Shpenzimet Turistike dhe kontributi direkt në ekonomi në 2021-2025

Kjo përmbledhje e Kapitullit 3 “Shpenzimet Turistike (Kërkesa Monetare) – Kontributi Direkt” të studimit tonë për turizmin shërben si urë vendimtare midis bazës fizike të turizmit, numrit rekord të vizitorëve (12.466 milionë jo-rezidentë) dhe netëve të qëndrimit (7.137 milionë për jo-rezidentët) dhe dimensionit monetar që e bën turizmin një forcë reale ekonomike.
Në thelb, turizmi në Shqipëri nuk është vetëm numra njerëzish që hyjnë në vend, por para konkrete që lihen pas: pagesa për dhoma hoteli, darka në restorante, bileta taksi, suvenire, ekskursione dhe aktivitete. Këto shpenzime hyjnë drejtpërdrejt në xhepat e bizneseve vendase, krijojnë punësim, gjenerojnë TVSH, tatim fitimi dhe kontribute sociale dhe përbëjnë pjesën më të madhe të “eksportit të shërbimeve” në bilancin e pagesave, një nga hallkat më të rëndësishme që e mbajnë ekonominë shqiptare në këmbë.

Në vitin 2025, të ardhurat valutore bruto nga turizmi (Travel Credits në Bilancin e Pagesave të Bankës së Shqipërisë) arritën një nivel rekord prej 5.4–5.6 miliardë euro, me një mesatare realiste rreth 5.5 miliardë euro.

Kjo vlerë konfirmohet nga të dhënat zyrtare të 9-mujorit (4.4 miliardë euro) dhe projeksioni konservativ për tremujorin e katërt (1.0–1.2 miliardë euro), duke reflektuar një rritje të qëndrueshme prej 15.8% krahasuar me 2024. Bilanci neto turistik, pas zbritjes së shpenzimeve të shqiptarëve jashtë vendit arrin +2.52 deri +2.67 miliardë euro, një nivel historik që mbulon 50–60% të deficitit tregtar të mallrave dhe ul deficitin e llogarisë korrente në vetëm 2.5–3.0% të PBB-së, që tregon një stabilitet makroekonomik të paprecedentë për vendin.

Shpenzimi mesatar për vizitor llogaritet duke ndarë të ardhurat totale me numrin e vizitorëve: 441 euro për turist në 2025, nga 427 euro në 2024 me një rritje modeste por pozitive prej 3.3%. Kjo rritje nuk vjen vetëm nga inflacioni i çmimeve, por kryesisht nga zgjatja e qëndrimeve: netët jo-rezidentë u rritën me 37.9%, duke e bërë çdo vizitor të ri të kontribuojë dukshëm më shumë se një vit më parë. Shpenzimi ditor real për turistët që qëndrojnë (në hotele, apartamente ose vila) lëviz mes 110–140 euro në ditë, ndërsa vizitorët ditorë (day-trippers, kryesisht nga Kosova dhe Maqedonia e Veriut) shpenzojnë 60–90 euro, zakonisht në ushqim të shpejtë, kafe dhe blerje të vogla. Llogaritja globale e shpenzimit për natë (të ardhurat ÷ netët = ~771 euro) është mesatare artificiale që përfshin të gjitha kategoritë dhe nuk reflekton shpenzimin real ditor në terren, por tregon se qëndrimet e gjata janë faktori kyç që po ndryshon ekuacionin ekonomik.

Grafik 3.1 – Evolucioni i shpenzimit mesatar për Vizitor (2021–2025)

Struktura e shpenzimeve tregon një ekonomi ende të varur nga nevojat bazë, por me shenja tranzicioni drejt vlerës së shtuar:

• Akomodim: 35–40% (~1.93–2.20 miliardë €) – kategoria dominuese, e shtyrë nga rritja e netëve. Në hotele formale çmimi ditor mesatar 80–120 €, në short-term rentals (Airbnb) 55–70 €/natë.
• Ushqim & pije: 25–28% (~1.38–1.55 miliardë €) – rritje nga turizmi urban (Tiranë) dhe restorantet bregdetare. Turistët perëndimorë shpenzojnë 30–50% më shumë se ballkanikët.
• Transport brenda vendit: 12–15% (~0.66–0.83 miliardë €) – i ulët për shkak të infrastrukturës së dobët dhe mungesës së transportit publik turistik.
• Blerje & suvenire + Argëtim/kulturë/ekskursione: vetëm 18–22% – segmenti më i nënvleftësuar, ku Shqipëria humb potencial të madh.

Grafik 3.2 – Struktura e shpenzimeve turistike 2025

Krahasuar me fqinjët, vërehet se Greqia arrin 850–950 € për vizitor falë qëndrimeve të gjata dhe ofertës së pasur. Kroacia 650–700 € me fokus në turizëm aktiv. Mali i Zi arrin në 550–600 €. Shqipëria ka avantazhin e çmimeve të ulëta, por humb nga pesha e lartë e day-trippers dhe mungesa e produkteve me vlerë të lartë.

Bilanci i pagesave konfirmon forcën e sektorit, ku 9-mujori 2025 solli 4.4 miliardë € bruto dhe +2.116 miliardë € neto (+19.6% nga 2024). Tremujori i tretë (verë) kontribuoi 1.318 miliardë € neto (~62%).

Vlerësimi për T4 (bazuar në +39.2% netë jo-rezidentë në dhjetor) arrin në 1.0–1.2 miliardë € bruto, duke çuar totalin vjetor në 5.4–5.6 miliardë € dhe bilanc neto +2.52–2.67 miliardë € – rekord që forcon rezervat valutore dhe ul deficitin e llogarisë korrente në nivele historikisht të ulëta.

Grafik 3.3 – Evolucioni i bilancit neto Turistik 2021–2025

Vlera direkte (Vizitorë × Shpenzim mesatar) arrin ~5.5 miliardë € (8–10% e PBB-së sipas WTTC), ndërsa efekti total (zinxhir + induktuar) 26.4%. Rritja vjen më shumë nga cilësia (netë +37.9%) sesa nga volumi. Nëse shpenzimi mesatar rritet në 500 €, vlera direkte arrin 6.23 miliardë €, pra +730 milionë € pa vizitorë të rinj.

Shpenzimet turistike në 2025 tregojnë një tranzicion të ngadaltë drejt turizmit cilësor: më shumë para për vizitor falë qëndrimeve të zgjatura dhe rritjes së netëve.

Megjithatë, dominimi i akomodimit dhe ushqimit (60–68%) dhe shpenzimi i ulët në argëtim/blerje tregon se Shqipëria ende nuk po maksimizon vlerën e shtuar.

Sfida kryesore janë rritja e shpenzimit mesatar drejt 500–600 € duke promovuar përvoja me vlerë të lartë (kulturë, aventurë, wellness), ulja e peshës së vizitorëve ditorë dhe diversifikimi i sezonit. Kjo është rruga më e qëndrueshme për të rritur të ardhurat tatimore, punësimin e përhershëm dhe efektin zinxhir pa rritur presionin mjedisor apo social.