothuajse e pamundur pa pasoja të rënda afatgjata.

Në vitin 2024, Shqipëria regjistroi një PBB prej 25.2 miliardë euro dhe shpenzoi rreth 504 milionë euro për mbrojtjen, ekuivalente me 2% të PBB-së.

Objektivi 5% nënkupton që në më pak se një dekadë, buxheti i mbrojtjes duhet të dyfishohet e më shumë, duke kaluar 1.26 miliardë euro në vit, më shumë se i gjithë buxheti aktual i arsimit publik.

Kjo rritje, në një vend ku të ardhurat buxhetore përbëjnë vetëm 27% të PBB-së, përbën një tronditje të fortë për arkitekturën buxhetore.

Për ta realizuar, shteti do të duhet të zgjedhë ndërmjet:

• shkurtimeve në sektorët socialë,
• rritjes së barrës fiskale mbi qytetarët dhe bizneset, ose
• rritjes së borxhit publik, që tashmë është një kërcënim latent për stabilitetin makroekonomik.

Cili është rreziku real?

Në një shoqëri ku besimi tek institucionet është i ulët, ku ndarja e shpenzimeve publike perceptohet si e padrejtë dhe ku nevojat bazë në arsim, shëndetësi dhe strehim janë ende të pambuluara, një rritje e madhe e buxhetit të mbrojtjes pa shpjegim të qartë dhe pa përfshirje publike, ka gjasë të përjetohet si një akt i imponuar nga lart, një detyrim i verbër i politikës ndaj NATO-s, që nuk reflekton nevojat reale të qytetarit shqiptar.

Dhe më keq akoma, një rritje e tillë në një sektor tradicionalisht të mbyllur ndaj kontrollit publik, mund të krijojë kushte për përqendrim interesash ekonomike të mbrojtura politikisht, përmes tenderëve të klasifikuar, kontratave të dyshimta dhe mungesës së kontrollit të Kuvendit.

---

Ky objektiv duhet të shihet si orientues, jo si një detyrim mekanik. NATO nuk ka kërkuar uniformitet financiar, por angazhim proporcional dhe modernizim të vazhdueshëm. Shqipëria mund të bëhet një partnere më e rëndësishme jo duke ndjekur shifra të larta, por duke investuar me zgjuarsi:

• në teknologji mbrojtëse, si dronë, mbrojtje kibernetike dhe komunikim satelitor;
• në arsimim teknik dhe ushtarak të avancuar;
• në forca të ndërveprueshme dhe fleksibël, jo domosdoshmërisht më të mëdha në numër.

Një buxhet i rritur ka kuptim vetëm nëse përdoret si mjet zhvillimi të industrisë vendase, të teknologjisë dhe kapaciteteve prodhuese, përndryshe do të mbetet një shifër e zbrazët, e konsumuar në blerje të jashtme pa ndikim ekonomik të brendshëm.

Në vend të imitimit të thatë të objektivit 5%, Shqipëria duhet të riformulojë një Strategji Kombëtare për Sigurinë dhe Mbrojtjen, ku buxheti të rritet:

• gradualisht dhe në përputhje me rritjen ekonomike reale,
• duke integruar përdorim civil-ushtarak të investimeve (si infrastruktura dhe komunikimi), dhe
• me kontroll të fortë parlamentar, publik dhe auditim të jashtëm.

Objektivi 5% nuk duhet të përkthehet në “më shumë tanke” apo “më shumë ushtarë”, por në më shumë siguri inteligjente, me më pak kosto sociale dhe më shumë përfitim ekonomik.

Shqipëria është një vend që aspiron integrim europian, zhvillim të qëndrueshëm dhe rritje të rolit në sigurinë rajonale. Por rruga drejt këtyre objektivave nuk kalon domosdoshmërisht nga rritja brutale e shpenzimeve për mbrojtjen.

Nëse ky objektiv nuk kuptohet si pjesë e një vizioni të përgjithshëm për shtetin, ai do të përfundojë si një tjetër tabelë propagande, që nuk i shërben as NATO-s, as popullit, as sigurisë sonë të vërtetë.

Prandaj, le të mos imitojmë, por të mendojmë. Le të mos rendim pas përqindjeve, por të ndërtojmë kapacitete reale, të qëndrueshme dhe me ndikim të shumëfishtë. Dhe mbi të gjitha, le të kujtojmë, që shifrat janë mjet, jo qëllim.